Jaan Kross
| Jaan Kross | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Jaan Kross (1987) | ||||
| Persoonsgegevens | ||||
| Geboortedatum | 19 februari 1920 | |||
| Geboorteplaats | Tallinn | |||
| Overlijdensdatum | 27 december 2007 | |||
| Overlijdensplaats | Tallinn | |||
| Geboorteland |  Estland | |||
| Opleiding en beroep | ||||
| Opleiding gevolgd aan | Universiteit van Tartu | |||
| Werken | ||||
| Bekende werken | Kolme katku vahel, Tahtamaa, Treading Air, Reigi õpetaja, Professor Martens' Departure, The Czar's Madman, Strijd om de stad, Wikmani poisid, Cyrano de Bergerac, Sailing Against the Wind | |||
| Erkenning en lidmaatschap | ||||
| Lid van | Estonian Students' Society | |||
| Prijzen en onderscheidingen | Herder Prijs (1997), Recipient of the Order of the National Coat of Arms, 1st Class (1996), Grote Kruis van Verdienste van de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland (1995), European of the year (2006), Friedebert Tuglas short story award (1971), Tartu Medal (2005), Premio Nonino (1995), Tallin-medaille (1998), Ereteken van de Sovjet-Unie, Honored Writer of the Estonian SSR, People's Writer of the Estonian SSR, Commandeur in de Orde van de Finse Leeuw (2004),[1] Officier in het Legioen van Eer | |||
| Links | ||||
| Dbnl-profiel | ||||
| (en) IMDb-profiel | ||||
| ||||
Jaan Kross (Tallinn, 19 februari 1920 – aldaar, 27 december 2007) was een Estisch schrijver.
Leven
[bewerken | brontekst bewerken]Kross studeerde van 1938 tot 1945 aan de Universiteit van Tartu; hij studeerde af in rechtsgeleerdheid. In 1946 werd hij door de Sovjet-autoriteiten opgepakt en naar Siberië verbannen. Na zijn terugkeer in 1954 wijdde hij zich aan het schrijven. Hij begon met poëzie, maar wisselde in 1970 naar proza, voorafgegaan door een aantal korte verhalen.
Jaan Kross is vooral bekend van zijn historische romans, zoals De gek van de Tsaar (1978) en Het vertrek van professor Martens (1984). Zijn boeken behandelen de geschiedenis van Estland, en dan met name de positie die Estland innam tussen grootmachten als Duitsland en het keizerrijk Rusland. Kross behandelt in zijn werk vooral het conflict tussen aanpassing en onderwerping. Zijn eerste boek verscheen vrij laat, pas in 1970 kwam het eerste deel van Tussen drie plagen uit. Kross was toen vijftig. Dat zijn eerste boek pas zo laat uitkwam heeft te maken met dat hij een groot deel van zijn leven door heeft gebracht in gevangenissen en Siberische strafkampen. Dit is tevens de reden dat hij zo verbonden is met de geschiedenis van Estland en dat dit een terugkerend thema in zijn werk is.
Kross wordt doorgaans gezien als de belangrijkste Estische schrijver van de twintigste eeuw; hij is in ieder geval de meest vertaalde. Inmiddels zijn zes van zijn romans naar het Nederlands vertaald. Hij ontving verschillende nationale en internationale eredoctoraten en werd verschillende malen genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs voor de Literatuur. Tevens heeft hij zijn eigen bier, vernoemd naar zijn bekendste roman, Keisri hull.[2]
Overzicht van zijn werk
[bewerken | brontekst bewerken]Romans
[bewerken | brontekst bewerken]- Kolme katku vahel I–IV (1970–1980) (Tussen drie plagen (2018))[3]
- Keisri hull (1978) (De gek van de Tsaar (1992))[4]
- Rakvere romaan (1982) (Strijd om de stad (2019))[5]
- Professor Martensi ärasõit (1984) (Het vertrek van professor Martens (1993))[6]
- Vastutuulelaev (1987) (Het tegenwindschip. Roman over Bernhard Schmidt (2022)[7]
- Wikmani poisid (1988)
- Väljakaevamised (1990)
- Tabamatus (1993)
- Mesmeri ring (1995) (De kring van Mesmer (2000))[8]
- Paigallend (1998) (Luchtfietsen (2008))[9]
- Tahtamaa (2001)
Novellen
[bewerken | brontekst bewerken]- Neli monoloogi Püha Jüri asjus (1970)
- Michelsoni immatrikuleerimine (1971)
- Pöördtoolitund (1972)
- Rist
- Stahli grammatika
- Vandenõu
- Väike Vipper
- Järelehüüd Kuusiku peremehele
- Minu onupoja jutustus
- Tuhatoos
- Pulmareis
- Eesti iseloom
- Põgenemine
- Vürst
- Morse
- Onu
- 1941
Verhalen
[bewerken | brontekst bewerken]- Mardileib (1973)
- Kolmandad mäed (1975)
- Taevakivi (1975)
- Kajalood (1980)
- Ülesõidukohad (1981)
- Silmade avamise päev (1988)
- Järelehüüd (1994)
Drama
[bewerken | brontekst bewerken]- Doktor Philipp Karell|Karelli raske öö (2000)
- Vend Enrico ja tema piiskop (2000)
- Olematu Odysseus (gedateerd uit 1960, maar gepubliceerd in Kogutud Teosed VIII, 2005)
Poëzie
[bewerken | brontekst bewerken]- Söerikastaja (1958)
- Kivist viiulid (1964)
- Lauljad laevavööridel (1966)
- Vihm teeb toredaid asju (1969)
- Voog ja kolmpii (1971)
- Põhjatud silmapilgud (1990)
- Maailma avastamine (2005) uustrükk
Memoires
[bewerken | brontekst bewerken]- Kallid kaasteelised (2003)
- Kallid kaasteelised II (2008)
Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]- "Schrijver Jaan Kross was een laatbloeier" NRC 28-12-2007
- Cornelius Hasselblatt, ‘’Geschichte der estnischen Literatur’’, Walter de Gruyter, 2006, ISBN 978-3110180251, p. 681-696
- Virtual International Authority File (VIAF): 7426410
- ↑ The orders of the White Rose of Finland and the Order of the Lion of Finland; pagina('s): 407.
- ↑ https://www.kbsinstitute.org/beerform.php?id=823
- ↑ Vertaald door Frans van Nes en Jesse Niemeijer, Amsterdam: Prometheus 2018
- ↑ Vertaald door Ronald Jonkers uit het Estisch met behulp van het Frans en Duits, Amsterdam: Prometheus 1992
- ↑ Vertaald door Frans van Nes, Amsterdam: Prometheus 2019
- ↑ Vertaald door Marianne Vogel en Cornelius Hasselblatt, Amsterdam: Prometheus 1993
- ↑ Vertaald door Frans van Nes, Amsterdam: Prometheus 2022
- ↑ Vertaald door Frans van Nes, Amsterdam: Prometheus 2000
- ↑ Vertaald door Jesse Niemeijer, Amsterdam: Prometheus 2008