Het Kerkje

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Het Kerkje
Budel - Dr. Anthonie Mathijssenstraat 7 Nederlands Hervormde kerk.JPG
Plaats Budel
Gebouwd in 1812
Monumentale status rijksmonument
Monumentnummer  11269
Portaal  Portaalicoon   Christendom

Het Kerkje, een voormalige protestantse kerk, is een van origine Napoleonskerk of Lodewijkkerk gelegen in het centrum van Budel, aan de Dr. Ant. Mathijsenstraat nr 7.

Geschiedenis[bewerken]

Direct na de afkondiging van de Vrede van Münster in 1648 werd in Budel de eerste Nederduitse Gereformeerde predikant aangesteld. Budel behoorde tot het generaliteitsland Staats-Brabant dat onderhorig was aan de Republiek der Verenigde Nederlanden. Daar was de Nederduitse Gereformeerde godsdienst de enige die openbaar toegestaan was.

De hervormde gemeente Budel-Gastel was een van de grootste van het platteland van de Meierij van 's-Hertogenbosch. Zo bedroeg het aantal lidmaten in de beginperiode 1648 54 lidmaten en op 1 januari 1720 telde de gemeente 125 lidmaten. Na de komst van de Fransen in 1794-95 kwam er een einde aan de bevoorrechte positie van de hervormden en werden alle godsdiensten voor de wet gelijk. De Staatsregeling van 1798 bepaalde dat kerkgebouwen zouden toevallen aan de kerkgenootschappen met de meeste leden. Ondanks pogingen door de hervormden om het kerkgebouw te behouden, moesten zij dit afstaan aan de katholieken.

In 1809 stond koning Lodewijk Napoleon de hervormde gemeente Budel-Soerendonk-Gastel 6.000 gulden toe voor de bouw van een kerk in Budel. Het bedrag werd pas in 1812 ontvangen en op 12 juli 1812 werd de eerste steen gelegd door jonkheer Floris Adriaan van Brakell tot den Brakell, heer van Vredestein. Het kerkgebouw werd op 22 augustus 1813 ingewijd. Bij de bouw van deze kerk werd gebruik gemaakt van afbraakmateriaal van de Franciscanessenkerk te Achel.[1]Tussen 1817 en 1831 varieerde de zielen tussen 111 en 67. Aangezien Budel in 1830 een grensplaats werd, kwamen er veel douanebeambten en marechaussees in Budel wonen, waarvan een aanzienlijk deel protestants was. Deze beambten verdwenen met het openstellen der grenzen, waardoor ook het aantal protestanten terugliep. De Budelse protestanten gingen daarop voortaan in de Bethelkerk te Weert ter kerke. De weg naar Budel en Weert heeft 'Geuzendijk' als naam gekregen, dit ter herinnering aan de protestanten uit Weert die te kerke gingen. Het originele monument staat in het winkelcentrum 'Muntpassage' in Weert.

Het gebouw deed vervolgens dienst als Luthers kerkgebouw, dit ten behoeve van de Duitse militairen die gelegerd waren in de nabijgelegen Nassau-Dietzkazerne. In 1996 kwam er een einde aan de aanwezigheid. Na het vertrek van de Duitse militairen is in september 2002 de protestantse Napoleonskerk overgenomen door 'Stichting Behoud en Beheer Hervormde Kerk Budel'. Vaste gebruikers zijn de werkgroep Protestants Budel en een tweetal koren voor hun repetities. Daarnaast is de kerk een trouw- of rouwlocatie en wordt er kleinkunst en sociaal-culturele evenementen georganiseerd. In 2012 hebben de protestantse gemeenten van Weert en Budel het tweehonderdjarig bestaan van Het Kerkje en het honderdjarig bestaan van de Bethelkerk in Weert gevierd. Naar aanleiding van dit dubbele jubileum is het boek "Twee Heilige Huisjes" uitgegeven.

Het gebouw is in 1966 geklasseerd als rijksmonument (nr. 11269) en is eigendom van de stichting.

Gebouw[bewerken]

Het is niet bekend wie de architect is van Het Kerkje. Het is een eenvoudig, driezijdig gesloten bakstenen kerkje met een klein torentje op het dak. Het gebouw heeft een bakstenen pilastergevel met vlechtingen en spitsbogige blindnissen. Het zadeldak is gedekt met leien. De toegangsdeur is met een natuurstenen ornament omlijst.

In 1863 werd een luidklok gekocht, die bij gelegenheid van het vijftigjarig bestaan voor het eerst werd gebruikt. De klok is van Cypr. Crans uit 1751 en heeft een diameter van 41 cm. Links van de toegangsdeur is een hoogtemetingspeil (NAP) bewaard. De windvaan is een gouden engel met bazuin.

Evenwel dient zich in 2019, indien men Het Kerkje wil behouden, een aanzienlijke restauratie aan. De tweejaarlijkse inspecties door de Monumentenwacht Noord-Brabant tonen aan dat het noodzakelijk is om Het Kerkje grootschaliger te restaureren. Het meest in het oog springend is het pinakeltje/torentje, maar ook het leien dak, de spanten en het voegwerk van de muren dienen aangepakt te worden.

Interieur en orgel[bewerken]

Het Kerkje bezit een door Claude Demeny ('s-Hertogenbosch) vervaardigd eikenhouten kansel met koperen lezenaar uit 1734, een eikenhouten doophek, een doopbekkenhouder en bekken. Van 1857 tot 1948 heeft er een bijzonder orgel gestaan. Het was een klein kabinetorgel dat ongeveer in het jaar 1755 is gebouwd door de Amsterdamse orgelbouwer Christian Müller. In 1938 is het van de hand gedaan en vervangen door een harmonium. Het Müller orgel is na een aantal omzwervingen door den Haag in 2004/5 gerestaureerd en geplaatst in het koorruimte van de St.Jacobskerk in Den Haag. Na het harmonium kwam Het Kerkje in het bezit van een elektronisch Hammondorgel. Dit is eveneens verhuisd naar Den Haag en vervangen door een huispijporgel van Van Vulpen. Het Van Vulpen-huispijporgel is een geschenk van het Máxima Medisch Centrum Veldhoven. Het uit de jaren 1960 daterende orgel is afkomstig uit de kapel van het Diaconessenhuis in Eindhoven dat in de jaren 1990 een fusie aanging met het Veldhovense Sint Joseph ziekenhuis.[bron?]

Externe link[bewerken]