René ten Bos

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
René ten Bos
René ten Bos-00989 (cropped).jpg
Persoonsgegevens
Geboren 1959
Land Vlag van Nederland Nederland
Functie Filosoof, auteur
Oriënterende gegevens
Discipline Filosofie
Website
Portaal  Portaalicoon   Filosofie

René ten Bos (Hengelo, 1959) is een Nederlands filosoof, auteur en organisatiedeskundige. Hij is hoogleraar filosofie van de managementwetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen en honorary professor aan de Universiteit van St Andrews in Schotland. Hij staat bekend als een eigenzinnig denker. Tegendraads en provocatief zet hij gangbare ideeën opzij en biedt op toegankelijke wijze een breed en kritisch perspectief. Hij schuwt geen enkel onderwerp en analyseert net zo makkelijk de managementwereld als het dierenrijk, gendervraagstukken of onze omgang met de natuur.[1]

Biografie[bewerken]

René ten Bos is geboren in 1959 in Hengelo. Zijn vader was textielarbeider en poelier en zijn moeder magazijnmedewerker. Na zijn studie filosofie in Nijmegen wilde Ten Bos Amerikaanse literatuur vertalen, maar dit lukte niet. Toen hij zich bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen meldde voor een uitkering bood men hem een managementopleiding aan. Zo kwam Ten Bos in de wereld van de manager terecht, volgens hem ook best gewone mensen.[1] Hij werkte als docent Engels en organisatiedeskundige. Hij was redactielid van het tijdschrift Filosofie in Bedrijf en van 1999 tot 2003 schreef hij voor M&O, een wetenschappelijk managementtijdschrift. Ten Bos geeft lezingen en cursussen aan organisaties en bedrijven zoals Corus, Rabobank, het Ministerie van Justitie, ziekenhuizen, scholen en politieorganisaties.[2] In 2002 werd hij hoogleraar filosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Ten Bos heeft een vrouw en twee (volwassen) kinderen en is supporter van FC Twente.[3]

In april 2017 is hij Marli Huijer opgevolgd als Denker des Vaderlands voor een periode van twee jaar.[4] "Wat ik in elk geval wil doen, is reflecteren op transparantie. Dat thema is de rode draad in alles wat ik doe en schrijf." Hij ziet zijn benoeming als een beloning voor zijn werk als wetenschapsfilosoof en neemt zich voor om academische inzichten te vertalen voor een breed publiek. Hierbij wil hij zich vooral richten op de jongeren, want onder zijn studenten bespeurt hij een angst voor onleefbare toekomst door de vernietiging van de aarde.[5] Als Denker des Vaderlands neemt hij zich voor de morele hakbijl zo min mogelijk te hanteren. "Bij mij borrelen oordelen vaak bijna uit een onderbuikachtige verontwaardiging op. Maar ik heb allang geleerd dat wanneer ik me een klein beetje verdiep in zo’n walgelijk onderwerp, waarover ik zo’n uitgesproken oordeel heb, de zaak onmiddellijk veel lastiger wordt."Hij is niet van plan als huisfilosoof van Nederland opeens overal iets van te vinden. "Je hebt de plicht om je mening af en toe voor je te houden."

Ten Bos neemt zich voor om geen Bekende Nederlander te worden. Hij blijft zijn kleren bij dezelfde herenmodezaak kopen en verder weet hij dat journalisten in je privéleven zullen duiken. Dan kan er onwelgevallig nieuws boven komen dat je naasten zou kunnen raken. Daar ben ik niet zo bang voor, zo heel veel schandalen kleven niet aan mij. Het tweede is dat je je eigen foto zo vaak gaat zien dat je de neiging krijgt jezelf als object te gaan zien.[5] Hij realiseert zich dat zijn uitspraken politiek geladen kunnen zijn, maar zo zegt hij, wat wetenschappers (be)denken, zo is mijn ervaring, landt niet altijd bij politiek en publiek.

Werk[bewerken]

Ten Bos schrijft over organisatie- en managementkunde, waarbij hij vanuit een filosofisch standpunt kritiek levert op de doelgerichtheid en rationaliteit van de bedrijfsethiek.[6] Hij ziet het niet als de taak van de filosoof om overal een mening over te formuleren. Volgens hem is het van oudsher de taak van de filosoof om met paradoxen om te gaan. Para betekent ‘tegen’, en doxa is ‘mening’. Het gaat er dus niet om een mening te hebben, maar om ertegenin te denken, of te laten zien dat een mening te makkelijk is, omdat er verschillende problematische kanten aan iedere mening zitten. Hij zoekt geen pasklare antwoorden of een ondubbelzinnige definitie – alles wat complexiteit reduceert is verdacht.[7]

"Filosofie moet woorden geven als er geen woorden meer zijn", zo beschrijft ten Bos zijn vakgebied.[8] Hij zoekt ook naar andere woorden voor bestaande problemen. Zo verwijst hij naar René Descartes voor de vraag wat je moet doen wanneer je verdwaald bent in een donker bos. Descartes zou in een rechte lijn lopen tot hij de rand bereikt, maar Ten Bos denkt dat wie gedesoriënteerd is en krampachtig een rechte lijn wil volgen na een tijdje in cirkels zal lopen. Het eerste wat je moet doen als je verdwaald bent, stelt Ten Bos, is stilstaan en onder een boom gaan zitten. Leer de omgeving kennen. Gebruik je zintuigen, niet enkel je hersenen. Ten Bos biedt geen routebeschrijving. Het enige wat hij kan doen is verslag uitbrengen van zijn eigen tastende zoektocht: "We moeten iedereen die de neiging heeft ons een richting te wijzen ten diepste wantrouwen."[9]

Ten Bos oogst overigens niet alleen maar applaus. Volgens Jaap Tielbeke springt hij in Dwalen in het antropoceen "van persoonlijke anekdotes naar poëzie, naar biologie, naar cinema en leunt sterk op de ideeën van filosofen die nog nooit over het antropoceen hebben gerept, om zo ‘gedachten uit hun werk te halen die ze zelf niet helemaal of helemaal niet hebben gedacht’. Ten Bos denkt niet in rechte lijnen, maar in kronkelende paadjes. Hij gaat associatief te werk en lijkt zichzelf soms opzettelijk te verliezen in meanderende overpeinzingen. De lezer laat hij daarbij gedesoriënteerd achter."[9]

Bibliografie
Jaar Titel Vertaling Uitgeverij ISBN Opmerkingen
1994 De manager
1995 Managers en organisatiecultuur
1997 Strategisch denken
1998 Merkwaardige moraal
2000 Fashion and Utopia in Management Thinking in het Engels
2002 Modes in management
2003 Rationele engelen
2003 Spookrijders. Een reflectie over de onschuld van desorganisatie inaugurele rede 31 februari 2003
2007 Het geniale dier
2011 Stilte, geste, stem
2014 Water, een geofilosofische geschiedenis longlist ECI Literatuurprijs[10] en shortlist Socratesbeker[11]
2015 Bureaucratie is een inktvis Socratesbeker[12]
2017 Dwalen in het antropoceen

Externe link[bewerken]