Zeedijk (Amsterdam)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De Zeedijk behoort tot het oudste deel van Amsterdam en loopt vanaf het Damrak naar de Nieuwmarkt. De Zeedijk beschermde Amsterdam tegen het water van het IJ, tot 1872 nog in open verbinding met de Zuiderzee.
Amsterdam is gegroeid vanaf de dam die in de Amstel aangelegd is, en nu nog steeds de Dam heet. De eerste straten liepen vanuit de Dam parallel aan de Amstel: de Warmoesstraat en de Nieuwendijk. De Zeedijk sloot aan op de Warmoesstraat.
De eerste echte stadsuitbreiding aan de oostkant (na de aanleg van de Voorburgwal en Achterburgwal) vond plaats met het aanleggen van een stadsgracht, de Kloveniersburgwal en Geldersekade. Met name in de bocht van de Zeedijk is het goed merkbaar dat de straat de loop van de oude dijk volgt. De dijk eindigt bij de Waag, de voormalige Sint Antoniespoort. Voorbij deze poort werd de Zeedijk voortgezet in de voormalige Sint Antoniesdijk (thans Sint Antoniesbreestraat), de dijk die Amsterdam in het oosten met het achterland verbond.
De Zeedijk en omgeving behoort tot de oudste buurten van Amsterdam. De scheepvaart was centraal in alle activiteit in die buurt. De resten daarvan zijn nog altijd te vinden in de oude cafés en de winkels voor scheepsbevoorrading. De bocht van de Zeedijk was tot de zeventiende eeuw nog een van de meest respectabele plekken om als koopman te wonen, maar later, met name na het beschikbaar komen van de luxe Herengracht, verplaatsten de rijken zich en werd het gebied een belangrijk uitgaansgebied voor passagierende zeelieden. Het niveau van de buurt ging er hiermee niet op vooruit.
Van al die horecagelegenheden is het bekendste voorbeeld wel het café "In 't Aepjen", op de Zeedijk nummer 1. Het zit in een bijzonder huis, één van de twee nog bestaande laat-middeleeuwse houten huizen in Amsterdam (het andere staat op het Begijnhof). Het café dankt zijn naam aan het feit dat een van de vroegere eigenaren ook apen hield, die uit de Oost meegekomen waren. Die apen hadden natuurlijk de nodige last van ongedierte, met als gevolg dat de gasten van dit logement ook de nodige problemen met jeuk kregen. Hier komt de uitdrukking "in de aap gelogeerd zijn" vandaan. Een andere verklaring voor de naam van het beroemde pand wordt gegeven door het feit dat er in die tijd veel matrozen de nacht doorbrachten, alvorens de volgende dag op een schip te stappen richting de Oost. Van deze vaak barre reizen keerde een groot deel van de mankrachten nooit terug. Had je dus 'in de aap gelogeerd' was de kans groot dat je Amsterdam niet meer weer zou zien en dus flink de pineut was. Het café is nu een gezellig ogend bruin café waar de originele van Wees jenever uit Amsterdam verkrijgbaar is.
Een andere bekende gelegenheid is het variététheater Casablanca. Dit fraai gedecoreerde café was en is een plaats waar circusartiesten graag kwamen. In het ernaast gelegen café wordt regelmatig live jazzmuziek ten gehore gebracht.
Ook café 't Mandje van de in 1967 overleden Bet van Beeren was één van de eerste cafés waar homo's en lesbiennes hun ware aard niet hoefden te verbergen en heeft Bet tot een icoon binnen de Amsterdamse gay-scene gemaakt. Toen Bet overleed heeft haar zus Greet het café nog enige tijd gerund; sindsdien is het 25 jaar onaangeroerd gesloten geweest. Op Koninginnenacht 2008 heeft 't Mandje haar deuren echter weer geopend. Het café heeft hetzelfde interieur als toen en wordt gerund door familie van Bet en Greet. In het Amsterdams Historisch Museum bevindt zich een replica van het café. Café 't Mandje is venster nummer 36 van de Canon van Amsterdam.
Vanaf de negentiende eeuw groeide met name de horeca aan de Zeedijk. Tegelijk ontwikkelden zich de Walletjes tot de hoerenbuurt van Amsterdam. Er werd wel geld verdiend in de buurt, maar dat werd niet opnieuw in de buurt geïnvesteerd. Lang is de Zeedijk verwaarloosd, met verpaupering als gevolg. In de jaren zeventig van de twintigste eeuw werd de straat negatief bekend, als centrum van de handel in (hard) drugs in Amsterdam. Een tijdlang was het voor velen een 'no-go area'.
Na lang aandringen door buurtbewoners greep de gemeente Amsterdam in, met de oprichting van de NV Economisch Herstel Zeedijk (1985). De NV werd deels gefinancierd door private partijen en was daarmee een vorm van publiek-private samenwerking. Door panden aan te kopen van particuliere eigenaren en de bedrijfsruimten vervolgens te verhuren aan legitieme ondernemers, slaagde men er in de negatieve spiraal te doorbreken. Er werd ook bij deze maatschappij voor een NV gekozen, omdat er dan gemakkelijk aandelen aan investeerders en anderen verkocht kunnen worden. Bij een BV zou er eerst toestemming aan de andere aandeelhouders gevraagd moeten worden.
Na opknapacties van de gemeente is de straat er weer langzaam bovenop gekrabbeld. De drugshandel verdwijnt en het wordt een gewone straat in Amsterdam, grootsteeds met gemengd publiek, met veel horeca, en met een echt oud Amsterdams uiterlijk. De buurt heet nu het Nautisch Kwartier. Een volgende stap in het opknappen van de Zeedijk, is het autoluw maken van de straat. Taxi's en vooral snorders zorgen met hun stapvoets rijdende diesels en harde claxons met name 's nachts voor veel overlast. Men denkt er daarom over om 'De Dijk' (voor het eerst zo genoemd door de op 25 april 2007 overleden Tante Aal, de 'ongekroonde koningin van de Zeedijk') tijdens bepaalde uren auto- en zelfs fietsvrij te maken. Zo ontstaat er - vooral 's zomers - ruimte voor terrasjes en wordt de straat een gezellig voetgangersgebied.
Veel Chinezen vestigden zich rond de Zeedijk, waardoor de straat het centrum van Amsterdam Chinatown geworden is. Sinds 2000 bevindt zich de Chinese He Hua tempel op de Zeedijk. Er zijn vele toko's aan de Zeedijk gevestigd, waar men voor weinig geld kan eten. Het is er altijd druk. De bekendste is wel Nam Kee. Een aardige bijzonderheid is dat de straatnaambordjes in de omgeving van de Zeedijk en Nieuwmarkt tegenwoordig niet alleen in het Nederlands, maar ook met Chinese karaktertekens zijn uitgevoerd.
Eenmaal per jaar, in augustus, vinden de Hartjesdagen op de Zeedijk plaats. Dit kleurrijk schouwspel heeft als hoogtepunt een heuse optocht van bont verklede deelnemers, die door de straat trekken.
