Gemachtigden van den Leider

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Gemachtigden van den Leider waren personen die gedurende het bestaan van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) door haar leider, ir. A.A. Mussert gemachtigd waren om op bepaalde terreinen namens hem op te treden.

Hoewel de 'Gemachtigden' door Mussert waren gemachtigd namens hem op te treden, betekent dat niet dat het hen vrij stond naar eigen goeddunken te handelen. Hun mandaat was beperkt, en de oorzaak daarvan was gelegen in de machtsstructuur van de NSB. Zij was namelijk geen politieke partij, maar een stichting. Op 14 december 1931 was de NSB voor de eerste keer naar buiten getreden met een zogeheten oprichtingsvergadering in Utrecht, maar daaraan lag geen officiële handeling ten grondslag. Die vond pas plaats op 4 november 1932, toen Mussert bij notariële akte de stichting 'Nationaal-Socialistische Beweging in Nederland' in het leven riep. De statuten van de stichting bepaalden dat het bestuur ervan werd gevormd door één persoon: Mussert zelf, onder de titel 'Algemeen Leider'. Deze bestuurder was weliswaar statutair verplicht een 'Algemene Raad' van minstens vijf personen te benoemen, maar deze raad had geen bevoegdheid. Diezelfde statuten bepaalden namelijk: alle besluiten neemt de Algemeen Leider, al of niet de Raad gehoord hebbende. Ook kon de Algemeen Leider de leden van de Raad naar believen ontslaan en benoemen. Hieruit volgt dat de gemachtigden slechts het beleid van Mussert konden uitvoeren.

Er zijn twee soorten gemachtigden geweest. De eerste categorie werd sinds omstreeks het midden van de jaren dertig benoemd door Mussert. Zij waren belast met bepaalde beleids- en activiteitenterreinen van de NSB. De tweede categorie wordt gevormd door hen die Mussert benoemde toen hij in januari 1943 door de Duitse bezetter in de gelegenheid werd gesteld een 'Secretarie van Staat' in te richten. Dit was een soort van schaduw-kabinet zonder bevoegdheden. Mussert benoemde hen als een soort van 'ministers' die pas echt in functie zouden treden als de NSB aan de macht was gekomen. Hun functiebenamingen gelijken op ministeriële functiebenamingen, maar zij werden ook 'gemachtigde' genoemd.

De eerste categorie Gemachtigden van den Leider bestond uit:

De tweede categorie Gemachtigden van den Leider bestond uit: