Mantelzorg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Mantelzorg is de zorg voor chronisch zieken, gehandicapten en hulpbehoevenden door naasten: familieleden, vrienden, kennissen en buren. Kenmerkend is de reeds bestaande persoonlijke band tussen de mantelzorger en zijn of haar naaste. Daarnaast gaat het om langdurige zorg die onbetaald is.

Een mantelzorger is dus iemand die, niet beroepsmatig, langdurig zorg verleent aan een hulpbehoevende oudere, chronisch zieke of gehandicapte naaste.

In Nederland zijn er 3,6 miljoen mensen die voor een ander zorgen. Zo'n 1,1 miljoen mantelzorgers zorgen meer dan 8 uur per week en langer dan 3 maanden voor een ander. 450.000 mantelzorgers voelen zich zwaarbelast of overbelast.[1] De meeste mantelzorgers vinden het vanzelfsprekend om voor hun naaste te zorgen, maar lopen wel tegen tal van problemen aan. Zo is het bijvoorbeeld moeilijk om de zorg te combineren met een betaalde baan, is het moeilijk om de zorg tijdelijk over te dragen, is er vaak geen tijd meer voor sociale contacten of een hobby en maken veel mantelzorgers extra kosten.

Het woord 'mantelzorg' is in 1972 bedacht door medicus Johannes Hattinga Verschure (1914-2006).

Mantelzorgondersteuning[bewerken]

Er bestaan diverse organisaties die zich richten op de ondersteuning van mantelzorgers. In Nederland zijn dit vooral:

  • Mezzo (voor mantelzorgers)
  • Per Saldo (voor zorgvragers met een Persoonsgebonden Budget - PGB - , dat meestal wordt geadministreerd door de mantelzorger)
  • Expertisecentrum Informele Zorg - EIZ (voor professionals)
  • Movisie (voor professionals)
  • Vele organisaties als Steunpunten Mantelzorg in de een of andere vorm of als onderdeel van Humanitas (voor mantelzorgers)

In Vlaanderen zijn dit:

Sinds de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) in 2015 in Nederland echter, is er veel veranderd. Het staat elke gemeente vrij om zelf te kiezen op welke wijze mantelzorgondersteuning wordt vormgegeven. De AWBZ is afgeschaft en zorgvragers en mantelzorgers hebben nu te maken met de Wmo, de Wet langdurige zorg, de Zorgverzekeringswet en/of de Jeugdwet.

Andere vormen van mantelzorgondersteuning[bewerken]

Mantelzorgmakelaar[bewerken]

Een speciale plaats in de ondersteuning van mantelzorgers wordt ingenomen door de mantelzorgmakelaar. Een mantelzorgmakelaar is iemand die regeltaken overneemt van mantelzorgers, zodat zij minder worden belast. Deze regeltaken kunnen bijvoorbeeld zijn: het organiseren van persoonlijke hulp op maat, het onderhouden van contact met instanties, het bemiddelen met werkgevers over de afstemming van werk en mantelzorg, of het uitzoeken van wettelijke regelingen.

Het beroep mantelzorgmakelaar werd in 1999 bedacht door Truus Oud (thans werkzaam bij Stichting Mantelzorgcentrum) en was het eerste project van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Project Dagindeling – ESF-traject) dat gericht was op mantelzorg. In dit project lag de focus vooral op de combinate van werk en mantelzorg. Tijdens dit traject werd tevens de grondslag gelegd voor een post-HBO opleiding voor het beroep, wat in 2005 resulteerde in de eerste afgestudeerde mantelzorgmakelaar van Nederland.

Tegenwoordig zijn er tientallen mantelzorgmakelaars in Nederland te vinden. In sommige gemeenten worden zij vanuit de Wmo betaald, er zijn zelfstandig gevestigde mantelzorgmakelaars, er zijn er die verbonden zijn aan Steunpunten Mantelzorg en anderen zijn weer verbonden aan zorgverzekeraars (via de aanvullende verzekering).

Vrijwel alle mantelzorgmakelaars zijn georganiseerd in de Beroepsverening van Mantelzorgmakelaars (BMZM).

