Keizersgracht (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Keizersgracht
IJspret op de bevroren Keizersgracht
IJspret op de bevroren Keizersgracht
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Begin Brouwersgracht
Eind Amstel
Lengte 2,8 km
Algemene informatie
Aangelegd in 17e eeuw
Detailkaart
Locatie van de gracht in de grachtengordel
Locatie van de gracht in de grachtengordel
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam

De Keizersgracht, de tweede van de drie Amsterdamse hoofdgrachten die samen de grachtengordel vormen, ligt tussen Prinsengracht en Herengracht.

Geschiedenis[bewerken]

Het eerste deel van de Keizersgracht (tussen Brouwersgracht en (ongeveer) de huidige Leidsegracht werd in de zomer van 1615 gegraven op initiatief van burgemeester Frans Hendricksz. Oetgens, stadstimmerman Hendrick Jacobsz Staets en stadslandmeter Lucas Jansz Sinck. De Keizersgracht, genoemd naar keizer Maximiliaan I van het Heilige Roomse Rijk,[1] is de breedste gracht in het centrum van Amsterdam, namelijk honderd Amsterdamse voet, d.w.z. 28,31 meter.

In september 1614 ontstond nog het idee om van de Keizersgracht een chique boulevard zonder water te maken naar voorbeeld van het Haagse Voorhout. Daar heeft men om enkele redenen vanaf gezien. De vroedschap vermoedde dat de toekomstige kopers van kavels aan de Keizersgracht hun woon- of pakhuis met de boot wilden kunnen bereiken. Andere overwegingen waren mogelijk de behoefte aan waterberging, het eenvoudiger kunnen aanvoeren van bouw- en ophogingsmateriaal maar vooral het tekort aan ophogingsmateriaal. De bouw van de vestingwerken vergde tegelijkertijd ook veel ophogingsmateriaal.

In november 1615 was de verkaveling aan de oostzijde gereed. De kavels kregen met 30 voet eenzelfde breedte als bij de Herengracht. De bebouwing verliep spoedig: in 1618 waren er nog nauwelijks onbebouwde kavels.

Het deel tussen de Leidsegracht en de Amstel behoort tot de vierde uitleg (1658). In 1663 begon het feitelijk graven van dit deel van de Keizersgracht. In 1667 werden beide delen van de Keizersgracht met elkaar verbonden.

Het deel tussen de Amstel en de Plantage Muidergracht werd als laatste aangelegd. Dit deel kreeg de naam Nieuwe Keizersgracht. Beide grachten liggen in het stadsdeel Amsterdam-Centrum.

Architectuur en monumenten[bewerken]

Aan de Keizersgracht bevinden zich vele monumenten en monumentale grachtenpanden, waaronder:

Even nummers[bewerken]

Oneven nummers[bewerken]

Een aantal panden is gebouwd door de Amsterdamse bouwmeesters Philips Vingboons (1607-1678) en Adriaan Dortsman (1635-1682).

Het Homomonument op de Westermarkt ligt voor een deel, in de vorm van een steiger, boven de Keizersgracht.

Zie ook de lijst van rijksmonumenten aan de Keizersgracht (Amsterdam).

Nummering en oriëntering[bewerken]

De Keizersgracht begint in het noorden bij de Brouwersgracht, buigt zich evenwijdig tussen Prinsengracht en de Herengracht geleidelijk naar het zuidoosten en mondt uit in de Amstel. De oneven-genummerde zijde van de gracht ligt aan de kant van het hart van de stad (de Dam).

  • Ter hoogte van Keizersgracht 200 en 183 ligt de kruising met de Westermarkt en de Raadhuisstraat
  • Ter hoogte van Keizersgracht 508 en 455 ligt de kruising met de Leidsestraat
  • Ter hoogte van Keizersgracht 648 en 589 ligt de kruising met de Vijzelstraat
  • Ter hoogte van Keizersgracht 764 en 709 ligt de kruising met de Utrechtsestraat
  • Ter hoogte van Keizersgracht 826 en 765 mondt de gracht uit in de Amstel.

