Witte fiets
Een witte fiets is de (in Nederland) gangbare term voor een leenfiets die gratis, of tegen geringe kosten, kan worden gebruikt. Witte fietsen kunnen doorgaans niet op slot worden gezet. Om diefstal tegen te gaan wordt gekozen voor een afwijkend model, of een afwijkende kleur. Witte fietsen beogen veelal een gemakkelijk te gebruiken alternatief te zijn voor transport in de binnenstad. Door vervoer per witte fiets te bevorderen kunnen files en milieuverontreiniging worden teruggedrongen.
Inhoud |
[bewerken] Nederland
[bewerken] Amsterdam
Het idee voor de witte fiets dateert uit 1965. Het witte fietsenplan - gratis fietsen in collectief eigendom - was een van de vele witte plannen die Provo dat jaar presenteerde. Het was bedoeld om de luchtverontreiniging in de binnenstad terug te dringen. Op 28 juli werd een pamflet ("PROVOKATIE nr. 5") uitgedeeld tijdens de wekelijkse happening van Robert Jasper Grootveld bij Het Lieverdje. De eerste witte fiets - een exemplaar dat ter plekke werd witgeschilderd - werd meteen door de politie in beslag genomen.
In 1967 kwam provo Luud Schimmelpennink in de Amsterdamse gemeenteraad. Hij presenteerde toen zijn plan voor witte fietsen. In Amsterdam zouden gratis te gebruiken fietsen beschikbaar moeten komen, zonder slot, die collectief bezit zouden zijn. Schimmelpennink dacht in eerste instantie aan tweeduizend stuks. Om ze te onderscheiden van gewone fietsen zouden ze wit worden geschilderd.
In feite werd hiermee een reeds bestaande situatie gelegaliseerd. In Amsterdam worden immers veel fietsen gestolen voor een kort ritje, ergens achtergelaten en opnieuw gestolen. Veel van deze weesfietsen verdwijnen uiteindelijk in een gemeentelijk depot. Schimmelpennink stelde dan ook voor om de weesfietsen - waarvan de eigenaar niet gevonden kan worden - op te knappen en wit te schilderen.
De gemeenteraad voelde er weinig voor, en het plan ging niet door. Schimmelpennink stortte zich hierna op het ontwikkelen van de witkar, een elektrisch aangedreven driewieler die door deelnemers aan het project op een depot kon worden gehuurd voor een ritje naar een ander depot.
In 2000 werd in Amsterdam een nieuwe proef gedaan met witte fietsen, depo genaamd. Ook dit project kwam uit de koker van Schimmelpennink. De fietsen, van een zeer afwijkend model, konden uit een automatisch beheerde stalling worden geleend door een aangepaste giropas (Chipper) in te voeren in de terminal van de stalling. De proef, waarin het Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam (GVB) en de Postbank participeerden, werd na enkele maanden gestaakt. Doordat de stallingen niet sterk genoeg waren, werden veel fietsen gestolen. Plannen voor een sterker type stalling werden door het GVB afgewezen. Het aantal stallingen was bovendien te klein om de proef te laten slagen.
Anno 2006 vond in Amsterdam opnieuw een proef plaats[1] in samenwerking met OV-fiets. Naar aanleiding van deze proef zijn er extra huurlocaties voor de OV-fiets in de binnenstad gekomen.
[bewerken] Hoge Veluwe
Het Nationale park de Hoge Veluwe heeft enkele depots met witte fietsen. De fietsen mogen gratis worden gebruikt. Ze mogen niet op slot worden gezet, en mogen het park niet verlaten. Doordat is gekozen voor een afwijkend model fiets en de Hoge Veluwe een afgesloten terrein is, is het aantal diefstallen gering.
De Hoge Veluwe begon in 1975 met 50 stuks. Anno 2005 bezat het park 1700 witte fietsen, waaronder een aantal witte kinderfietsen. Toen een serie van 90 witte fietsen was afgeschreven, zijn de fietsen door medewerkers van de ANWB opgeknapt. Op 17 augustus 2005 werden ze overgedragen aan Nationaal Park Odra Delta in Polen. De overdracht aan Polen was een idee van de Koninklijke Nederlandsche Heidemaatschappij (KNHM) die sinds 2001 een Poolse natuurbeschermingsorganisatie ondersteunt bij het beheer van de Oderdelta.
[bewerken] Overige landen
[bewerken] België
In België kan men in steden als Antwerpen, Kortrijk, Oostende en Brussel ook openbare fietsen vinden. In Brussel heet het systeem Villo! en werkt met een abonnement, in Kortrijk kan men vier uur gratis rijden na het betalen van borgsom. In Antwerpen heet het systeem Velo (vanaf 09/06/2011). In Oostende parkeren gebruikers hun auto aan de rand van de stad en kunnen ze een gratis fiets gebruiken op vertoon van hun identiteitskaart.
Ook in Gent komt dit systeem eraan. Op 27/02/2009 werd een leenfietsen-project goedgekeurd door het schepencollege[2]. Het zou tot 2 jaar na deze goedkeuring kunnen duren voordat deze fietsen in het straatbeeld opduiken[3]
[bewerken] Denemarken
In Denemarken zijn sinds 1995 gratis fietsen in collectief eigendom; het zogenaamde bycyklen-project in de binnenstad van Kopenhagen. De fietsen, van een afwijkend model, zijn voorzien van een simpel muntslot, zoals dat ook op supermarktwagentjes is bevestigd. De gebruiker kan een fiets losmaken uit de stalling, door een muntstuk van 20 kronen in het slot te doen. Wie een onbeheerde fiets naar een stalling rijdt, wint hierdoor een munt. Sinds 2004 is hetzelfde systeem ook in gebruik in Aarhus.
