Schipbeek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Schipbeek
Verloop van de Ahauser Aa, Alstätter Aa, Buurserbeek en Schipbeek.
Verloop van de Ahauser Aa, Alstätter Aa, Buurserbeek en Schipbeek.
Van bij Ahaus
Naar de IJssel bij Deventer
Stroomt door Duitsland en Nederland
De Schipbeek ten zuiden van Holten.
De Schipbeek ten zuiden van Holten.
Portaal  Portaalicoon   Geografie
Buurserbeek bovenstrooms bij de Oostendorper Watermolen

De Schipbeek (Nedersaksisch: bêke) is een zijstroom van de rivier de IJssel en stroomt door Duitsland en Nederland. Het is een grotendeels gegraven beek die stroomt door het zuiden van Twente en het noorden van de Achterhoek. Ze ontspringt enkele kilometers ten zuiden van Ahaus, in het district Borken in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen. De stroom draagt hier de naam Aa, vanwaar ook de naam Ahaus. Om onderscheid te maken met andere wateren met de naam Aa, wordt de beek ook wel Ahauser Aa genoemd.

Loop[bewerken]

Na Ahaus stroomt de Aa om Graes heen en door Alstätte en wordt hier Alstätter Aa genoemd. Daarna passeert ze bij Buurse de grens met Nederland. Vanaf de grens staat de beek bekend als Buurserbeek. De beek loopt ten zuiden van Haaksbergen en passeert bij Rietmolen de grens tussen de provincies Overijssel en Gelderland. Bij Haaksbergen passeert de beek de Oostendorper watermolen, ook wel Grevemölle genoemd. Dit is de oudste dubbele watermolen van Nederland, de inbedrijfstelling was in 1548). De molen dateert grotendeels uit 1634, toen ze na verwoesting in de Tachtigjarige Oorlog herbouwd werd. De oliemolen werd in 1946 als gevolg van hoog water nogmaals vernield, waarna de gemeente Haaksbergen haar compleet liet herbouwen en restaureren. Sinds 1988 is de molen weer volop in gebruik.

Vanaf Haaksbergen staat de beek bekend als Schipbeek. Ten zuidoosten van Diepenheim stroomt de beek Overijssel weer binnen. Ten zuidwesten van Diepenheim, ter hoogte van het landgoed Westerflier, begint de Regge als aftakking van de Schipbeek. Bij Markelo stroomt de beek onder het Twentekanaal door een grote betonnen duiker. In geval van veel te hoog of veel te laag water in de Schipbeek, kan water in het Twentekanaal stromen, of juist eruit gehaald worden. Vervolgens stroomt de Schipbeek zuidelijk langs Bathmen om bij Deventer uit te monden in de IJssel.

Geschiedenis[bewerken]

Tot 1404 stroomde de Buurserbeek door Haaksbergen, daarna werd ze op initiatief van de stad Deventer ten behoeve van het transport over water verlegd naar het zuiden en aangesloten op de Hunneper Aa die richting Deventer stroomde. Er ontstond zo een verbinding vanuit het Duitse Westfalen via de IJsselstad met Holland en vice versa. Dit bekenstelsel wordt sindsdien de Schipbeek genoemd. Het ging onder meer om vlotten met hout uit het Münsterland en leem uit Stadtlohn, uit Holland kwam vooral boter en kaas.

Deventer kreeg in 1576 het beheer over de gehele Schipbeek die ondanks allerlei inspanningen een groot deel van het jaar moeilijk bevaarbaar was. In de loop van 17e eeuw verloor de stroom zelfs, met de economische neergang van Deventer, voor een groot deel zijn transportfunctie. Rond 1746 kwam daar verandering in toen de Deventer ondernemer Hendrik Lindeman de bevaarheid liet verbeteren. Vanaf die tijd maakten per dag weer zo'n 20-30 zompen gebruik van de route. In de 19e eeuw werd de Schipbeek veel gebruikt voor het vervoer van textiel vanuit Twente naar blekerijen in Haarlem. Hier kwam in de loop van de tweede helft van de 19e eeuw een einde aan als gevolg van opkomst van vervoer over weg en spoor. Daarna werd de functie voor de waterhuishouding van oostelijk Nederland steeds belangrijker.

De uitmonding van de Schipbeek in de IJssel vormde vroeger de haven van Deventer. Na de aanleg van het Overijssels kanaal en nieuwe havens werd de beek verlegd zodat nu de IJssel wordt bereikt waar deze gekruist wordt door de snelweg A1.

Diverse[bewerken]

Een oud traject van de Schipbeek tussen Holten, Bathmen en Dijkerhoek is bekend onder de naam Oude Schipbeek. Deze buigt ter hoogte van Holten naar het noordwesten af, om even ten oosten van Bathmen weer bij de Schipbeek te komen.

Vanaf zijn oorsprong tot aan zijn uitmonding in de IJssel kent de beek een hoogteverschil van 23 meter.

Bij Bathmen wordt in het voorjaar elk jaar de Schipbeeksurvival georganiseerd, een sportieve tocht met hindernissen waarvan de beek een belangrijk onderdeel uitmaakt.