Wilsdruff

**Wilsdruff**
Stad in Duitsland
	;
Situering
Deelstaat	Saksen
Landkreis	Sächsische Schweiz-Osterzgebirge
Coördinaten	51° 3′ NB, 13° 32′ OL
Algemeen
Oppervlakte	81,60 km²
Inwoners ; (31-12-2020)	14.444 ; (177 inw./km²)
Hoogte	273 m
Burgemeester	Ralf Rother (CDU)
Overig
Postcodes	01723, 01737 (3 Ortsteile, zie onder)
Netnummers	035204, 035209, 035203 en 0351
Kenteken	PIR (alternatief: DW, FTL, SEB)
Stad	14 Ortsteile
Gemeentenr.	14 6 28 410
Website	Officiële website
Locatie van Wilsdruff in Sächsische Schweiz-Osterzgebirge
Foto's
	Luchtfoto van Wilsdruff
Portaal	Duitsland

Wilsdruff is een gemeente en plaats in de Duitse deelstaat Saksen, gelegen in het uiterste noordwesten van de Landkreis Sächsische Schweiz-Osterzgebirge. De plaats telt 14.444 inwoners^[1].

Stadsdelen

De gemeente Wilsdruff bestaat uit de volgende 14 stadsdelen:

Ligging stadsdelen van Wilsdruff

Wilsdruff zelf
Birkenhain, een zeer klein dorp, niet ver ten westen van Wilsdruff
Grumbach, 2½ kilometer ten zuiden van Wilsdruff, met in 2017 circa 1.850 inwoners
Kesselsdorf, 4 kilometer ten zuidoosten van Wilsdruff, feitelijk een voorstadje van Dresden, met in 2017 circa 3.450 inwoners
Kaufbach, 2 kilometer ten oosten van Wilsdruff
Braunsdorf, Oberhermsdorf en Kleinopitz, 5-7 kilometer ten zuidoosten van Wilsdruff; met postcode 01737
Herzogswalde, 5 km ten zuidwesten van Grumbach, aan de B173
Mohorn, 2 km ten westen van Herzogswalde, aan de B173
Grund, ruim 1 km ten zuidoosten van Mohorn; niet op het kaartje vermeld
Helbigsdorf, 7 kilometer ten zuidwesten van Wilsdruff
Limbach, 5 kilometer ten westen van Wilsdruff
Blankenstein, 8 kilometer ten westen van Wilsdruff

Geografie en infrastructuur

Wilsdruff ligt ongeveer 14 kilometer ten westen van het centrum van de grote stad Dresden. Niet ver ten zuiden van Wilsdruff beginnen de uitlopers van het Ertsgebergte, zie ook: Tharandt.

De stadsdelen Mohorn en Grund, dat de bijnaam Klein Tirol heeft, liggen reeds op bergachtig terrein. Een klein gedeelte van het oude bos Tharandter Wald, waar veel verschillende soorten gesteenten dagzomen, en waar voor in geologie geïnteresseerden een in Grund beginnende, 12 km lange, geologische educatieve wandelroute is uitgezet, ligt nabij deze twee stadsdelen van Wilsdruff.

Naburige gemeentes

In het noorden: Klipphausen
In het oosten: Gompitz, een Ortschaft van Dresden
In het westen: Reinsberg
In het zuidwesten: Halsbrücke
In het zuiden: Tharandt
In het zuidoosten: Niederhermsdorf, een wijk van Wurgwitz, gemeente Freital

Verkeer en vervoer

Ten noorden van Wilsdruff langs loopt de Autobahn A 4. Afrit 77a van deze Autobahn leidt naar Wilsdruff en het bedrijventerrein van Klipphausen.

De Bundesstraße 173 loopt onder andere langs Grumbach, dat 2½ kilometer ten zuiden van Wilsdruff ligt en van de gemeente Wilsdruff deel uitmaakt. Direct ten oosten van Kesselsdorf kruist de B173 op afrit 2 Dresden-Gompitz de Autobahn A 17.

Economie

Aan de noordkant van Kesselsdorf, langs de B173, en aan de noordoostkant van Wilsdruff, langs de A 4, liggen twee uitgestrekte bedrijventerreinen. Bij Kesselsdorf zetelt overwegend plaatselijk midden- en kleinbedrijf, en verder enige transportbedrijven en distributiecentra; bij Wilsdruff is een groot distributiecentrum van de supermarktketen Aldi gevestigd, alsmede een groot transportbedrijf met de naam Wackler en een bedrijf met de naam Purem by Eberspächer. Dit laatste produceert auto-onderdelen, waaronder katalysatoren en uitlaten.

Ten oosten van het stadje bevindt zich een steengroeve, waar porfier wordt gedolven.

Te Kesselsdorf is Magnussoft gevestigd, een ontwikkelaar van o.a. computerspellen, waaronder een game voor het aanleren van de Duitse taal, en beveiligingssoftware. In het dorp Grund is ook de firma Knox gevestigd, een klein bedrijf, dat traditionele geurkaarsen maakt.

