Michel Serres

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Michel Serres
Michel Serres in 2008
Michel Serres in 2008
Persoonsgegevens
Geboren Agen, 1 september 1930
Land Frankrijk
Functie Filosoof
Oriënterende gegevens
Discipline Cultuurfilosofie, Epistemologie, Muziekfilosofie, Politieke filosofie, Wetenschapsfilosofie, Wetenschapsgeschiedenis
Domein Westerse filosofie
Tijdperk Hedendaagse filosofie
Belangrijkste ideeën parasiet, translatie, natuurlijk contract, quasi-object
Beïnvloed door G.W. Leibniz, Auguste Comte, Henri Bergson, Simone Weil, Léon Brillouin, Gaston Bachelard, Michel Foucault, Jules Vuillemin, René Girard, Georges Dumézil
Beïnvloedde Michel Callon, Bruno Latour, Pierre Lévy, Isabelle Stengers, Ilya Prigogine
Portaal  Portaalicoon   Filosofie

Michel Serres (Agen, 1 september 1930) is een Frans filosoof en wetenschapshistoricus. Zijn eerste werken focusten zich vooral op het probleem van de rationaliteit en vooruitgang in de wetenschappen en de gevolgen hiervan. Zijn vroege Hermès-reeks focuste vooral op de rol van communicatie, en kan in zekere zin geplaatst worden binnen het (wiskundig) structuralisme. Een centrale metafoor die hij hierin gebruikt is dat van de boodschapper, in de eerste plaats gesymboliseerd door Hermes, de Griekse god van handel en verkeer. In latere werken gebruikt hij ook de metafoor van de engelen.

Vanaf de jaren 80 is er echter een verschuiving in het werk van Serres vast te stellen. Terwijl hij in zijn vroegere werken voornamelijk een soort commentaar ontwikkelde op andere auteurs, gaat hij vanaf dan eigen concepten ontwikkelen. Hij beperkt zich daarbij niet enkel tot wetenschappelijke theorieën, maar ook tot literatuuranalyses en mythes.

Serres is ook een enthousiaste voorstander van de vrije verspreiding van kennis en heeft zich in zijn leven ook zeer positief uitgelaten over wikipedia.[1]

Denken[bewerken]

Het doctoraat van Serres, Le Système de Leibniz et ses modèles mathématiques (1968), handelde over het werk van Gottfried Leibniz en valt nog te plaatsen binnen de filosofie van de wiskunde. Hij gaat echter ook met name in op de rol van communicatie en linkt het werk met hedendaagse concepten van de informatietheorie. Deze thematiek blijft ook aanwezig in de Hermès-reeks. Volgens Serres dient men communicatie te begrijpen steeds in relatie tot de achtergrond van ruis. Communicatie bestaat dan voornamelijk uit het uitsluiten van deze ruis. Meer concreet is er dus een operatie nodig om het overbrengen van de boodschap te garanderen, een proces dat Serres typeert als 'translatie'. Dit begrip is vooral ook invloedrijk geweest in het werk van auteurs als Michel Callon en Bruno Latour.

Het oeuvre van Serres gaat verder dan conventionele wetenschapsgeschiedenis alleen, en zo heeft hij ook onder meer werken geschreven over de sciencefictionschrijver Jules Verne, over de betekenis van muziek en fabels van Jean de La Fontaine. Serres houdt zich niet aan het klassieke onderscheid tussen wetenschap enerzijds en religie en mythe anderzijds. Zo stelt hij in het derde luik van Hermès: "er is geen grotere mythe dan de idee van een wetenschap vrij van alle mythe".[2] Hiermee zet hij zich dan ook af tegen de dominante invulling van wetenschapsfilosofie en -geschiedenis in Frankrijk, bij auteurs zoals Gaston Bachelard, die in de eerste plaats vertrekken van zo'n onderscheid. Serres verwijt hen verder ook de relaties tussen wetenschap en andere fenomenen, zoals recht, geweld, muziek, te hebben verwaarloosd. Dit probeert hij zelf in zijn werk steeds te doen.

