Oudeschans (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Oudeschans (Amsterdam)
De Oudeschans met Montelbaanstoren
De Oudeschans met Montelbaanstoren
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Begin Sint Antoniesluis
Eind Oosterdok
Postcode 1011
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam

De Oudeschans of Oude Schans, oorspronkelijk Nieuwe Gracht, is een brede gracht in het oostelijk deel van de binnenstad van Amsterdam. De gracht loopt van de Sint Antoniesluis (tussen Sint Antoniesbreestraat en Jodenbreestraat) naar het Oosterdok, dat met het IJ verbonden is. De gracht is vooral bekend om de 16e-eeuwse Montelbaanstoren en wordt soms Montelbaansgracht genoemd.

Aan weerszijden van de gracht ligt de straat Oudeschans. Aan de Oosterdok-kant van de Oudeschans, bij de Prins Hendrikkade, heten de kades aan weerszijden van de gracht Kalkmarkt (noordwestelijke zijde) en 's-Gravenhekje (zuidoostelijke zijde). Bruggen over de Oudeschans liggen bij de Korte Koningsstraat: de Keizersbrug (brug 286), en in de Prins Hendrikkade: de Kikkerbilsluis (brug 279). Voorts ligt langs de Oudeschans, bij de Montelbaanstoren, de Montelbaansbrug (brug 280) over de Waalseilandsgracht.

Aan het ’s-Gravenhekje, waar de Oudeschans in het Oosterdok uitkomt, staat het West-Indisch Pakhuis, dat in 1642 gebouwd werd en van 1646 tot 1674 als hoofdkwartier van de West-Indische Compagnie diende.

Het Bimhuis, een concertzaal voor jazz en geïmproviseerde muziek, was van 1974 tot 2004 gevestigd aan de Oudeschans.

Geschiedenis[bewerken]

In 1512 vielen Gelderse troepen de stad aan en plunderden de Lastage, het industriegebied met scheepswerven dat aan oostelijke zijde van de stad lag. Hierna werd tussen 1515 en 1518 een arm van de Amstel uitgegraven (dit werd de Zwanenburgwal) tot de Nieuwe Gracht (zoals de Oudeschans oorspronkelijk heette) als buitenste verdedigingsgracht aan de oostelijke zijde van de stad. Met de aarde die hierbij vrijkwam werd ook een verdedigingswal aangelegd, waarop een houten palissade gebouwd werd. Dit is de Oudeschans. Als deel van de verdedigingswerken werd omstreeks 1516 ook de Montelbaanstoren gebouwd.

Ten oosten van de Nieuwe Gracht werden eind 16e eeuw drie kunstmatige eilanden aangelegd, Uilenburg, Marken (later Valkenburg genoemd) en Rapenburg, de zogenaamde Tweede Uitleg. Aan de rand van de stad kwam een nieuwe stadsmuur (schans) ter verdediging tegen de Spanjaarden. Omdat deze muur ook de nieuwe eilanden omvatte, kwam de Nieuwe Gracht binnen de stad te liggen. Daarmee verloor de oude schans haar verdedigingsfunctie. Hierna werd de gracht Oudeschans genoemd.

In 1602 werd de Sint Antoniesdijk aan de zuidzijde van de Oudeschans opengegraven en de Sint Antoniesluis aangelegd, zodat schepen via de Zwanenburgwal naar de Amstel konden varen.

In 1833 ging het gerucht rond dat er op de Oudeschans spoken te zien waren. Hierom kreeg de Oudeschans de bijnaam spokenkade.

Bewoners[bewerken]

Jan Swammerdam woonde aan de Oudeschans, waar zijn vader, bekend om zijn natuurhistorische verzameling, een apotheek had.

De kunstschilder Willem Witsen had in 1887-1888 zijn eerste atelier aan de Oudeschans. De Montelbaanstoren en Oudeschans waren in die tijd een geliefd onderwerp voor hem, dat hij vanuit zijn raam tekende en schilderde.

Afbeeldingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties