Siraya (taal)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Siraya

Onderdeel van Zuidwest-talen
Aantal onderdelen van die familie 1
Landen Taiwan
Aantal landen 1
Werelddelen Azië
Sprekers 0
Dialecten Siraya, Makatao, Pangsoia-Dolatok, Taivoaans, Lamai
Aantal dialecten 5
SIL-code FOS
ISO 639-2 map
ISO 639-3 fos
ISO 639-3.4 fos

Siraya, ook Formosaans, Siraia, Siraiya, Sideia, Sideis, Sideisch, Baksa, Pepohoaans of Pepo-Hwan, is een Zuidwest-taal die net zoals de andere Zuidwest- en ook Oost-Formosaanse talen uitsluitend op Taiwan wordt gesproken. Het Siraya werd in 1908 nog gesproken. De taal werd in het zuidwesten gesproken door het volk van de Siraya's rond de huidige stad Tainan, verder noordelijk naar het kustelijke Beimen en nog verder naar het noorden (Hengchun, Tapu). Tegenwoordig wordt in het gebied voornamelijk Hokkien gesproken.

Achtergrond en pogingen tot revitalisering[bewerken | brontekst bewerken]

Pagina in het Nederlands en Siraya van het evangelie van Matteüs. Vertaling van Daniël Gravius, 1666.Het Engels onderaan de pagina is pas in 1888 toegevoegd door de Schotse zendeling William Campbell.
Een van de Sinckang Manuscripten. Een pachtovereenkomst uit 1756 in zowel het Siraya in Latijns schrift als Chinees

In de periode van Nederlands-Formosa ( 1622- 1662) waren ongeveer dertig zendelingen in dienst van de VOC op het eiland actief. De Siraya’s beschikten bij aankomst van de Nederlanders niet over een schriftsysteem. De eerste zendeling, Georgius Candidius, ontwikkelde een zendingsstrategie waarin de ontwikkeling van een schriftsysteem voor die bevolking en hen te leren lezen en schrijven van cruciaal belang was. Hij ontwikkelde een schriftsysteem in Latijns schrift voor het Siraya en vertaalde daarin een aantal gebeden en de belangrijkste geloofsartikelen. De tweede zendeling, Robertus Junius, schreef een aantal catechismi in hun taal. Een iets later aanwezige zendeling, Daniël Gravius, vertaalde het evangelie van Matteüs en dat van Johannes in het Siraya. Hij schreef ook een zeer uitgebreide catechismus, ‘t Formulier des Christendoms, gebaseerd op de structuur van de Heidelbergse catechismus en voor een deel een bewerking daarvan in hun taal. ‘t Formulier des Christendoms heeft acht maal de omvang van de Heidelbergse catechismus.

Na het gedwongen vertrek van de VOC waren begin achttiende eeuw bij het grootste deel van de Siraya’s christelijke noties verdwenen. In 1683 veroverde de Qing-dynastie het eiland en werd het onderdeel van het Chinese rijk. Een van de gevolgen was een aanzienlijk verdere groei van het aantal Chinezen uit met name de provincie Fujian dat zich op het eiland vestigden. In dat proces wordt Hokkien ook bij de Siraya's de dominante taal.

De geletterdheid in Latijns schrift bleef echter lang bestaan. Koop- en pachtcontracten werden op het eiland tot in de negentiende eeuw nog geschreven in Latijns schrift volgens de spelling van de zeventiende eeuw die de zendelingen hanteerden. Het was voor de Siraya’s een belangrijk instrument in het waarborgen van althans enige rechten tegenover hun Chinese pachtheren. Er moet onder de Siraya’s dus iets van een onderwijssysteem gefunctioneerd hebben om die kennis door te geven aan steeds een volgende generatie.

Vanaf eind twintigste eeuw wordt geprobeerd de taal van de Siraya’s te revitaliseren.[1] Belangrijke bronnen daarvoor zijn onder meer:

  • De beide door Gravius vertaalde evangelies en het ‘t Formulier des Christendoms.
  • Het zogenaamde Utrechtse Manuscript. Het is een woordenlijst Nederlands -Siraya. Deze lijst moet door een onbekende auteur in de zeventiende eeuw zijn gemaakt. De lijst werd in 1838 gevonden en voor het eerst in 1842 door Jacobus van der Vlis gepubliceerd.
  • De zogenaamde Sinckang Manuscripten . Dit is een verzameling van 170 koop- en pachtcontracten uit de periode 1663 – 1818. De meeste zijn zowel in het Siraya in het Latijns schrift volgens de spelling van de zeventiende eeuw die de zendelingen hanteerden als in het Chinees.

Classificatie[bewerken | brontekst bewerken]

Dialecten[bewerken | brontekst bewerken]

Er is een relatief grote verscheidenheid tussen de vijf dialecten van het Siraya. Hier volgen enkele voorbeelden:

Standaard Siraya(*)       Taivoaans          Makatao          Nederlands

tatapil                   tatapin            tatapin          schoen
litu                      anitu              ngitu            ziel
luang                     lowan              noang            koe
dalum                     ralum              ralum            water
turu                      toho               toru             boom
daran                     raan               raran            weg, pad
vari                      vari               vari             wind
(*) Het Standaard Siraya is waarschijnlijk gelijk aan het Siraya-dialect.

Grammatica[bewerken | brontekst bewerken]

Het Siraya gebruikt zogenaamde naamvalkentekens:

Verspreiding van de sprekers[bewerken | brontekst bewerken]

  • Taiwan: 0; 20ste gedeelde en laatste plaats, 21ste gedeelde en laatste plaats volgens totaal aantal sprekers
Zoek Siraya op in het WikiWoordenboek.