Fietsdeelsysteem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Witte fiets)
Ga naar: navigatie, zoeken

Een deelfiets of witte fiets is een leenfiets die gratis, of tegen geringe kosten, kan worden gebruikt. Witte fietsen kunnen doorgaans niet op slot worden gezet. Om diefstal tegen te gaan wordt gekozen voor een afwijkend model, of een afwijkende kleur. Witte fietsen beogen veelal een gemakkelijk te gebruiken alternatief te zijn voor transport in de binnenstad. Door vervoer per witte fiets te bevorderen kunnen files en milieuverontreiniging worden teruggedrongen.

Nederland[bewerken]

Depo-fiets op straat in Amsterdam in 2008
Witte fietsen in Nationaal Park de Hoge Veluwe

Amsterdam[bewerken]

Het idee voor de witte fiets dateert uit 1965. Het witte-fietsenplan - gratis fietsen in collectief eigendom - was een van de vele witte plannen die Provo dat jaar presenteerde. Het was bedoeld om de luchtverontreiniging in de binnenstad terug te dringen. Op 28 juli werd een pamflet ("PROVOKATIE nr. 5") uitgedeeld tijdens de wekelijkse happening van Robert Jasper Grootveld bij Het Lieverdje.[1] De eerste witte fiets - een exemplaar dat ter plekke werd witgeschilderd - werd meteen door de politie in beslag genomen.

In 1967 kwam provo Luud Schimmelpennink in de Amsterdamse gemeenteraad. Hij presenteerde toen zijn plan voor witte fietsen. In Amsterdam zouden gratis te gebruiken fietsen beschikbaar moeten komen, zonder slot, die collectief bezit zouden zijn. Schimmelpennink dacht in eerste instantie aan tweeduizend stuks. Om ze te onderscheiden van gewone fietsen zouden ze wit worden geschilderd.

In feite werd hiermee een reeds bestaande situatie gelegaliseerd. In Amsterdam worden immers veel fietsen gestolen voor een kort ritje, ergens achtergelaten en opnieuw gestolen. Veel van deze weesfietsen verdwijnen uiteindelijk in een gemeentelijk depot. Schimmelpennink stelde dan ook voor om de weesfietsen - waarvan de eigenaar niet gevonden kan worden - op te knappen en wit te schilderen.

De gemeenteraad voelde er weinig voor, en het plan ging niet door. Schimmelpennink stortte zich hierna op het ontwikkelen van de witkar, een elektrisch aangedreven driewieler die door deelnemers aan het project op een depot kon worden gehuurd voor een ritje naar een ander depot.

In 2000 werd in Amsterdam een nieuwe proef gedaan met witte fietsen, depo genaamd. Ook dit project kwam uit de koker van Schimmelpennink. De fietsen, van een zeer afwijkend model, konden uit een automatisch beheerde stalling worden geleend door een aangepaste giropas (Chipper) in te voeren in de terminal van de stalling. De proef, waarin het Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam (GVB) en de Postbank participeerden, werd na enkele maanden gestaakt. Doordat de stallingen niet sterk genoeg waren, werden veel fietsen gestolen. Plannen voor een sterker type stalling werden door het GVB afgewezen. Het aantal stallingen was bovendien te klein om de proef te laten slagen.

Anno 2006 vond in Amsterdam opnieuw een proef plaats[2] in samenwerking met OV-fiets. Naar aanleiding van deze proef zijn er extra huurlocaties voor de OV-fiets in de binnenstad gekomen.

Hoge Veluwe[bewerken]

Het Nationale park de Hoge Veluwe heeft enkele depots met witte fietsen. De fietsen mogen gratis worden gebruikt. Ze hebben geen slot en mogen het park niet verlaten. Doordat is gekozen voor een afwijkend model fiets en de Hoge Veluwe een afgesloten terrein is, is het aantal diefstallen gering. De Hoge Veluwe begon in 1974 met 50 stuks. Anno 2014 bezat het park 1800 witte fietsen, waaronder een aantal witte kinderfietsen.

België[bewerken]

Fietsstation van Velo Antwerpen

Naast bovenstaande stadsbrede systemen bieden verschillende fietspunten ook Blue-bikes.

Overige landen[bewerken]

Denemarken[bewerken]

In Denemarken zijn sinds 1995 gratis fietsen in collectief eigendom; het zogenaamde bycyklen-project in de binnenstad van Kopenhagen. De fietsen, van een afwijkend model, zijn voorzien van een simpel muntslot, zoals dat ook op supermarktwagentjes is bevestigd. De gebruiker kan een fiets losmaken uit de stalling, door een muntstuk van 20 kronen in het slot te doen. Wie een onbeheerde fiets naar een stalling rijdt, wint hierdoor een munt. Sinds 2004 is hetzelfde systeem ook in gebruik in Aarhus.

Duitsland[bewerken]

Een leenfiets van de DB

Call-a-Bike, een initiatief van de Deutsche Bahn, met opvallend modern vormgegeven fietsen.