Respijtzorg[bewerken]

Om overbelasting te voorkomen of om gewoon er eens even uit te zijn, kunnen mantelzorgers gebruikmaken van respijtzorg (thuis of extern). Er wordt dan enige tijd vervangende zorg geregeld voor de zorgvrager, zodat de mantelzorger eens een keertje weg kan. Soms vergoedt de zorgverzekeraar deze kosten via de aanvullende verzekering, maar een zorgvrager kan dit bijvoorbeeld ook via het Pgb betalen.

In 2010 werd het eerste Respijthuis van Nederland in Alkmaar geopend.

Mantelzorgwoning[bewerken]

Een mantelzorgwoning is een woning voor een zorgverlener op het terrein van het huis van iemand die zorg nodig heeft. De woning is bedoeld voor de zorgverlener. Het is ook mogelijk dat de persoon die zorg nodig heeft in de mantelzorgwoning woont. In dat geval woont de zorgverlener in het bijbehorende huis.

Men kan een kant-en-klare mantelzorgwoning in de tuin laten plaatsen. Ook kan een aanbouw aan het huis worden gebouwd of een garage of ander bestaand bouwwerk kan worden omgebouwd tot mantelzorgwoning. Er is geen vergunning nodig, maar de geldende regels van het Bouwbesluit van de gemeente moeten wel in acht worden genomen. Soms zijn er speciale regels en kan bijvoorbeeld een aanbouw gevolgen hebben voor de WOZ-waarde van de hoofdwoning.

De woningen worden ook wel kangoeroewoningen genoemd.

Hulpmiddelen en bijeenkomsten[bewerken]

Via de Wmo kan, onder voorwaarden, een beroep worden gedaan op hulpmiddelen en aanpassingen. Denk hierbij aan een traplift, speciale leuningen, drempelverlaging, aanpassing badkamer, alarmering, speciaal bed, enz. In de toekomst zal domotica hierbij een steeds grotere rol gaan spelen.

Veel gemeenten bieden via steunpunten en organisaties ook bijeenkomsten voor mantelzorgers aan: een cursus om niet overbelast te raken, een cursus tilvaardigheden, een cursus goed slapen, nieuwsbrieven, mantelzorgkranten, of ontmoetingsbijeenkomsten met andere mantelzorgers als herkenning, als steun en voor het uitwisselen van ideeën, enz..

Elke gemeente kent een ander aanbod.

Waardering van mantelzorgers[bewerken]

Omdat de zorg die mantelzorgers als vanzelfsprekend verlenen de samenleving veel geld bespaart, kent Nederland ook verschillende vormen van waardering voor het werk dat mantelzorgers doen.

Mantelzorgcompliment[bewerken]

Voordat de Wmo werd ingevoerd, konden geregistreerde zorgvragers voor hun mantelzorger een mantelzorgcompliment aanvragen bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Dit compliment bestond uit een jaarlijks geldbedrag.

Vanaf 2015 kan elke gemeente zelf bepalen hoe zij de waardering van haar mantelzorgers invult. Dit leidt echter tot grote verschillen: er zijn gemeenten die een cadeaubon geven of  waardebonnen die bij lokale winkels dienen te worden besteed, er zijn gemeenten die uitjes organiseren en er zijn gemeenten die nog steeds een geldbedrag uitkeren. Ook zijn er gemeenten die uitjes met bonnen combineren.

Dag van de Mantelzorg[bewerken]

Elk jaar wordt in Nederland op 10 november de Dag van de Mantelzorg gehouden. Rond deze datum organiseren veel gemeenten en organisaties speciale bijeenkomsten waarbij mantelzorgers in het zonnetje worden gezet. Dat kan zijn via een uitje, een etentje, met een cadeau of via cadeaubonnen.

Mantelzorgboete[bewerken]

In de Nederlandse Eerste Kamer is een wetsontwerp aanhangig dat ouderen die bij hun kinderen intrekken vanaf juli 2015 maandelijks 300 euro kort op hun AOW-uitkering. Staatssecretaris Jetta Klijnsma zag geen meerderheid voor haar voorstel in de Eerste Kamer. De eventuele ingangsdatum is nu niet eerder dan 2018. Zie ook mantelzorgboete.