Vanaf werken zoals Le Parasite (1980) en Genèse (1982) ziet men ook een overgang aan het werk van zuivere commentaar op andere auteurs, naar het ontwerpen van eigen concepten en tekstinterpretaties. Vele van zijn werken vertrekken dan ook van bepaalde concrete mythes, verhalen of metaforen die dan op een zeer beschrijvende wijze verder worden uitgewerkt. Serres ziet echter af van het geven van een soort finale interpretatie van deze mythes, alsof er een soort metataal is waarin de betekenis ervan (definitief) kan uitgedrukt worden. Vaak combineert hij hierin wetenschappelijke theorieën en literaire werken of mythes. Zo herinterpreteert hij in La Naissance de la physique dans le texte de Lucrèce (1977) het werk van Lucretius via hedendaagse theorieën over vloeistofmechanica.

Michel Serres in 2011

Bibliografie[bewerken]

  • 1968 : Le Système de Leibniz et ses modèles mathématiques
  • 1969 : Hermès I, la communication
  • 1972 : Hermès II, l'interférence
  • 1974 : Hermès III, la traduction
  • 1974 : Jouvences. Sur Jules Verne
  • 1975 : Auguste Comte. Leçons de philosophie positive (redactie)
  • 1975 : Esthétiques sur Carpaccio
  • 1975 : Feux et signaux de brume. Zola
  • 1977 : Hermès IV, La distribution
  • 1977 : La Naissance de la physique dans le texte de Lucrèce
  • 1980 : Hermès V, Le passage du Nord-ouest
  • 1980 : Le Parasite
  • 1982 : Genèse
  • 1983 : Détachement
  • 1983 : Rome. Le livre des fondations
  • 1985 : Les Cinq Sens
  • 1987 : L'Hermaphrodite
  • 1987 : Statues
  • 1989 : Éléments d'histoire des sciences
  • 1990 : Le Contrat naturel
  • 1991 : Le Tiers-instruit
  • 1991 : Discours de réception de Michel Serres à l'Académie française et réponse de Bertrand Poirot-Delpech
  • 1992 : Éclaircissements (gesprekken met Bruno Latour)
  • 1993 : La Légende des Anges
  • 1993 : Les Origines de la géométrie
  • 1994 : Atlas
  • 1995 : Éloge de la philosophie en langue française
  • 1997 : Nouvelles du monde
  • 1997 : Le trésor. Dictionnaire des sciences
  • 1997 : À visage différent
  • 1999 : Paysages des sciences
  • 2000 : Hergé, mon ami
  • 2001 : Hominescence
  • 2002 : Variations sur le corps
  • 2002 : Conversations, Jules Verne, la science et l'homme contemporain, Première version
  • 2003 : L'Incandescent
  • 2003 : Jules Verne, la science et l'homme contemporain
  • 2004 : Rameaux
  • 2006 : Récits d'humanisme
  • 2006 : L'Art des ponts
  • 2006 : Petites chroniques du dimanche soir
  • 2006 : L'Art des ponts : homo pontifex
  • 2007 : Le Tragique et la Pitié. Discours de réception de René Girard à l'Académie française et réponse de Michel Serres
  • 2007 : Petites chroniques du dimanche soir 2
  • 2007 : Carpaccio, les esclaves libérés
  • 2008 : Le Mal propre : polluer pour s'approprier ?
  • 2008 : La Guerre mondiale
  • 2009 : Écrivains, savants et philosophes font le tour du monde
  • 2009 : Temps des crises
  • 2009 : Van Cleef et Arpels, Le Temps poétique (met Franco Cologni en Jean-Claude Sabrier)
  • 2009 : Petites chroniques du dimanche soir 3
  • 2010 : Biogée
  • 2011 : Musique
  • 2012 : Petite Poucette
  • 2012 : Andromaque, veuve noire
  • 2013 : Jules Verne aujourd'hui - Conversations avec Jean-Paul Dekiss
  • 2013 : L'art des ponts : homo pontifex
  • 2013 : Variations sur le corps
  • 2013 : Les Temps nouveaux
  • 2014 : Pantopie, de Hermès à Petite Poucette (met Martin Legros en Sven Ortoli)
  • 2014 : Petites Chroniques du dimanche tome VI
  • 2014 : Yeux
  • 2015 : Le gaucher boiteux : puissance de la pensée

Nederlandse vertalingen[bewerken]

  • 1992 : Het contract met de natuur
  • 2012 : Muziek
  • 2014 : De Wereld Onder De Duim - Lofzang op de internetgeneratie