Dixieland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dixielandband met banjo

Dixieland, ook hot jazz of New Orleans style genoemd, is een vroege stijl van jazzmuziek die in het begin van de 20e eeuw ontstond in New Orleans, en zich van daaruit verspreidde naar Chicago en New York City. Omdat de eerste jazzplaat in 1917 werd opgenomen door het blanke orkest Original Dixieland Jass Band, werd deze stijl 'dixieland' genoemd. Tegenwoordig wordt dixieland vaak geassocieerd met orkesten waarin blanke muzikanten spelen, zoals dat van Eddie Condon en Muggsy Spanier. Enkele bekende dixielandnummers zijn Basin Street Blues en When the Saints Go Marching In.

Stijl[bewerken]

Dixieland is een typisch Amerikaanse muzieksoort, ontstaan uit een samensmelting van Creoolse muziek met ragtime, blues, "negrospirituals", marsmuziek en de zogenaamde Tin Pan Alley-muziek die toen populair was. In deze smeltkroes van stijlen lag de nadruk vooral op de collectieve improvisatie en minder op solistische improvisaties, zoals die later populair werden bij de swing en latere jazzstijlen.

Dixieland wordt gespeeld in vierkwartsmaat. Hierbij spelen banjo, piano en slagwerk meestal alle vier tellen van de maat, terwijl de basinstrumenten, dus contrabas of tuba al dan niet samen met de linkerhand van de piano, afwisselend twee of vier tellen in de maat spelen.

Kenmerkend voor het genre is verder dat de koperblazers met klarinet gelijktijdig improviseren, in tegenstelling tot de veel striktere scheiding tussen samenspel en solo's die in latere jazz gebruikelijk werd.

De traditionele rolverdeling bij de melodie-instrumenten is dat de trompet de melodie min of meer vrij omspeelt, de trombone met karakteristieke glissandi de overgang van het ene akkoord naar het volgende aangeeft, en de klarinet, binnen de gegeven harmonieën, aanvullende stemmen improviseert.

Benaming[bewerken]

De benaming Dixieland is afgeleid van de Dixie Dollar, die in New Orléans en omgeving in de tweede helft van de 19e eeuw als een betaalmiddel werd gebruikt. De Dixie was een in Franse taal bedrukt bankbiljet van 10 dollar. De streek werd hierdoor bekend als het gebied waar men deze 'Dixies' gebruikte, ofwel als 'Dixieland'. Later werd ook het blanke orkest Original Dixieland Jass Band hiernaar genoemd en daarop werd 'dixieland' ook de aanduiding voor deze muziekstijl.

Bezetting[bewerken]

De traditionele instrumenten die in een dixielandband voorkomen zijn trompet of kornet, trombone, klarinet, soms saxofoon, heel soms kazoo, piano (optioneel), en een ritmesectie bestaande uit contrabas (of tuba of sousafoon), banjo of gitaar, en drums.

In een traditioneel dixielandorkest is sprake van een front line en een ritmesectie. De frontline bestaat uit kornet (speelt de melodie, dit instrument werd later vervangen door trompet), klarinet (voor de melodieën bovenop het thema) en trombone (ritmische ondersteuning van de melodie). De ritmesectie bestaat uit drums, bas en gitaar (later vervangen door banjo en weer later door piano).

Geschiedenis[bewerken]

De Original Dixieland Jass Band speelt "Jazz me Blues", een compositie geschreven door Tom Delaney. Deze opname dateert van 3 mei 1921

Het dixielandorkest dat de muziek in brede kring populair maakte was de in 1917 door Nick La Rocca in New Orleans opgerichte, uit blanke muzikanten bestaande Original Dixieland Jazz Band. Met deze naamgeving introduceerde de band de nu bekende term jazz. Tot dan toe werd de muziek jass genoemd. Met hun gestructureerde variant op het genre, waarin voor improvisatie nauwelijks plaats was, maakten zij de dixieland aanvaardbaar voor een blank publiek. Ze effenden daarmee de weg voor de zwarte muzikanten die de jazz in de jaren twintig van de twintigste eeuw naar Chicago en New York exporteerden. Grote namen zoals Joe "King" Oliver, Louis Armstrong, Kid Ory, Johnny Dodds en Bunk Johnson werden daardoor ook buiten New Orleans bekend.

Blanke musici die geassocieerd worden met de dixielandstijl en een creatieve en invloedrijke plaats innemen in de jazzgeschiedenis zijn Bix Beiderbecke - kornet, Adrian Rollini - bassaxofoon en Jack Teagarden - trombone.

Dixieland kende haar hoogtijdagen in de jaren twintig van de twintigste eeuw en werd na 1930 verdrongen door de swing-jazz, en weer tien jaar later door - onder andere - de bebop. In de jaren vijftig volgde wereldwijd een revival van de muziekstijl en nog eens in de jaren negentig.

Nederland[bewerken]

Op Bevrijdingsdag, 5 mei 1945, werd in Nederland de Dutch Swing College Band opgericht, waarschijnlijk het bekendste Nederlandse dixielandorkest. Orkesten als de Dutch Swing College Band kwamen op binnen de Nederlandse studentencorpora. Vanwege de bij die studentenverenigingen horende associatie met de conservatief-liberale zuil werd de muzieksoort vooral in liberale kringen populair. Dixieland wordt in Nederland daarom ook wel "VVD-" of "AVRO-jazz" genoemd. Het genre ontwikkelde zich in deze context tot een "nette" op het geluid van de Original Dixieland Jazz Band geïnspireerde muzieksoort. In ludieke varianten op deze blanke dixieland werden ook wel feestinstrumenten als de kazoo ingezet, zodat dixieland bij velen een oubollig imago kreeg.

Controverse[bewerken]

Het woord "dixieland" wordt internationaal vaak om andere redenen afgewezen: het woord is ontleend aan de Original Dixieland Jazz Band die zich ten tijde van zijn successen - onterecht - als de "uitvinders" van de jazz liet aankondigen. Om meer recht te doen aan de werkelijke geschiedenis van het genre noemt men dixieland in de VS ook wel classic jazz of traditional jazz. De historisch meest correcte term voor deze "oerjazz" is New Orleans Jazz. De naam dixieland wordt in dit geval gereserveerd als negatief waardeoordeel voor de vaak nogal plichtmatig gespeelde blanke variant.

Het feit dat blanke muzikanten de jonge, zwarte jazzmuziek ombouwden tot de wat boertige en ouderwetse variant dixieland blijft een ongelukkige en ironische noot in de geschiedenis van de jazzmuziek. Eentje met een zelfs wat racistische ondertoon; blanke musici verfden hun gezicht zwart en gedroegen zich koddig op het podium in een poging van zwarte musici een karikatuur te maken. Een bekend voorbeeld hiervan is de blanke zanger Al Jolson die zich voor de film The Jazz Singer zwart verfde. Aan de andere kant werden de New Orleans Rhythm Kings en de al eerder genoemde Original Dixieland Jazz Band (geheel bestaande uit blanke muzikanten) in korte tijd zó beroemd, dat latere zwarte jazzorkesten konden meeliften op deze roem. Dat maakte de bittere pil wat zoeter.

Bekende muzikanten[bewerken]

Bands[bewerken]

Bronnen[bewerken]