Zeedijk (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zeedijk
De Zeedijk in Amsterdam
De Zeedijk in Amsterdam
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam Centrum
Begin Damrak
Eind Nieuwmarkt
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam
Zeedijk (Amsterdam)
Naam (taalvarianten)
Traditioneel 善德街
Vereenvoudigd 善德街
Hanyu pinyin Shàn dé jiē
Jyutping (Standaardkantonees) sin6 dak1 gaai1

De Zeedijk is een straat in het centrum van Amsterdam. De straat loopt vanaf de Prins Hendrikkade naar de Nieuwmarkt.

De Zeedijk vormt het hart van Chinatown, de Chinese buurt van Amsterdam. Er zijn vele toko's en restaurants, zoals Chinees restaurant Nam Kee, bekend van de roman De oesters van Nam Kee. De tekst op straatnaambordjes in de omgeving van de Zeedijk en Nieuwmarkt is in zowel Nederlands als Chinese karakters uitgevoerd. Hoewel er geen prostitutie op de Zeedijk is, wordt de straat ook wel als onderdeel van de Amsterdamse Wallen gezien.

Eenmaal per jaar, in augustus, vinden de Hartjesdagen op de Zeedijk plaats, met als hoogtepunt een bonte optocht van verklede deelnemers.

De Zeedijkbuurt wordt ook wel het Nautisch Kwartier genoemd, vanwege het verleden als zeemansbuurt.

Bouwwerken[bewerken]

Tegenover de Sint Olofskapel ligt, aan de Zeedijk 1, het Café In 't Aepjen, een van de oudste cafés van Amsterdam. Het is gevestigd in een van de twee nog bestaande laat-middeleeuwse houten huizen in Amsterdam (het andere staat op het Begijnhof). Het café zou zijn naam danken aan uit de Oost meegebrachte apen, die hier door vroegere eigenaren zouden zijn gehouden. In het tegenwoordige bruine café schenkt men de oorspronkelijk in de Amsterdamse Jordaan gestookte jenever. De bovenverdiepingen van het pand zijn een deel van het aangrenzende NH Barbizon Palace Hotel. Het logement dat hier vroeger was gevestigd wordt in verband gebracht met de uitdrukking "in de aap gelogeerd zijn". Matrozen zouden hier de nacht hebben doorgebracht voor zij scheep gingen naar Oost-Indië. Een deel van die manschappen keerden van de barre reis niet terug. Had men hier geslapen, was de kans groot dat men Amsterdam niet meer terug zag.

Een andere bekende gelegenheid is het variététheater Casablanca. Dit fraai gedecoreerde café was en is een plaats waar circusartiesten graag kwamen. In het ernaast gelegen café wordt regelmatig live jazzmuziek ten gehore gebracht.

Het café 't Mandje op Zeedijk 63 was een vroeg voorbeeld van een café waar, naast hoeren, pooiers en zeelui, ook homo's en lesbiennes welkom waren. Hierdoor werd eigenaresse Bet van Beeren een icoon binnen de Amsterdamse gay-scene. Na haar overlijden in 1967 zette haar zuster Greet het café voort tot 1983, waarna het in 2008 door familieleden weer heropend werd. Naast 't Mandje waren er later nog enkele andere homobars in deze straat. Vanaf 1998 ontstond er geleidelijk aan een concentratie van uiteindelijk 4 homocafés vlakbij de bocht van de Zeedijk, waardoor dit gedeelte als één van de homo-uitgaansgebieden van Amsterdam ging gelden.

De He Hua Tempel aan Zeedijk 108-116 is de grootste boeddhistische tempel in Europa die in de traditionele Chinese paleisstijl is gebouwd.

Waar de Zeedijk grenst aan de Oudezijds Achterburgwal en de Oudezijds Kolk ligt de 15e-eeuwse Kolksluis (brug 302), 't Kolkje in de volksmond.

Zie ook de lijst van rijksmonumenten op de Zeedijk (Amsterdam).

Geschiedenis[bewerken]

De Zeedijk werd aangelegd als dijk om Amsterdam tegen het water van het IJ te beschermen, dat tot 1872 nog in open verbinding stond met de Zuiderzee. In de bocht van de Zeedijk is het goed merkbaar dat de straat de loop van de oude dijk volgt. Halverwege de dijk staat de voormalige Sint Antoniespoort (thans de Waag). Voorbij de poort in oostelijke richting heette de dijk Sint Antoniesdijk (thans Sint Antoniesbreestraat).

De omgeving behoort tot de oudste buurten van Amsterdam. In 1544 werd op de zeedijk de eerste vaste straatverlichting (kaarslantaarn) van Amsterdam geplaatst. De bocht van de Zeedijk was tot de 17e eeuw een van de meest respectabele plekken waar men kon wonen. Na de aanleg van de luxueuze Herengracht verhuisden de rijke kooplieden en werd het gebied een uitgaansgebied voor passagierende zeelieden. De oude cafés en de winkels voor scheepsbevoorrading herinneren hier nog aan.

De Zeedijk loopt evenwijdig aan de oostelijke grens van de rosse buurt. Vanaf de 19e eeuw ontwikkelden de Walletjes zich hier tot de hoerenbuurt van Amsterdam en nam het aantal horecagelegenheden toe. Hoewel er veel geld werd verdiend, werd er niet geïnvesteerd. De Zeedijk raakte verwaarloosd en verpauperde. In de jaren 1970 was de straat berucht als centrum van de handel in drugs en was een tijdlang voor velen een no-go area.

Op aandringen van de buurtbewoners greep de gemeente Amsterdam in en werd de NV Economisch Herstel Zeedijk opgericht (1985). De NV werd deels gefinancierd door private partijen en was daarmee een vorm van publiek-private samenwerking. Door panden aan te kopen van particuliere eigenaren en de bedrijfsruimten vervolgens te verhuren aan legitieme ondernemers, slaagde men er in de negatieve spiraal te doorbreken. Er werd ook bij deze maatschappij voor een NV gekozen, omdat er dan gemakkelijk aandelen aan investeerders en anderen verkocht kunnen worden. Bij een BV zou er eerst toestemming aan de andere aandeelhouders gevraagd moeten worden.

Na opknapacties van de gemeente is de straat er weer langzaam bovenop gekrabbeld. De drugshandel verdween grotendeels. Met de vestiging van Chinezen in de buurt werd de straat het centrum van het Amsterdamse Chinatown. Sinds 2000 bevindt zich op nummer 108 - 116 de boeddhistische He Hua Tempel.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]