Lijnbaansgracht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Dit artikel gaat over de gracht in Amsterdam. Voor het gelijknamige schip, zie Lijnbaansgracht (schip).
Lijnbaansgracht
Lijnbaansgracht bij de Westerkade
Lijnbaansgracht bij de Westerkade
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Begin Brouwersgracht
Eind Reguliersgracht
Postcode 1015, 1016, 1017
Detailkaart
Deel van de Lijnbaans- gracht aan de west-grens van Jordaan
Deel van de Lijnbaans- gracht aan de west-grens van Jordaan

De Lijnbaansgracht is een deels gedempte gracht in Amsterdam die zich langs de grens van het centrum buigt. De gracht loopt evenwijdig aan de Singelgracht, tussen de Brouwersgracht en de Reguliersgracht.

Geschiedenis[bewerken]

De Lijnbaansgracht is vernoemd naar de lijnbanen van de touwslagerijen, die omdat er veel ruimte voor nodig was aan de toenmalige rand van de stad lagen. De gracht werd gegraven nadat men in 1612 was begonnen met de eerste fases van de aanleg van de grachtengordel.

Gedempte delen[bewerken]

De Lijnbaansgracht liep tot in de 19e eeuw langs de Schans tot aan de Muiderpoort. In de 19e eeuw zijn delen gedempt, overkluisd of overkapt.

  • Het Raamplein en de Raamdwarsstraat liggen op het gedempte deel tussen de Passeerdersgracht en de Leidsegracht (tussen Lijnbaansgracht 217 en 219).
  • Het Leidseplein en het aangrenzende Kleine-Gartmanplantsoen liggen op het gedempte deel tussen Lijnbaansgracht 243 en nr. 245. Aan het werk rond het Kleine-Gartmanplantsoen begon men in 1909.
  • Delen van de gracht gingen op in het Frederiksplein.
  • Ten oosten van de Reguliersgracht naar de Amstel lag het Amstelgrachtje, ook wel beschouwd als deel van de Lijnbaansgracht, gedempt in 1866, hier ligt nu de Maarten Jansz. Kosterstraat.
  • Nog oostelijker, voorbij de Amstel, lag in het verlengde de Nieuwe Lijnbaansgracht tot aan de Muidergracht en daar voorbij, bij Artis, de Plantage Lijnbaansgracht tot aan het Entrepotdok. De Nieuwe Lijnbaansgracht is geheel gedempt, hier ligt nu de Valckenierstraat. De Muidergracht en Plantage Lijnbaansgracht heten nu Plantage Muidergracht.

Oevers[bewerken]

Alleen de bebouwde oever aan de centrumkant van de gracht kreeg de naam Lijnbaansgracht. De tegenoverliggende oever kreeg verschillende namen.

  • De Westerkade vormt de de westelijke oever tussen de Westerstraat en Bloemgracht (tegenover Lijnbaansgracht 65 tot 98).
  • Een deel van de Marnixstraat (tegenover Lijnbaansgracht nummers 117 tot 217) vormt de westelijke oever van de gracht tussen Rozengracht en Raamplein.
  • De Zieseniskade (tegenover Lijnbaansgracht 245 tot 284) vormt de zuidelijke oever van de gracht tussen het Kleine-Gartmanplantsoen en de Spiegelgracht.

Gebouwen[bewerken]

Melkweg
  • Aan de Lijnbaansgracht 185-193 bij de Elandsgracht ligt antiekmarkt De Looier.
  • Aan de Lijnbaansgracht 234-A (bij het Leidseplein, achter de Stadsschouwburg) ligt de Melkweg, een multimediacentrum voor popmuziek, dans, theater, film en beeldende kunsten, tevens theehuis, restaurant en galerie. Dit was vroeger een fabriekshal van een enorme suikerraffinaderij, die hier was gevestigd van 1854 tot 1921. Een van de directeuren was de filantroop W. Spakler. Van 1920 tot 1969 was hier een melkfabriek.
  • Tegenover de Melkweg op nummer 236 is bioscoop Cinecenter gevestigd.
  • Het Politiebureau Lijnbaansgracht ligt op nummer 219, bij de Leidsegracht.
  • Het hoekpand Lijnbaansgracht / Vijzelgracht 63 is een zorgvuldig gecomponeerde verzameling architectuurmotieven uit diverse stijlperiodes. De architect, D. van Oort Hzn., ontwierp in historiserende stijlen, maar vanaf 1900 meer in de stijl van Berlage en de Jugendstil. Het pand, voltooid in 1893, heeft zeldzaamheidswaarde vanwege de detaillering, waarbij met name de keizerportretten en de lucarnes genoemd dienen te worden. De lucarnes zijn ontleend aan de zestiende-eeuwse Franse renaissance en de keizerportretten zijn in Amsterdam analoog toegepast door de Duitse architecten F.G. Henkenhaff en J.F. Ebert op de Weesperzijde 33-34.
  • Brug nr. 198 over de Lijnbaansgracht bij het Kleine-Gartmanplantsoen uit 1913 is de eerste brug ontworpen door Jan van der Mey in de stijl van de Amsterdamse School.
  • Het voormalige hofje Nooteboome Uytkijk uit 1774 ligt aan Lijnbaansgracht 287, bij de Spiegelgracht.

Zie ook de lijst van rijksmonumenten aan de Lijnbaansgracht.

Varia[bewerken]

  • Van 1956 tot 1969 woonde de auteur J.J. Voskuil met zijn vrouw op Lijnbaansgracht 84-hs. Hij schreef hier zijn debuutroman Bij nader inzien. Auteur Onno-Sven Tromp wijdde er aandacht aan in zijn boek Wat doe jij in mijn stad?
  • De Lijnbaansstraat grenst aan de Lijnbaansgracht tussen Elandsgracht en de Elandsstraat. De Lijnbaanssteeg en de Lijnbaansbrug (brug nr. 10) liggen oostelijker, tussen het Singel en de Spuistraat, in het verlengde van de Blauwburgwal. Tot de stadsuitleg van 1612 lag ook hier een lijnbaan.
  • De MV Lijnbaansgracht is een vrachtschip uit 1987, in bezit van rederij Spliethoff. De thuishaven is Amsterdam. Het schip is nog in de vaart.

Zie ook[bewerken]