[bewerken] Duitsland
Call-a-Bike, een initiatief van de Deutsche Bahn, met opvallend modern vormgegeven fietsen.
In Berlijn, München, Frankfurt am Main, Keulen en Karlsruhe staan de fietsen op kruispunten binnen het stadsgebied, in Stuttgart bestaan bepaalde verzamelpunten (meestal bij een station)[4]. Als er een groen lampje knippert is de fiets beschikbaar. Voor gebruik moet men geregistreerd zijn. De gebruiker belt het nummer van de fiets door en ontvangt vervolgens een code. Deze wordt op het touchscreen van de fiets ingetoetst om te openen. De fiets kan tijdelijk op slot gezet worden, bijvoorbeeld om even te winkelen (het groene lampje knippert in dit geval niet). Om terug te geven wordt de fiets weer aan een verzamelpunt of kruispunt op slot gezet, en via het ingebouwde touchscreen "teruggave" gekozen. Hiernaast verschijnt een nieuwe code die men in een tweede telefoongesprek samen met het plaats van teruggave doorgeeft. De kosten zijn 8 cent/minuut, tot een maximum van 9 euro/dag en 60 euro/week, en worden van de creditcard van de gebruiker afgeschreven.
[bewerken] Finland
Een met Kopenhagen vergelijkbaar systeem wordt toegepast in Helsinki.
[bewerken] Frankrijk
In Lyon zijn meer dan 3000 collectieve fietsen verkrijgbaar, verdeeld over 340 stallingen, onder de naam Vélo'v.[5] De fietsen kunnen worden gebruikt door iedereen met een creditcard. Het lenen van een fiets kost een euro per uur, maar het eerste halfuur is gratis.
In Parijs opende het stadsbestuur in 2006 de inschrijving voor het uitvoeren van een witte fietsenproject. JCDecaux was een van de inschrijvers. Toen het project werd gegund aan concurrent Clear Channel vocht JCDecaux de beslissing aan bij de rechter. In november 2006 kreeg het bedrijf gelijk. De inschrijving moest worden overgedaan. Dit keer werd het project gegund aan JCDecaux. Onder de naam Vélib' ging het op 15 juli 2007 van start. Vélib' zal 20 000 door Accell vervaardigde fietsen tellen, verdeeld over 1450 stallingen. Het eerste half uur gebruik is gratis, daarna wordt een per half uur oplopend tarief berekend.
[bewerken] Oostenrijk
Het supermarktwagentjessysteem voor "witte fietsen" werkt ook in Wenen. Iedereen met een creditcard kan een witte fiets meenemen, het eerste uur is gratis en daarna kost het een euro per uur. Er wordt een euro borg afgeschreven en teruggestort nadat de fiets weer is ingeleverd.
[bewerken] Spanje
Barcelona heeft sinds maart 2007 ook een elektronisch fietsverhuursysteem onder de naam Bicing. In januari 2008 telde het project zo'n 200 stations met 3000 fietsen voor in totaal ruim 100 000 abonnees. Het systeem werkt alleen met een lidmaatschapskaart, niet met een creditcard en is derhalve niet toegankelijk voor de doorsnee toerist. Het eerste half uur is gratis, daarna 0,50€ per half uur met een maximale huurtijd van twee uur.
Het Smartbike project van Barcelona werd ontwikkeld door Clear Channel. Het project is dermate succesvol dat het uitgebreid is tot 6000 fietsen.
Sevilla heeft een vergelijkbaar systeem. Sevici (samentrekking uit Sevilla en bici) heeft inmiddels 2500 fietsen en ruim 100 000 abonnees. Er zijn twee soorten abonnementen beschikbaar: voor 1 jaar (kosten 10 euro per jaar) en voor 1 week (7 euro), speciaal voor toeristen. Diverse andere Spaanse steden, zoals Valencia en Zaragoza, volgen het voorbeeld van Barcelona en zijn van plan een dergelijk systeem in te voeren.
[bewerken] Verenigde Staten
In de Verenigde Staten zijn vergelijkbare projecten gestart.
In 2010 is in Minneapolis, MN onder de naam Nice Ride een witte fietsenproject, waar de eerste verkenningen in 2008 voor werden gestart, operationeel geworden. Inmiddels zijn er in mei 2011 meer dan 30 stations in de stad aanwezig. Een dagkaart kost $ 5, een maandabonnement $30, en een jaarabonnement kost tijdelijk $ 40
[bewerken] Israël
In 2010 begonnen met een project genaamd Fietsverhuur Tel-o-fun in Tel Aviv
[bewerken] Bronnen
[bewerken] Externe links
- Het oorspronkelijke Provo-pamflet uit 1965
- Website van de Depo-proef uit 2000
- Website van het systeem in Lyon (Frans)
- Website van het systeem in Barcelona (Spaans, Catalaans)
- Bycyklen Københavns (Engels, Deens)