Bruggen[bewerken]

Er liggen in de Keizersgracht 14 bruggen:

Brugnummer Naam Gebruik Type Wijdte doorvaartopening Hoogte doorvaartopening Doorvaarhoogte bij 4 m wijdte Beheer
55 Pastoorsbrug Brouwersgracht Vaste brug 7,00 2,22 1,80 Centrum
54 Noordschebrug Herenstraat Vaste brug 6,81 1,80 Centrum
51 Leliegracht Vaste brug 6,70 2,27 1,80 Centrum
106 N.Engelschmanbrug Westermarkt Vaste brug 2x7,00 1,70 DiVV
49 Kees Fensbrug Hartenstraat Vaste brug 6,70 2,27 1,80 Centrum
48 Felix Meritisbrug Wolvenstraat Vaste brug 6,70 2,27 1,80 Centrum
47 Huidenstraat Vaste brug 6,70 2,27 1,80 Centrum
46 Quellijnbrug Leidsegracht Vaste brug 6,70 2,27 1,80 Centrum
43 Leidsestraat Vaste brug 6,70 1,77 DiVV
42 Wielrijdersbrug Nieuwe Spiegelstraat Vaste brug 6,70 2,27 1,80 Centrum
41 Vijzelstraat Vaste brug 6,88 1,80 DiVV
38 Oetgenssluis Reguliersgracht Vaste brug 6,80 2,38 1,84 Centrum
37 Peylsluis Utrechtsestraat Vaste brug 6,83 1,24 DiVV
36 L.J.Sinckbrug Amstel Vaste brug 5,14 2,89 2,42 Centrum

Bij de doorvaarthoogtes in de tabel dient men rekening te houden met het feit dat de Keizersgracht net zoals alle andere grachten in de binnenstad op -0.40cm van het NAP ligt.

Schaatsen[bewerken]

Als er in de winter sprake is van ijsvorming en er een mogelijkheid ontstaat op de Amsterdamse grachten te schaatsen, staakt Waternet de circulatie van het water in de grachten door sluiting van de sluizen en wordt het boten verboden te varen op een aantal grachten, waaronder de Keizersgracht. De Keizersgracht wordt dan aangewezen als hoofdgracht waarop geschaatst kan worden.[4]. In 2008 heeft een rondvaartboot van rederij Meyers tegen de regels in de prille ijslaag aan stukken gevaren. Hierover zijn vragen gesteld aan het bestuur van stadsdeel centrum[5].

De Keizersrace is een sprintwedstrijd die gehouden wordt, tussen de Leidsestraat en de Spiegelgracht. De winnaar van de race mag zich de Keizer(in) van Amsterdam noemen. De race werd gereden in 1991, 1996, 1997 en 2012.[6]

Tunnel[bewerken]

Onder de Keizersgracht werd in 1974 de zogenaamde Poentunnel geopend, een ondergrondse loopverbinding tussen de bankgebouwen De Bazel en de Vijzelbank in de Vijzelstraat. Tegenwoordig is de tunnel nog wel aanwezig, maar buiten gebruik en aan de noordzijde dichtgemetseld.

Beroemde of beruchte bewoners[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. J.A. Wiersma, De maam van onze straat, Amsterdam 1987 ISBN 9062740243 blz. 118
  2. http://www.hotelpulitzeramsterdam.nl/grachtenpanden
  3. Huizen in Nederland. (1995) Architectuurhistorische verkenningen aan de hand van het bezit van de Vereniging Hendrick de Keyser, p. 83.
  4. Amsterdamse Keizersgracht in de schaatsstand, nufoto.nl, 31 december 2008
  5. Rondvaartboot vaart ijs in gracht stuk, Het Parool, 3 januari 2008
  6. Keizersrace, www.parool.nl, 11 februari 2012.