Bouwvakantie
De bouwvakantie (kortweg bouwvak) of bouwverlof (België) is een vakantieperiode in het hoogseizoen, waarin de meeste (bouw)bedrijven gesloten zijn.
Deze periode van drie weken wordt in Nederland niet centraal vastgesteld. Door de vereniging van bouwbedrijven, Bouwend Nederland, wordt voor de regio's noord, midden en zuid wel een advies gegeven wanneer de bedrijven het beste collectief drie weken sluiten zodat de werknemers op vakantie kunnen gaan. Het is echter altijd de werkgever, of werknemer, wanneer dit in de cao is vastgelegd, die het verlof bepaalt.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]In 1929 werd voor het eerst in de collectieve arbeidsovereenkomst (cao) van de bouwsector het recht op vakantie vastgelegd. Werknemers hadden destijds recht op slechts drie vrije dagen per jaar. Om te voorkomen dat arbeiders hun vakantiegeld direct zouden besteden, werd een systeem van vakantiezegels ingevoerd. Deze zegels werden via een derde partij verzameld en konden vervolgens worden ingewisseld voor vakantiegeld.
In 1965 werd het aantal vrije werkdagen in de bouwsector uitgebreid tot vijftien, wat neerkwam op drie aaneengesloten weken vakantie. De bouwvakantie was tot 1981 een wettelijk verplichte vakantieperiode: gedurende drie weken lagen vrijwel alle bouwactiviteiten in Nederland stil. In 1981 werd deze verplichting afgeschaft, waardoor werkgevers sindsdien zelf mogen bepalen of zij hun bedrijf gedurende de bouwvakperiode sluiten. Desondanks houdt de overgrote meerderheid van de bouwbedrijven vast aan de traditionele vakantieperiode, onder meer vanwege de praktische voordelen voor de onderlinge afstemming tussen bedrijven en onderaannemers.
In 1985 werd het vakantiezegelsysteem vervangen door een nieuw systeem, mede als gevolg van veelvuldige fraude met de zegels.
Regio-indeling
[bewerken | brontekst bewerken]De bouwvakantie is opgedeeld in drie regio's: Noord, Midden en Zuid. Deze indeling is gelijk aan de regio-indeling die het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) hanteert voor de spreiding van schoolvakanties. Het doel van deze spreiding is het voorkomen van overmatige drukte op wegen en vakantiebestemmingen doordat niet heel Nederland tegelijkertijd op vakantie gaat.
De regio-indeling volgt grotendeels de provinciegrenzen, met uitzondering van de provincie Gelderland, waarvan de gemeenten verdeeld zijn over de regio's Midden en Zuid. Zo vallen gemeenten als Arnhem, Nijmegen en Berg en Dal onder regio Zuid, terwijl gemeenten als Apeldoorn, Ede en Zutphen onder regio Midden vallen. De volgorde waarin de regio's met vakantie gaan, wisselt per jaar.
De adviesdata voor de bouwvak worden vastgesteld door de werkgeversorganisatie Bouwend Nederland en sluiten aan op de zomervakantie van het basisonderwijs. De bouwvak begint doorgaans één tot twee weken na het begin van de betreffende schoolvakantie.
Arbeidsrechtelijke aspecten
[bewerken | brontekst bewerken]Doorbetaling en vakantiedagen
[bewerken | brontekst bewerken]Werknemers in de bouwsector die in loondienst werken en onder een bouw-cao vallen, worden tijdens de bouwvak volledig doorbetaald. De bouwvakperiode wordt afgeschreven van de reguliere vakantiedagen. Volgens de cao Bouw & Infra hebben bouwplaatswerknemers recht op in totaal 48 verlofdagen per jaar (20 wettelijke vakantiedagen en 28 bovenwettelijke dagen inclusief individueel budget). Voor UTA-werknemers (kantoorpersoneel) bedraagt het totaal 43 dagen.
