Union Minière

Union Minière, tot 1967 officieel Union Minière du Haut-Katanga (UMHK), was een Belgisch mijnbouwbedrijf dat actief was in de Democratische Republiek Congo (destijds de Onafhankelijke Congostaat en Belgisch-Congo) en meer bepaald in de zeer ertsrijke provincie Katanga tussen 1906 en 1966. Nadien was de onderneming ook actief in andere landen.

De UMHK werd in 1906 opgericht als een joint venture van de Belgische Compagnie du Katanga, het Belgische Comité spécial du Katanga en de Britse Tanganyika Concessions. De Compagnie du Katanga was een dochteronderneming van de Compagnie du Congo pour le commerce et l'industrie (CCCI), die op haar beurt werd gecontroleerd door het grootste Belgische conglomeraat, de Société générale de Belgique. Met steun van de koloniale staat kreeg het bedrijf een concessie toegewezen van 7.700 vierkante mijl (20.000 km²) in Katanga.

Het voornaamste product van de onderneming was koper, maar ze produceerde ook tin, kobalt, radium, uranium, zink, cadmium, germanium, mangaan, zilver en goud. De UMHK maakte deel uit van een machtige groep internationale koperproducenten. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog controleerde de Société générale ongeveer 70% van de Congolese economie. Door haar overheersende invloed binnen het Comité spécial had de Société générale vanaf het ontstaan van de Union Minière tot 1960 de feitelijke controle over het bedrijf.

In 1968 werd de Union Minière du Haut-Katanga herstructurerd tot Union Minière, dat in 1989 fuseerde met andere entiteiten tot het bedrijf dat zich in 2001 hernoemde tot Umicore.

Geschiedenis

De geschiedenis van het bedrijf gaat meer dan 200 jaar terug in de tijd. Eind 1805 kreeg Jean-Jacques Dony de concessie voor de zinkmijnen van Vieille Montagne toegewezen. Hiermee ontstond de vroegste voorloper van het huidige bedrijf.

Nog tijdens het bewind van koning Leopold II in Congo-Vrijstaat, werd in 1906 Union Minière du Haut-Katanga (UMHK) opgericht, de andere grote poot van het toekomstige Umicore. De oprichting gebeurde met kapitaal van Britse investeerders enerzijds en Belgische bedrijven anderzijds. Grote aandeelhouders waren onder andere de Compagnie du Katanga, de CCCI, de Banque d'Outremer en vooral de Société générale. Die Generale Maatschappij had vanaf 1822 de touwtjes van de Belgische economie stevig in handen en had grote belangen in de bedrijven die actief waren in de Congolese kolonie. De raad van bestuur van de Generale bestond dan ook grotendeels uit politici en getrouwen van Leopold II.^[2]

De UMHK had tot doel de mineraalrijke ondergrond van Belgisch-Congo te ontginnen. Zo kwam Vieille Montagne door een overname in handen van Union Minière. De ontginning van de enorme bodemrijkdommen van Katanga gebeurde vaak ten koste van de lokale Congolese bevolking. De werk- en leefomstandigheden van Congolese arbeiders waren mensonwaardig en velen van hen leden onder tuberculose of longontsteking. Dit leidde tot een hoog sterftecijfer onder de Congolese werknemers van het bedrijf.^[3] Een staking van de werknemers werd manu militari de kop ingedrukt en naar schatting 60 arbeiders verloren het leven.^[4]

Union Minière leverde tijdens de Tweede Wereldoorlog uranium aan de Verenigde Staten.^[5] In deze periode was Katanga immers de enige bekende bron van uranium in de wereld. Met dit uranium slaagden de Verenigde Staten erin de eerste kernbommen te maken, die later zouden gebruikt worden bij de aanvallen op Hiroshima en Nagasaki. België hield aan de deal met de Verenigde Staten 2,5 miljard dollar over.^[4]

De UMHK speelde ook een rol bij de afscheiding van de mijnprovincie Katanga tijdens de interne strijd die losbarstte na de onafhankelijkheid van Congo in 1960. Union Minière leverde financiële steun^[6] aan het regime van opstandeling Moïse Tshombé om de provincie af te scheiden van het centrale bestuur in Leopoldstad, waar premier Lumumba de leiding had over de eerste democratisch verkozen Congolese regering. Door mee de Katangese secessie te bewerkstelligen hield het bestuur de UMHK uit Congolese handen.^[4]

In het boek De moord op Lumumba beschrijft Ludo De Witte de rol van de UMHK bij die moord. Naast financiële en logistieke steun zou de Union Minière ook het zwavelzuur hebben geleverd waarin het lijk van Patrice Lumumba werd opgelost. Dit boek leidde tot een parlementaire onderzoekscommissie waarbij onder andere de Belgische overheid mee verantwoordelijk werd gesteld voor die moord.

In 1967 werden de activiteiten in Katanga door Mobutu genationaliseerd tot Gécamines.

Externe links

(en) Lijst van directeurs van UMHK – scroll naar beneden naar Union Minière du Haut Katanga
(en) (fr) Christine Meuris, Scramble for Katanga, 2001 (downloadbaar boek)
Umicore