Algemene voorwaarden (Nederland)
Algemene voorwaarden, ook wel eens in de volksmond als "kleine lettertjes" aangeduid, zijn voorwaarden die gelden voor een bepaald soort overeenkomsten, of zelfs alle overeenkomsten die de gebruiker sluit. Ze zijn vaak in kleine letters achterop de overeenkomst gedrukt, of toegevoegd als bijlage. Algemene voorwaarden kunnen onder andere inhouden:
- Leveringsvoorwaarden en levertijd;
- Regels met betrekking tot (te late) betaling;
- Geldend recht en bevoegde rechtbank;
- Garanties en exoneraties.
Ook al hoeft niet afzonderlijk voor de algemene voorwaarden te worden getekend, toch maken ze deel uit van de overeenkomst. Met name in consumentensituaties valt over de algemene voorwaarden niet te onderhandelen.
Dit artikel gaat over algemene voorwaarden in het Nederlands Burgerlijk Wetboek, dat op 1-1-1992 in werking is getreden. In het oud Burgerlijk Wetboek bestond geen zelfstandige regeling omtrent algemene voorwaarden. De bepalingen, die verband hielden met algemene voorwaarden, vormden een ware lappendeken. Aan die situatie heeft de Nederlandse wetgever een einde willen maken door een aparte afdeling in het Burgerlijk Wetboek, bij afkorting ook wel B.W. genaamd, te wijden aan de algemene voorwaarden.
Algemene voorwaarden moeten daarom aan de wederpartij worden overgelegd, of de wederpartij moet redelijkerwijs geacht kunnen worden kennis te hebben genomen van deze Algemene voorwaarden. Voor consumenten komt het er in de praktijk op neer dat de Algemene voorwaarden bij het sluiten van de overeenkomst meteen in te zien moeten zijn.
[bewerken] Afdeling 3, Titel 5, boek 6, Burgerlijk Wetboek
De 'algemene voorwaarden' hebben in het nieuw B.W. hun regeling gekregen in Afdeling 3, Titel 5, in de artikelen 231 tot en met 247 van boek 6 B.W. (art. 6:231-247 BW)
[bewerken] Schriftelijk
Het gaat volgens art. 231 sub a om schriftelijke bedingen. Algemene voorwaarden kunnen dus niet mondeling worden opgelegd. In de nieuwe druk van het wetboek wordt "schriftelijk" niet benoemd.
[bewerken] Gebruiker en wederpartij
Art. 231 omschrijft het begrip gebruiker als degene die algemene voorwaarden in een overeenkomst gebruikt (sub b) en het begrip wederpartij als degene die door ondertekening de algemene voorwaarden heeft aanvaard (sub c).
[bewerken] Toepasselijkheid
Door de wetgever wordt al vrij snel aangenomen, dat algemene voorwaarden toepasselijk zijn op een overeenkomst.
[bewerken] Vernietigbaarheid
Algemeen: Het artikel geeft enkele nadere bepalingen over de vernietigingsgronden van artikel 6:233 en 6:234 BW en bevat dwingend recht (art 6:246).
Daartegenover bestaat er wel een inhoudelijke toetsing door de rechter, zodat onredelijk bezwarende bedingen vernietigbaar zijn. Dat kan men zelf doen door een buitengerechtelijke verklaring, maar men kan het ook aan de rechter voorleggen (b.v. als men door de gebruiker voor de rechter gedaagd wordt). Voor deze onredelijk bezwarende bedingen zijn er wat de consument betreft twee categorieën: ten eerste is er de "Zwarte Lijst". Hierbij gaat het om een overeenkomst tussen een bedrijf en een natuurlijk persoon die niet handelt vanuit zijn bedrijf. Bepalingen die in de Zwarte Lijst te vinden zijn, zijn onder andere: "Dat de wederpartij geheel en onvoorwaardelijk het recht wordt ontnomen de door de gebruiker toegezegde prestatie op te eisen" en "Dat de wederpartij de aan hem toekomende bevoegdheid tot ontbinding [...] uitsluit of beperkt". Zo'n beding wordt aangemerkt als onredelijk bezwarend en dus vernietigbaar. De gebruiker (het bedrijf dus) kan geen tegenbewijs aanvoeren.