Geschiedenis

Restant van de 16e-eeuwse stadsmuur
Kaart van Saksen na de Deling van Leipzig in 1485. Het hertogdom Saksen is geel afgebeeld.
Kaart van Wilsdruff uit 1746
Marktplein, prent uit 1860
Kaart uit schoolatlas Dresden en omgeving, ca. 1930; links Wilsdruff e.o.

In de 12e eeuw bestond in een dorp met de naam Wilandesdorf reeds een romaans kerkgebouw, de huidige Jakobikirche van Wilsdruff. Dit dorp ontwikkelde zich in die tijd tot een marktplaats. Het moet ook reeds een aan Sint Nicolaas gewijde kerk hebben bevat. Omstreeks 1290 moet de plaats stadsrechten hebben verworven, gezien twee documenten uit die tijd, waarin Wilsdruff een oppidum^[2] of civitas^[3] (stad) wordt genoemd. Van het begin van de 15e eeuw tot het midden van de 19e eeuw hadden leden van het oude adellijke geslacht Von Schönberg veel invloed; meestentijds bestuurden zij stad en ommelanden als vazal van hogergeplaatste landheren; in de 15e eeuw was dit het Hertogdom Saksen (1485-1547). In het midden van de 16e eeuw werd dit gebied als gevolg van de Reformatie protestants. De meeste christenen en kerkgebouwen in de huidige gemeente Wilsdruff zijn nog steeds evangelisch-luthers.

In 1584 verwoestte een grote stadsbrand Wilsdruff, op de kerken na. Andere grote branden troffen Wilsdruff in de jaren 1447, 1634, 1686 en 1744. In 1759 werd de streek geteisterd door een tyfusepidemie, die veel mensen het leven kostte.

In 1745, tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog, vond bij Kesselsdorf een veldslag plaats.

Van 1886 tot 1972 was de smalspoorlijn tussen Freital-Potschappel en Nossen, via Wilsdruff, in gebruik. Van 1911-1966 bestond ook een smalspoorlijn tussen Wilsdruff en Meißen-Triebischthal.

In 1896 werd de oude, vroeg-13e-eeuwse Sint-Nicolaaskerk wegens bouwvalligheid gesloopt en vervangen door het huidige, neogotische gebouw (kerkwijding in 1897).

Wilsdruff kende in de late 19e en vroege 20e eeuw belangrijke meubelindustrie.

In de nazi-periode werd de geliefde evangelisch-lutherse pastor Paul Richter (1894-1942; in Wilsdruff dominee van 1928-1941), die een verklaard en actief tegenstander van het nationaal-socialisme was, in november 1941 gearresteerd. Hij kwam in het concentratiekamp Dachau om het leven; hij wordt als christelijk martelaar beschouwd; in Wilsdruff is een straat naar hem genoemd. Ook enige Joden uit Wilsdruff en omgeving stierven een gruwelijke dood in de vernietigingskampen. In het stadje zelf zijn in de Tweede Wereldoorlog talrijke krijgsgevangenen vanuit een werkkamp als dwangarbeider in de plaatselijke industrie tewerkgesteld. Door de slechte behandeling vonden veel van deze arbeiders de dood.

Een plaatselijke SS-commandant had in het voorjaar van 1945 Wilsdruff tot vesting verklaard, en wilde de stad, tot elke prijs, tot de laatste man, tegen de oprukkende soldaten van het Sovjet-Russische Rode Leger verdedigen. Enkele burgers van de stad wisten, met gevaar voor eigen leven (de SS-ers schoten op hen), in de nacht van 7 op 8 mei, zwaaiend met witte vlaggen de vreedzame overgave van Wilsdruff aan de Russen te bewerkstelligen.

Van 1949 tot 1990 lag Wilsdruff in de DDR.

Van 1954 tot 2013 was er een 153 meter hoge radio-zendmast (middengolf) in gebruik. De zendmast is in 2021 verwijderd.

Bezienswaardigheden

De twee belangrijkste kerken, de Jacobikirche en de Nikolaikirche, zijn, ook vanbinnen, architectuurhistorisch interessant.
In twee panden aan de Fabrikstraße staan in totaal drie historische stoommachines, en op één plaats elders in de stad nog een stoom-locomobiel, die af en toe in werking voor het publiek te zien zijn.

Locomotiefloods op het voormalige station Wilsdruff
Stoomloc 99 713 in dit museum
Smalspoorlijntjes (rode strepen) in het zuidoosten van Duitsland (1902)

Rondom Wilsdruff hebben enige smalspoorlijntjes bestaan. Aan de Freiberger Straße 50, de locomotiefloods van het voormalige station, te Wilsdruff staat een spoorwegmuseum, dat hieraan is gewijd. Er staan ook enige historische railvoertuigen.
Bij Herzogswalde bevindt zich een golflinks met 9 holes.
Vanuit o.a. Tharandt en Kesselsdorf worden in de lente en zomer toeristische ritten in historische postkoetsen georganiseerd.
Vooral vanuit de zuidkant van het gemeentegebied zijn mogelijkheden voor lange wandel- en fietstochten door de uitlopers van het Ertsgebergte.

