Voet (lengtemaat)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bepaling van de gemiddelde lengte van een voet in een Duitse stad in de 15e of 16e eeuw, naar een houtsnede in Geometrei door Jakob Koelbel (Frankfurt, ca. 1575).

De voet (Engels: foot, meervoud feet) is een lengte-eenheid die in Angelsaksische landen nog veel wordt gebruikt (zie ook: Brits-Amerikaans maatsysteem). Het eenheidssymbool is ft, of ' (een enkel accentteken). De maat komt ongeveer overeen met de Romeinse Pes.

Van oudsher verwees de lengtemaat voet naar de (gemiddelde) lengte van een menselijke voet. De maat verschilde van streek tot streek en raakte in de loop van de 19e eeuw in onbruik door de invoering van het metrieke stelsel. In Engeland (en Engelssprekende landen) bleef het oude maatsysteem veel langer bestaan. Als tegenwoordig over een voet wordt gesproken, wordt dan ook meestal een Engelse voet bedoeld.

Hoewel de voet geen SI-eenheid is, is de lengte ervan in 1958 internationaal vastgelegd via de inch (geldig sinds 1 juli 1959). Een inch is exact gelijk aan 25,4 mm en er zitten 12 inches in één voet. Hiermee is een voet 304,8 mm = 0,3048 m. Eén meter is dan dus 1/0,3048 ofwel ongeveer 3,28 voet.

De voet wordt gebruikt in de luchtvaart om de vlieghoogte mee aan te geven: op trans-Atlantische vluchten wordt vaak gevlogen op een hoogte van 30.000 voet, ongeveer 10 kilometer hoog.

Ook wordt de voet veel in de scheepvaart gebruikt om lengte van schepen aan te geven. Ook de maten van containers worden in voet uitgedrukt: een lengte van 20 of 40 voet, bij een standaard breedte van 8 voet en een standaard hoogte van 8 voet en 6 inch (8' 6").

Er zitten 3 voet in een yard en 5280 voet in een Engelse mijl.

Vierkante voet[bewerken]

Een vierkante voet (Engels: square foot) is het kwadraat van de lengtemaat: 0,3048 m × 0,3048 m, dus ongeveer 0,0929 m² groot. In een vierkante meter gaan 10,764 ft².

De vierkante voet (v.v.) wordt anno 2011 in Nederland nog altijd gebruikt bij de verkoop van leer om de oppervlakte van lederen vellen en perkament aan te geven.

Kubieke voet[bewerken]

Eén kubieke voet (Engels: cubic foot) is de lengtemaat tot de derde macht: ongeveer 0,0283 m³. In 1 m³ gaan ongeveer 35,315 ft³.

Voet naar land[bewerken]

De voet in Frankrijk[bewerken]

Tot de invoering van het metrieke stelsel in 1799 gebruikte Frankrijk officieel de koningsvoet (pied de roi), met een lengte die 1/6 was van de toise, een staaf die in Parijs bewaard werd, in Grand Châtelet. In sommige delen van het land gebruikte men een eigen standaardvoet die afweek van de koningsvoet. De lengte van de koningsvoet was 324,8 mm (maar voor 1667, toen de staaf vervangen werd, iets langer: 326,6 mm). Van 1812 tot 1837 werd in de detailhandel als overgang naar de definitieve invoering van het metrieke stelsel een nieuwe voet van 333,3 mm toegestaan, de pied metrique van het "mesures uselles" systeem. Daarna werd gebruik van de voet als lengtemaat verboden.

De voet in Nederland[bewerken]

Aan de voorgevel van het stadhuis van Leiden is een ijzeren staaf bevestigd van één Rijnlandse voet lang. Deze diende om de maatstaven van de marktkooplui op te ijken.

De lengtemaat voet was in het verleden niet eenduidig gedefinieerd en verschillende plaatsen hadden ieder hun eigen, vaak niet met elkaar overeenkomende maatvoering. Afhankelijk van de plaats was een voet ook nog eens verdeeld in 10, 11, 12 of 13 duimen. De hier getoonde waarden zijn voorbeelden, in de praktijk had bijna elke stad en streek zijn eigen maat. In Nederland was de meest gebruikte voet de Rijnlandse voet.

  • De Amsterdamse voet is 0,2831 meter (onderverdeeld in 11 Amsterdamse duimen). De VOC voerde deze voet in 1650 als standaard in
  • De Rotterdamse voet is 0,2823 meter (onderverdeeld in 11 Rotterdamse duimen)
  • De Blooise voet is 0,301 meter
  • De ('s Hertogen)bossche voet is 0,287 meter
  • De Honsbossche en Rijpse voet is 0,285 meter
  • De Rijnlandse voet is 0,3140 meter (onderverdeeld in 12 Rijnlandse duimen)
  • De Schouwse voet is 0,311 meter
  • In de Kaap de Goede Hoop werd in de tijd van de VOC de Rijnlandse voet de basis voor de "Kaapse voet" met 0,3149 meter en 12 Kaapse duimen.

De voet in België[bewerken]

De voet in Duitsland[bewerken]

De voet in Engeland[bewerken]

De voet in Denemarken[bewerken]

  • De Deense voet is 0,3139 meter

De voet in Zweden[bewerken]

De voet in Italië[bewerken]