Bouwplaatswerknemers hebben op grond van de cao recht op drie aaneengesloten weken zomervakantie, mits zij voldoende vakantiedagen hebben opgebouwd. Het vakantiegeld van 8% van het bruto jaarsalaris wordt doorgaans in mei of juni uitbetaald, voorafgaand aan de bouwvakperiode.
Verplichting en keuzevrijheid
[bewerken | brontekst bewerken]Hoewel de bouwvak sinds 1981 niet meer wettelijk verplicht is, kan een werkgever in overleg met de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging besluiten het bedrijf gedurende de bouwvakperiode te sluiten. In de praktijk hanteert het merendeel van de bouwbedrijven nog steeds de adviesdata. De term "terugvaladvies" wordt tegenwoordig ook wel gebruikt om het vrijblijvende karakter van de adviesdata te benadrukken.
Zelfstandigen zonder personeel
[bewerken | brontekst bewerken]Voor zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers) in de bouw geldt geen verplichting om de bouwvakperiode aan te houden. Zij bepalen zelf wanneer zij vakantie nemen. In de praktijk merken veel zzp'ers in de bouw wel dat er tijdens de bouwvak minder werk beschikbaar is, doordat opdrachtgevers en toeleveranciers gesloten zijn.
Maatschappelijke effecten
[bewerken | brontekst bewerken]Verkeersdrukte
[bewerken | brontekst bewerken]De bouwvakantie draagt bij aan de verkeersdrukte op Europese snelwegen gedurende de zomermaanden. De zaterdagen aan het begin en einde van de bouwvakweken per regio worden ook wel "zwarte zaterdagen" genoemd, vanwege de grote aantallen vakantiegangers die gelijktijdig vertrekken of terugkeren. Populaire routes richting Frankrijk, Spanje en Italië ondervinden tijdens deze periodes aanzienlijke vertragingen.
Discussie over afschaffing
[bewerken | brontekst bewerken]Over het voortbestaan van de bouwvakantie in de huidige vorm bestaat een voortdurende discussie. Voorstanders wijzen op de praktische voordelen: wanneer alle bedrijven in de bouwketen tegelijkertijd sluiten, voorkomt dit dat projecten gedurende de hele zomer vertraging oplopen doordat steeds wisselende partijen afwezig zijn. Tegenstanders, waaronder de vakbond FNV, stellen dat een vaste collectieve vakantieperiode niet meer van deze tijd is en nadelig kan zijn voor zowel de economie als voor werknemers die hun vakantie liever op een ander moment opnemen. Met name oudere werknemers en werknemers zonder schoolgaande kinderen geven soms de voorkeur aan vakantie buiten het hoogseizoen, wanneer bestemmingen minder druk en goedkoper zijn.
Steeds meer bouwbedrijven kiezen voor hybride modellen, waarbij een kernteam doorwerkt terwijl het overige personeel vakantie neemt, of waarbij afdelingen in verschillende weken vrij nemen.
Internationaal
[bewerken | brontekst bewerken]Vergelijkbare collectieve vakantieperiodes in de bouwsector bestaan ook in andere Europese landen. In Frankrijk is augustus traditioneel de maand waarin het grootste deel van de beroepsbevolking, inclusief de bouwsector, vakantie neemt. In Italië valt de Ferragosto, een nationale feestdag op 15 augustus, in de belangrijkste vakantieperiode. In Duitsland hanteren de verschillende deelstaten eigen zomervakantieperiodes, wat ook van invloed is op de bouwsector
In België wordt er voor de meeste regio's een collectief akkoord overeengekomen waarin alle (grote) bouwbedrijven gedurende drie weken de deuren sluiten. De vakantie verschilt per regio, maar begint in de regio Vlaanderen doorgaans in de week van de Vlaamse feestdag op 11 juli. Ook de nationale feestdag van België op 21 juli valt dan binnen het bouwverlof.