Afbeeldingen

De romaanse Jacobuskerk te Wilsdruff, met de status van snelwegkerk (A 4)
Voormalig stadhuis (1755; in 1897 ingrijpend verbouwd), met klein glazen carillon
Wapenschild-decoratie (1755) op het stadhuis
Nossener Straße 20, voormalig gerechtsgebouw, 3e kwart 19e eeuw, zetel stadsbestuur
Marktplein (Marktplatz) van Wilsdruff
Wilde S*u^[4]-fontein^[5], Marktplein
De beek Wilde S*u in Wilsdruff
De Sint-Nicolaaskerk te Wilsdruff (1896)
Interieur van dit kerkgebouw
Gebouw Gezinge 12, voorheen school, tot 2022 museum^[6]
Gezicht op Kesselsdorf
Historische postkoets bij de firma Knox te Grund
Een van de te bezichtigen oude stoommachines
Herenhuis Limbach
Woning op dit landgoed
Dorpskerk van Blankenstein (1737)
Dorpskerk van Grumbach (1609)
Dorpshuis, van 1926 tot aan de inlijving bij Wilsdruff gemeentehuis, Grumbach
Gezicht op Mohorn
Geologisch interessante zgn. porfierwaaier in het Tharandter Wald bij Grund, gem. Wilsdruff
Dorpskerk te Kesselsdorf (1562)
Dorpskerk te Mohorn (16e eeuw)

Geboren in Wilsdruff

Friedrich Anton Reiche (1845-1913), ondernemer, bekend producent van verpakkingsblikken in Dresden
Max Zschoke (1873-1952), boekhandelaar en lokaal SPD-politicus; beijverde zich vanaf 1919 voor de bouw van betaalbare arbeiderswoningen; wist aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, geholpen door twee anderen, met gevaar voor eigen leven, in de nacht van 7 op 8 mei 1945 de vreedzame overgave van Wilsdruff aan het Sovjet-Russische Rode Leger te bewerkstelligen.
Siegfried Buback (1920-1977), van 1974 tot zijn dood in 1977 procureur-generaal bij het Bundesgerichtshof, het hoogste gerechtshof voor civiele en strafrechtszaken in West-Duitsland. Buback werd vermoord door de Rote Armee Fraktion.
Christine Scheiblich (1954), roeister

Partnergemeente

Wilsdruff onderhoudt een jumelage met de gemeente Graben-Neudorf, dat niet ver van de Rijn en van Karlsruhe vandaan ligt.

Externe link

www.wilsdruffer-schmalspurnetz.de Spoorwegmuseum smalspoor-net

Bronnen, noten en/of referenties

↑ ^a ^b (de) Bevölkerung des Freistaates Sachsen nach Gemeinden am 31. Dezember 2020
↑ 1281
↑ 1294
↑ Op de plaats van het sterretje moet de eerste letter van het alfabet worden gelezen. Wanneer men dit woord echter typt en invoert, verschijnt een Wikipedia-melding, dat een illegale handeling is gepleegd. Dat komt, doordat het woord voor een vrouwtjesvarken in het Duits ook een grof scheldwoord is.
↑ Een legende zegt, dat ooit een vrouwtjes-everzwijn met twee biggetjes in de grond zou hebben gewroet, en dat op de plek, waar dat gebeurde, de beek met de naam Wilde S*u ontsprong. De naam betekent: wilde zeug, en er stroomt werkelijk een beek door Wilsdruff, die zo heet.
↑ Voor onbepaalde tijd gesloten, omdat het gebouw gerenoveerd zou moeten worden, en het geld daarvoor ontbreekt. Een deel van de collectie kan via de website van de gemeente digitaal bekeken worden.

Zie de categorie Wilsdruff van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Bronnen, noten en/of referenties

Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Wilsdruff op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.

[inw_statistiek-1] (de) Bevölkerung des Freistaates Sachsen nach Gemeinden am 31. Dezember 2020

[2] 1281

[3] 1294

[4] Op de plaats van het sterretje moet de eerste letter van het alfabet worden gelezen. Wanneer men dit woord echter typt en invoert, verschijnt een Wikipedia-melding, dat een illegale handeling is gepleegd. Dat komt, doordat het woord voor een vrouwtjesvarken in het Duits ook een grof scheldwoord is.

[5] Een legende zegt, dat ooit een vrouwtjes-everzwijn met twee biggetjes in de grond zou hebben gewroet, en dat op de plek, waar dat gebeurde, de beek met de naam Wilde S*u ontsprong. De naam betekent: wilde zeug, en er stroomt werkelijk een beek door Wilsdruff, die zo heet.

[6] Voor onbepaalde tijd gesloten, omdat het gebouw gerenoveerd zou moeten worden, en het geld daarvoor ontbreekt. Een deel van de collectie kan via de website van de gemeente digitaal bekeken worden.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]