Zaans

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Zaans is een Noord-Hollands Nederlands dialect dat in en om de Zaanstreek wordt gesproken, met name in de dorpen Oostzaan, Westzaan en Assendelft. Ook in de stad Zaandam wordt het gesproken. In de hoger gelegen dorpen zoals Krommenie en Wormerveer, Wormer en Jisp wordt het nog wel gesproken maar niet zoveel als in de eerder vermelde dorpen.

Kenmerken[bewerken]

De streektaal is verwant aan het Westfries. Binnen de streektaal in de Zaanstreek bestaan duidelijke verschillen; de taal kent 9 dialecten; zo is het Oostzaans heel verschillend qua toon en uitspraak van het Zaandamse of Westzaanse Zaans. Maar over het algemeen zijn veel woorden en uitspraken hetzelfde. Het Zaans is ook vaak te herkennen aan een zware "oi" in de uitspraken waar een "ui" in voorkomt zoals "huis" of "uitkijk". Zo zal een echte Zaankanter die Zaans spreekt, een zware "oi" in zijn uitspraak hebben als hij woorden met daarin een "ui", moet uitspreken; thuis, schuit, tuin worden dan b.v. tois, skoit, toin. Eveneens zoals men "ai" uitspreekt bij woorden waar de "ij" of "ei" in voorkomen; dijk, rijk en rein worden dan b.v. daik, raik en rain. De toonval van het Zaans heeft een opvallende melodie en wordt vaak als "zangerig" beschreven. Typisch is bovendien de snelheid van het spreken: de Zaankanter spreekt duidelijk langzamer dan de gemiddelde Nederlander. Maar later werd door de handel de snelheid verhoogd, zodat de handelaren snel klaar waren met hun verkooppraatje. Daardoor werd deze streektaal een van de snelst gesproken talen binnen Nederland.

Huidige verspreiding[bewerken]

Heden ten dage wordt vooral de lichte variant gesproken. Het sterke dialect wordt alleen nog door oud-Zaankanters en Zaankanters die het van huis uit meekrijgen gesproken. Het zwaardere dialect wordt nauwelijks meer gesproken en leeft vooral nog voort in schrift. In Oostzaan en in Westzaan alsmede Assendelft worden de dialecten nog wel aangetroffen in de zware variant, ook onder de jongere generaties.

Invloed op het Algemeen Nederlands[bewerken]

Kenmerkende Zaanse woorden zoals "doeg" en "doei" zijn in heel Nederland en Suriname bekend, ook al spreekt men van origine in het Zaanse van "dug".[1]

Woordenboek[bewerken]

Van het Zaans is door Dr. Gerrit Jacob Boekenoogen in het kader van zijn dissertatie een lijvig woordenboek van 1368 pagina's geschreven: De Zaansche volkstaal. Bijdrage tot de kennis van den woordenschat in Noord-Holland (Leiden, 1897). De derde geheel herziene druk is aangevuld en bewerkt door Klaas Woudt, en verscheen in 2004.

Externe links[bewerken]