In Berlijn, München, Frankfurt am Main, Keulen en Karlsruhe staan de fietsen op kruispunten binnen het stadsgebied, in Stuttgart bestaan bepaalde verzamelpunten (meestal bij een station).[3] Als er een groen lampje knippert is de fiets beschikbaar. Voor gebruik moet men geregistreerd zijn. De gebruiker belt het nummer van de fiets door en ontvangt vervolgens een code. Deze wordt op het touchscreen van de fiets ingetoetst om te openen. De fiets kan tijdelijk op slot gezet worden, bijvoorbeeld om even te winkelen (het groene lampje knippert in dit geval niet). Om terug te geven wordt de fiets weer aan een verzamelpunt of kruispunt op slot gezet, en via het ingebouwde touchscreen "teruggave" gekozen. Hiernaast verschijnt een nieuwe code die men in een tweede telefoongesprek samen met het plaats van teruggave doorgeeft. De kosten zijn 8 cent per minuut, tot een maximum van 9 euro per dag en 60 euro per week, en worden van de creditcard van de gebruiker afgeschreven.

Finland[bewerken]

In Helsinki was een witte fietsenplan van kracht. Door vandalisme en diefstal is er een einde gekomen aan het witte fietsen project.

Frankrijk[bewerken]

Vélo'v in Lyon

In Parijs is de Vélib' met ongeveer 20.000 fietsen en bijna 1450 fietsenstallingen in gebruik.

In Lyon zijn meer dan 3000 collectieve fietsen verkrijgbaar, verdeeld over 340 stallingen, onder de naam Vélo'v.[4] De fietsen kunnen worden gebruikt door iedereen met een creditcard. Het lenen van een fiets kost een euro per uur, maar het eerste halfuur is gratis.

In veel andere steden in Frankrijk is een systeem in gebruik, waarbij de fietsen automatisch, dus zonder hulp van personeel, kunnen worden gehuurd.

Oostenrijk[bewerken]

Het supermarktwagentjessysteem voor "witte fietsen" werkt ook in Wenen. Iedereen met een creditcard kan een witte fiets meenemen, het eerste uur is gratis en daarna kost het een euro per uur. Er wordt een euro borg afgeschreven en teruggestort nadat de fiets weer is ingeleverd.

Spanje[bewerken]

Bicing-leenfietsen in Barcelona

Barcelona heeft sinds maart 2007 ook een elektronisch fietsverhuursysteem onder de naam Bicing. In januari 2008 telde het project zo'n 200 stations met 3000 fietsen voor in totaal ruim 100 000 abonnees. Het systeem werkt alleen met een lidmaatschapskaart, niet met een creditcard en is derhalve niet toegankelijk voor de doorsnee toerist. Het eerste half uur is gratis, daarna €0,50 per half uur met een maximale huurtijd van twee uur.

Het Smartbike project van Barcelona werd ontwikkeld door Clear Channel. Het project is dermate succesvol dat het uitgebreid is tot 6000 fietsen.

Sevilla heeft een vergelijkbaar systeem. Sevici (samentrekking uit Sevilla en bici) heeft inmiddels 2500 fietsen en ruim 100 000 abonnees. Er zijn twee soorten abonnementen beschikbaar: voor 1 jaar (kosten 10 euro per jaar) en voor 1 week (7 euro), speciaal voor toeristen. Diverse andere Spaanse steden, zoals Valencia en Zaragoza, volgen het voorbeeld van Barcelona en zijn van plan een dergelijk systeem in te voeren.

Verenigde Staten[bewerken]

In de Verenigde Staten zijn vergelijkbare projecten gestart.

In 2010 is in Minneapolis, MN onder de naam Nice Ride een witte fietsenproject, waar de eerste verkenningen in 2008 voor werden gestart, operationeel geworden. Inmiddels zijn er in mei 2011 meer dan 30 stations in de stad aanwezig. Een dagkaart kost $5, een maandabonnement $30 en een jaarabonnement kost tijdelijk $40. Ook in andere Amerikaanse steden zijn er duizenden fietsen beschikbaar.

Ierland[bewerken]

In Dublin is sinds september 2009 Dublin Bikes van start gegaan. Er zijn 44 stations. Een driedagenkaart kost €2, een jaarabonnement €10. Zoals in veel andere steden is gebruik van de fietsen het eerste half uur gratis.

Israël[bewerken]

Tel-O-Fun in Tel Aviv

Het project Tel-O-Fun in Tel Aviv, gestart in 2010.

Zweden[bewerken]

In Stockholm is een project Stockholm City Bikes actief. Er zijn ongeveer 100 vaste stations, en in het seizoen worden er extra stations geplaatst. Een driedagenkaart kost SEK 165, een seizoenskaart kost SEK 250 - SEK 300. De fiets dient binnen 3 uur weer te worden ingeleverd op een station. Wanneer de gebruiker te laat is met het inleveren krijgt hij een strafpunt. Na drie strafpunten wordt de kaart geblokkeerd.

Bronnen, noten en/of referenties