Usedom

**Usedom**
Eiland van Duitsland / Polen
Locatie
Land	Duitsland / Polen
Locatie	Oostzee
Coördinaten	53°56'0"NB, 14°5'0"OL
Algemeen
Oppervlakte	445 km²
Inwoners	ca. 76.500
Lengte	66,4 km
Breedte	23,9 km
Hoogste punt	Golm (69 m)
Website	usedom.de

Usedom (IPA: [ˈuːzədɔm]^?, Duitse uitspraak^ⓘ; Pools Uznam) is een eiland in de Oostzee voor het Oderhaf. Het grootste deel behoort tot de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren en vormt het natuurpark Naturpark Insel Usedom.^[1] Het oostelijke deel van het eiland maakt deel uit van de Poolse woiwodschap West-Pommeren.

Geografie

De totale oppervlakte van Usedom is 445 km², waarvan het Duitse deel 373 km² beslaat en het Poolse deel 72 km². Het eiland heeft 76.500 inwoners, waarvan 31.500 in Duitsland en 45.000 in Polen.

Usedom wordt in het westen door de Peenestrom, in het oosten door de rivier Świna en in het noorden door de Oostzee (Pommerse Bocht) begrensd. Noordwestelijk van Usedom ligt het eiland Rügen, oostelijk het eiland Wolin. Het landschap wordt gekenmerkt door heuvels, bossen en binnenmeren. De naar het vasteland gerichte kant van het eiland wordt door het Achterwasser sterk ingesneden, de oever kent verschillende schiereilanden en baaien. Met gemiddeld 1917 uren zon per jaar is Usedom de zonnigste regio van Duitsland.

Geschiedenis

Usedom wordt in de 12e eeuw voor het eerst vermeld, het betreft dan de woonplaats op het zuidwestelijk deel van het eiland. De eerste hertog van Pommeren, Wartislaw I, veroverde de streek. Hij bood gelegenheid tot kerstening van de bevolking aan bisschop Otto van Bamberg.

De hertogen van Pommeren regeerden tot in de 13e eeuw vanuit het stadje Usedom. Daarna werd de betekenis van Wolgast en Szczecin groter. In de eerste helft van de 13e eeuw begon na decennialange gevechten tussen de Slavische inwoners en de Denen een immigratie van Duitsers. Hierdoor kwam het eiland onder Duitse culturele invloed. Er ontstonden nieuwe dorpen. De plaats Usedom verwierf in 1295 stadsrechten.

In 1630 landde een Zweeds leger onder leiding van Gustaaf II Adolf van Zweden bij Peenemünde. Het koninkrijk nam zo actief deel aan de Dertigjarige Oorlog. Usedom en de hele streek Voor-Pommeren en het buureiland Wolin kwamen bij Zweden en werden een deel van Zweeds-Pommeren. De Zweedse koning heerste er in de hoedanigheid van hertog van Pommeren. Het gebied bleef deel uitmaken van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Tussen 1648 en 1720 was het eiland Usedom dikwijls het toneel van oorlogen tussen Brandenburg-Pruisen en Zweden. 1713 kwam het eiland ten slotte volledig bij Pruisen.

In het kader van de economisch-politieke ambities van het Pruisische hof werd reeds in de eerste helft van de 18e eeuw de bevaarbaarheid van de Swine-rivier verbeterd. Aan de monding van de Swine ontstond in 1764 een nieuwe stad, Swinemünde.

Rond 1824 kwamen de eerste badgasten naar Swinemünde en Heringsdorf. Daarna volgden Koserow, Zinnowitz en Ahlbeck. In de 19e eeuw groeide de betekenis van het eiland als toeristische vakantiebestemming, vooral door de bezoekers uit het niet al te verre Berlijn. In 1876 bouwde men een rechtstreekse aftakking van de spoorlijn Berlijn-Prenzlau-Stralsund naar Ahlbeck en Swinemünde.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog bevond zich in Peenemünde een testterrein voor raketten en Swinemünde was een marinehaven. Tussen 1943 en 1945 vonden daarop geallieerde luchtaanvallen plaats. Op 12 maart 1945 veroorzaakte een massale luchtaanval op Swinemünde duizenden slachtoffers onder de burgerbevolking. Zij werden begraven in massagraven op de Golm, een heuvel bij Kamminke, direct aan de huidige grens. De Golm werd een herdenkingsplaats voor deze tragedie.

Op de Conferentie van Potsdam werd de nieuwe Duits-Poolse grens vastgelegd, waarbij Swinemünde onder Pools bewind kwam. De nieuwe grens werd pas 1950 door de toenmalige DDR erkend. In 1990 erkende ook het herenigde Duitsland de grens officieel.

Toerisme

Blik vanaf de pier van Heringsdorf, in de richting van Ahlbeck

Het eiland trekt veel badgasten. Noemenswaardige badplaatsen in het Duitse deel zijn Karlshagen, Trassenheide, Zinnowitz, Zempin, Koserow, Kölpinsee, Ückeritz en Heringsdorf, met de deelgemeenten Bansin en Ahlbeck). In het Poolse deel Świnoujście (Duits: Swinemünde) aan de Świna, de rivier die het Oderhaf verbindt met de Oostzee en een deel van het water van de Oder afvoert. In alle genoemde plaatsen zijn hotels, pensions, vakantiewoningen en kampeerterreinen gevestigd.

Toeristische trekpleisters zijn ook op het eiland gelegen binnenmeren (zoetwatermeren) zoals Schmollensee, Gothensee of Wolgastsee. In het achterland ligt het stadje stad Usedom, verschillende dorpen met kastelen (Mellenthin, kasteel Stolpe), de oude hefbrug Karnin, de schiereilanden Lieper Winkel en Gnitz en het Achterwasser. Peenemünde op de noordpunt van het eiland is bekend omdat daar in de Tweede Wereldoorlog de V-1 en V-2 wapens werden getest.

De Europapromenade langs de Oostzeekust is sinds 2011 een voetgangers- en fietspad dat ruim 12 kilometer lang is. Het loopt van Świnoujście in Polen naar Ahlbeck in Duitsland.

Verkeer

Het eiland is door twee ophaalbruggen (Duits deel) en autoveerdiensten (Pools deel) vanaf het vasteland bereikbaar. Er is een grensovergang bij Ahlbeck die tot 21 december 2007 enkel toegankelijk was voor voetgangers en fietsers. Nadat Polen deel werd van de Schengenzone is deze overgang ook toegankelijk geworden voor snelverkeer. In 2007 werd er tussen Garz en Świnoujście en nieuwe grensovergang geopend. In het Poolse Świnoujście is een veerhaven voor het verkeer naar Zweden (Ystad). Bij het Duitse dorpje Garz, vlak bij de Poolse grens, ligt een luchthaven.

Op het Duitse gedeelte van Usedom lopen drie Bundesstraßen: de Bundesstraße 109, Bundesstraße 110 en Bundesstraße 111. Op het Poolse gedeelte loopt de DK 93, deze weg loopt tot de Grensovergang Garz / Świnoujście, hier gaat deze weg in Duitsland over in de Bundesstraße 110. Bij de grensovergang tussen Ahlbeck en Świnoujście begint op Duits grondgebied de Bundesstraße 111.

Op Usedom rijdt van oost naar west een trein, de Usedomer Bäderbahn (UBB), die tussen 1945 en 2008 niet verder ging dan Ahlbeck Grenze. Sinds 21 september 2008 rijdt de trein weer door tot het Poolse Świnoujście Centrum.