Ten tweede is er een "Grijze Lijst". Deze lijst geldt, net zoals de Zwarte Lijst, enkel bij een overeenkomst tussen een bedrijf en een natuurlijk persoon, die niet vanuit zijn bedrijf handelt. De bedingen die in de Grijze Lijst staan, worden vermoed onredelijk bezwarend te zijn. Let op: het gaat hier om een vermoeden. Als er een beding uit de Grijze Lijst in de algemene voorwaarden staat, houdt dit niet gelijk in dat de algemene voorwaarden vernietigbaar zijn. De gebruiker van de algemene voorwaarden mag dus aantonen dat in dit geval het beding niet onredelijk bezwarend is.
Diezelfde vernietigbaarheid door de rechter bestaat, als de wederpartij redelijkerwijs niet de mogelijkheid heeft gehad kennis te nemen van de algemene voorwaarden.
[bewerken] Kennisname algemene voorwaarden
Art. 234 gaat er over, hoe algemene voorwaarden door de gebruiker ter kennis van de wederpartij kunnen zijn gebracht, bijvoorbeeld door overhandiging. Standaard dienen voorwaarden vooraf kenbaar te zijn gemaakt door deze los bij een offerte of opdracht mee te sturen of door deze bijvoorbeeld op de achterkant van het briefpapier te plaatsen. In sommige gevallen is het overhandigen niet mogelijk. Bijvoorbeeld in de detailhandel of bij automaten zoals bij het kopen van een treinkaartje. In dat geval kan het deponeren van voorwaarden een oplossing bieden. Hierdoor kan de klant te allen tijde de voorwaarden inzien. Deponering van de algemene voorwaarden is mogelijk bij de Kamer van Koophandel en Fabrieken en bij een griffie van de rechtbank. Op het internet is het ook mogelijk kosteloos voorwaarden te deponeren op Voorwaarden .net.
De meest veilige manier is natuurlijk om de voorwaarden vooraf te overhandigen, hier een akkoord op te vragen, en deze daarnaast ook te deponeren. Op deze manier is de klant op meerdere manieren in de gelegenheid om de voorwaarden in te zien.
[bewerken] Beroep op vernietigingsgrond
Art. 235 komt er op neer, dat alleen grote contractspartijen zich niet op een vernietigingsgrond kunnen beroepen. Dat zijn kort gezegd bedrijven die hun jaarrekening moeten publiceren of die 50 of meer werknemers in dienst hebben. Zij kunnen dus wel zelf algemene voorwaarden gebruiken, maar niet tegenover hun relaties een beroep op vernietiging doen wegens onredelijk bezwarend karakter of niet hebben kunnen kennisnemen.
[bewerken] Consumentenbescherming
Art. 236 en 237 hebben betrekking op consumentenbescherming.
Art. 236 betreft altijd onredelijk bezwarende bedingen, de zogenaamde zwarte lijst. Deze bedingen zijn altijd vernietigbaar.
Art. 237 betreft de 'verdachte', de vermoedelijke bezwarende bedingen, de zogenaamde grijze lijst. Hier is tegenbewijs toegestaan.
[bewerken] Consumentenorganisaties
In art. 240 en 241 wordt door de wetgever de gelegenheid geboden aan consumentenorganisaties om voor consumenten collectief op te treden, een nieuwigheid in het Nederlandse recht. Het gerechtshof in Den Haag is dan bevoegd.
[bewerken] Niet van toepassing op de (collectieve) arbeidsovereenkomst
Volgens art. 245 is deze afdeling niet van toepassing op (collectieve) arbeidsovereenkomsten.
