Acheuléen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bifaciale vuurstenen vuistbijl uit Saint-Acheul, de type locatie van het Acheuléen (hoogte: 20 cm) zoals afgebeeld door De Mortillet in 1872
Verspreidingsgebied van het Acheuléen: de zgn. Moviuslijn. Ten noorden en ten oosten komen geen werktuigen van de Acheuléen industrie voor.

De term Acheuléen heeft zowel betrekking op een periode tijdens het Vroeg-paleolithicum als op een techniek voor het maken van stenen werktuigen, 'vuistbijlen', die deze periode kenmerkten.

De eerste vuistbijlen werden in 1872 door G. de Mortillet beschreven uit de omgeving van Saint-Acheul, een voorstad van Amiens (Frankrijk). Het Acheuléen is door De Mortillet naar deze plaats vernoemd. [1]

Het Acheuléen volgt op het Oldowan (Afrika) of Abbevillien (Frankrijk). Een directe evolutionaire ontwikkeling wordt niet meer algemeen aanvaard. De techniek wordt geassocieerd met zowel Homo erectus als Homo heidelbergensis. Het leefgebied van deze jager-verzamelaars strekte zich uit van de ijsvrije delen van Europa tot het Nabije Oosten en Afrika.

Het Acheuléen duurt ongeveer van 1,75 - 0,05 Ma geleden. Het begint echter niet overal op hetzelfde moment. In Afrika wordt het oudste Acheuléen op ca. 1,75 Ma geleden gedateerd[2], terwijl het begin op andere continenten veel later ligt. In China dateren de oudste vondsten van ongeveer 0,5 Ma geleden terwijl de oudste Europese vondsten in Engeland gedaan zijn. Daar werden vuistbijlen aangetroffen in sedimenten die uit een vroeg Cromerien interglaciaal, meer specifiek MIS 16 (680 Ka) dateren. Het is niet onmogelijk dat zij nog iets ouder zijn en uit het late deel van MIS 19 (750 Ka) afkomstig zijn [3].

Algemeen wordt aangenomen dat het Acheulien na te zijn ontstaan in Afrika, zich verspreid heeft naar Azië en Europa. Lycett liet zien dat de stadia van de verdere ontwikkeling buiten Afrika met statistische analyse en cladistiek mogelijk in de tijd kunnen worden geplaatst[4]

Met uitzondering van enkele locaties in China en Korea is het opvallend dat werktuigen van de Acheuléen industrie niet voorkomen ten noorden en ten oosten van de zogenaamde Moviuslijn.[5]

Kenmerkend voor de techniek zijn de goed afgewerkte vuistbijlen, met scherpe snijvlakken, die voor vele activiteiten konden worden ingezet. Deze werktuigen werden gemaakt door brokken te hakken uit grote stukken steen en deze vervolgens te verfijnen door langs beide lange zijkanten systematisch scherven af te slaan. Op deze wijze ontstaat een afgeplatte symmetrisch langwerpig ovale vorm met een puntige en een afgeronde korte zijde. Het afslaan van veroorzaakt een schelpvormig breukvlak. Door aan beide zijden af te slaan ontstaat waar de schelpvormige breukvlakken elkaar ten slotte ontmoeten een scherpe zijkant. Het afgeslagen materiaal is afval. Een afgeslagen scherf of splinter wordt een afslag genoemd. Omdat de techniek tweezijdig symmetrisch is wordt zij ook bifaciaal genoemd. Naast de stenen voorwerpen, werden ook organische grondstoffen als hout gebruikt om werktuigen te maken. Zo zijn er werpsperen in het zogenoemde 'Reinsdorf Interglaciaal' gevonden in een grote groeve bij Schöningen in Duitsland. Deze hebben een ouderdom van ongeveer 400 ka. De speren zijn uniek want hout van deze ouderdom fossiliseert meestal niet zo goed dat te zien is dat het door mensen gebruikt is. De speren zijn zeer belangrijk want zij tonen aan dat de mensen die ze gebruikten mogelijk niet alleen maar passieve aaseters waren. Of de speren alleen ter verdediging of ook voor actieve jacht gebruikt werden is echter onbekend.

Net als bij het in Europa toegepaste Drieperiodensysteem wordt het Acheuléen in een Oud-, Midden- en Jong-Acheuléen verdeeld.

Ongeveer 300.000 jaar geleden, tijdens het Laat-(of Jong-)Acheuléen, werd de techniek door Homo heidelbergensis uitgebreid tot de Levallois-techniek, waarbij de scherven en splinters van het bewerken van de stenen, in feite dus het restafval, gebruikt werden als vlijmscherpe messen. De werktuigen van de Levallois-techniek worden ook met neanderthalers geassocieerd. De naam 'Levallois' is afgeleid van de vindplaats van de eerste werktuigen, Levallois-Perret nabij Parijs.

Meer afbeeldingen[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Mortillet, G. de, 1872. Classification de l'Âge de la pierre. Matériaux pour l'Histoire primitive et naturelle de l'Homme, 8 (2° série), Tome 3: 464-465.
  2. Beyene, Y., Katoh, S., WoldeGabriel, G., Hart, W.K., Uto, K., Sudo, M., Kondo, M., Hyodo, M., Renne, P.R., Suwa, G., Asfaw, B., 2013. The characteristics and chronology of the earliest Acheulean at Konso, Ethiopia. -- PNAS Early Edition, 110(5): 1584-1591.
  3. (en) Parfitt, S.A., Barendregt, R.W., Breda, M., Candy, I., Collins, M.J., Coope, G.R., Durbidge, P., Field, M.H., JLee, J.R., Lister, A.M., Mutch, R., Penkman, K.E.H., Preece, R.C., Rose, J., Stringer, C.B., Symmons, R., Whittaker, J.E., Wymer, J.J. & Stuart, A.J., 2005. The earliest record of human activity in northern Europe. Nature, 438: 1008-1012.
  4. (en) Lycett, S.J., 2009. Understanding Ancient Hominin Dispersals Using Artefactual Data: A Phylogeographic Analysis of Acheulean Handaxes. PLoS ONE 4(10): e7404. doi:10.1371/journal.pone.0007404.
  5. Anthropology Archive,(13 maart 2011).Human evolution: Major Trends in Hominin Evolution Cultural Evolution In:http://www.anthropologynet.info/human-evolution/major-trends-in-hominin-evolution-cultural-evolution.html. Geraadpleegd op 26 maart 2011