Kalebas

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Kalebassen)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
diverse soorten kalebassen in een mandje
kalebassen
Lampen van Kalebas

Kalebas (squash) is een verzamelnaam voor een groot aantal aan elkaar verwante gewassen, zoals pompoen, flespompoen, fleskalebas en courgette (of zucchini).

Gebruik[bewerken]

Kalebassen worden veel gebruikt als decoratie, maar sommige soorten kunnen worden geconsumeerd, zoals de flespompoen en de pompoen. In gedroogde toestand is de schil een vrij harde schaal, waardoor de uitgeholde vrucht dienst kan doen als recipiënt. Deze kunnen dan met motieven versierd worden via incisie of pyrogravering (gravering met een hete priem). Een kalebas kan voor verschillende dingen gebruikt worden: als kruik, drinkbeker, kom of lepel. Grote kalebassen worden zelfs als emmer gebruikt.[1]

Kalebassen vormen een belangrijk materieel element in de marronsamenleving. Ze dienen als opdienservies, bewaarbakjes en bekers. Doorgaans wordt de buitenkant versierd door mannen, terwijl vrouwen eventueel dan nog de binnenkant versieren met geometrische patronen. Volgens de experts, de Prices, bestaan er vijf soorten kalebassen: kleine kommetjes, waarmee water aan baby's gegeven wordt; twee typen middelgrote kommen met fraaie versieringen, voor maaltijden van mannen; weinig gedecoreerde kommen om rijst mee te wassen, en grote, niet versierde kommen voor ritueel gebruik. Ook worden kalebassen in meerdere stukken versneden tot lepels en spanen.

Muziekinstrumenten[bewerken]

In West-Afrika wordt de gedroogde kalebas veel voor traditionele instrumenten gebruikt. De bolle, harde schaal is erg sterk en vormt een uitstekende klankkast. Te noemen zijn:

  • de bara, een grote kalebas met opening die wordt gebruikt als slaginstrument,
  • de djabara of shekere, een kalebas met een kralen-netje eromheen, vergelijkbaar met de maracas.
  • de kora, een soort harp met gewoonlijk 21 snaren,
  • de Kamale Ngoni, die lijkt op een kora maar dan kleiner en meestal met 8 of 10 snaren.
  • de bala, die lijkt op een xylofoon, waarbij kleine fleskalebassen worden gebruikt als klankkasten.

Woordherkomst[bewerken]

Het woord is in 1588 in het Nederlands geattesteerd als kalebasse. De herkomst is onzeker. Sommige auteurs brengen het woord in verband met het Perzische woord kharbūzeh of kharbuz, wat watermeloen betekent. De ontleningsreeks zou dan kunnen gaan via het Arabische qarʽ yābis, een collectivum voor droge kalebassen. Via het Spaanse calabaza en parallel via het Franse calebasse zou het woord dan in het Nederlands terechtgekomen zijn. Andere auteurs verwerpen de ontlening aan het Perzisch omdat er in het oostelijk Middellandse Zeegebied geen verwante woordvormen gevonden zijn. Een alternatieve veronderstelling is, dat het woord kalebas ontstaan kan zijn uit een voor-Romaanse vorm calapaccia.[1]

Afbeeldingen[bewerken]

Externe link[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. a b Sijs, Nicoline van der (samensteller), kalebas (pompoen). Etymologiebank, op etymologiebank.nl (2010). Geraadpleegd op 2018-01-13.
  2. Blijkens de toelichting betreft het een Apaleysi of Nyan(g) Apaleysi, een maal waarbij alle genodigden een gerecht meebrengen, bij marrons traditioneel na sterfgevallen, maar tegenwoordig bij allerhande gelegenheden.