Straatverlichting
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Straatverlichting (of openbare verlichting) is te vinden langs de weg en op andere plaatsen in de openbare ruimte zoals in parken. In het donker is het van belang dat weggebruikers gevaarlijke verkeerssituaties ruim op tijd kunnen inschatten. Bovendien verhoogt goede straatverlichting het gevoel van sociale veiligheid.
Inhoud |
[bewerk] Geschiedenis
In 1505 voerde de gemeente Amsterdam de verplichting in om na negen uur ’s avonds op straat een lantaarntje mee te dragen. Dit kan worden gezien als de voorloper van de openbare straatverlichting, maar de straatverlichting zoals wij die nu kennen dateert van later datum.
Als eerste stad begon Den Haag op 14 december 1570 met het aanbrengen van 33 straatlantaarns in de binnenstad. Dit aantal bleef decennia lang gelijk. Amsterdam volgde bijna 100 jaar later in 1669 met het aanbrengen van straatverlichting, onder leiding van Jan van der Heijden. Na een jaar waren daar al 1800 lantaarns geplaatst of opgehangen.
Aan het eind van de 18e eeuw werkten Jan Pieter Minckeleers, Philippe Lebon en William Murdoch onafhankelijk van elkaar aan een lamp die op gas kon branden in plaats van petroleum, wat tot dan toe naast kaarsen de belangrijkste vorm van verlichting was. Maar al deze lampen moesten elke avond één voor één door een lantaarnopsteker worden aangestoken. Met de komst van elektriciteit was het niet meer dan een schakelaar omzetten; een enorme luxe voor die tijd. In 1884 was Timişoara (stad in toenmalig Oostenrijk-Hongarije, thans Roemenië) de eerste Europese stad met elektrische straatverlichting.
Later gingen veel steden over op tijdschakelaars. Per wijk gingen de lichten automatisch aan of uit.
Tegenwoordig wordt gedetecteerd of de zon voldoende licht geeft. Als de zon onder is, gaan de lichten aan, en als de zon opkomt, gaan de lichten uit.
[bewerk] Energieverbruik
De straatverlichting in Nederland is volgens een rapport van het ECN goed voor ongeveer 1,5% [1] van het totale energieverbruik. Dit betekent dat een procentueel kleine besparing binnen dit toepassingsgebied een behoorlijke besparing oplevert. Daarom is door SenterNovem in opdracht van het ministerie van Verkeer en Waterstaat een project gestart om de mogelijke besparing ook daadwerkelijk te realiseren.
De belangrijkste vormen van energiebesparing:
- Toepassen van gerichtere verlichting met energiezuinige armaturen
- Dimmen van verlichting
- Nauwkeuriger schakelen, dus als het inderdaad ook donker wordt. Een besparing van enkele minuten per dag levert per jaar al een grote besparing op.
[bewerk] Milieu
Naast het energieverbruik en de daarmee gepaard gaande milieuverontreiniging veroorzaakt de grote hoeveelheid verlichting in de openbare ruimte en op snelwegen (met name in België) ook lichtvervuiling. Hierdoor ondervinden mensen, dieren en planten overlast.
[bewerk] Uitvoering
Meestal wordt gebruik gemaakt van lantaarnpalen waarop armaturen gemonteerd zijn. De armaturen kunnen bovenop de paal (een zogenaamde paaltopper) of aan een uithouder gemonteerd zijn. Paaltoppers zijn vaak lager (4 tot 6 meter) en worden in verkeersluwe woonwijken en parken gebruikt. Palen met uithouders worden gebruikt als een rijbaan verlicht moet worden.
Lantaarnpalen zijn vaak gemaakt van staal of aluminium. Stalen masten zijn sterker, aluminium masten verkleinen de kans op letsel in geval van een aanrijding bij hogere snelheden (hoog energetisch letsel).
[bewerk] Verlichtingsbronnen
Na de kaarsen, petroleumlampen en gaslampen kwamen gloeilampen als eerste elektrische lampen in gebruik. Later werd overgegaan op Natriumlampen. Eerst de lagedruk natriumlampen van het type SOX, later de efficiëntere hogedruknatriumlampen van het type SON. Deze lampen zijn veel efficiënter dan gloeilampen maar stralen een oranjekleurig licht uit waardoor kleurherkenning minder goed mogelijk is. Daarom worden binnen de bebouwde kom vaak Fluorescentielampen van het type PL of PLL gebruikt. Deze lampen stralen wit licht uit waardoor kleurherkenning wel mogelijk is. Dit komt de sociale veiligheid ten goede.
In verband met het energieverbruik worden de SOX-lampen tegenwoordig bijna overal vervangen door SON-lampen zodra het armatuur aan het einde van de levensduur is.
In 2005 is er in Ede een proef gestart met lantaarnpalen die voorzien zijn van leds als lichtbron. De ontwikkeling van leds voor straatverlichting staat nog in de kinderschoenen. Het grootste voordeel ten opzichte van natriumlampen is de levensduur en de kleur. Het is nog de vraag of led-verlichting ook energiezuiniger zal zijn dan de nieuwste generatie natriumlampen.
[bewerk] Externe links
[bewerk] Referenties
