Jaarrekening

De jaarrekening geeft een jaarlijks overzicht van de financiële situatie van een bedrijf. Het bestaat uit een balans, een resultatenrekening of winst- en verliesrekening over het afgelopen jaar, een toelichting op beide, het kasstroomoverzicht en in bepaalde gevallen een accountantsverklaring (in België commissarisverslag geheten). Meestal wordt de jaarrekening opgenomen in het jaarverslag en daarmee bekendgemaakt.

Interne jaarrekening

De interne jaarrekening, ofwel bedrijfseconomische jaarrekening, is een jaarrekening ten behoeve van de leiding in een bedrijf. Deze verschilt per onderneming aangezien er geen wettelijke bepalingen op deze vorm rusten. Vaak is deze veel uitgebreider en gespecifieerder uitgesplitst naar product, productgroep, vestiging etc. Het eerste doel van de interne jaarrekening is dan ook informatieverschaffing ten behoeve van de financiële besturing.

Geconsolideerde jaarrekening

Een geconsolideerde jaarrekening geeft een jaarlijks overzicht van de financiële situatie van een groep. Deze wordt opgesteld door het moederbedrijf van de groep. Een en ander is in Nederland geregeld in Afdeling 13 (artikel 405 e.v.) BW2. Ondernemingen die tot een groep behoren (criterium overheersende zeggenschap of centrale leiding) moeten in deze jaarrekening worden opgenomen.

Er zijn uitzonderingen ex. artikel 407 en 408 boek 2 BW. Als een onderneming gebruik wil maken van de uitzondering van 2:408 BW, moet er voor de kleinere, ondergeschikte ondernemingen wel een jaarrekening van een overkoepelend, "groter geheel" worden gedeponeerd. Dit kan bijvoorbeeld de hoogste moeder ("grootmoeder") zijn.

De regelgeving omtrent consolidatie verschilt van land tot land. Daarnaast bestaat er ook de internationale standaard IAS 27 die verplicht is voor onder andere alle beursgenoteerde Europese bedrijven.

Enkelvoudige jaarrekening

De enkelvoudige jaarrekening is de jaarrekening van een enkele rechtspersoon. Vroeger vennootschappelijke jaarrekening geheten, is de jaarrekening die iedere rechtspersoon moet maken, waarbij deelnemingen in andere vennootschappen of anderszins zijn opgenomen tegen (in principe) nettovermogenswaarde (tenzij het om beleggingen gaat). Dochtermaatschappijen die tot een groep behoren kunnen hiervan afzien indien de moeder een verklaring van aansprakelijkheid heeft gedeponeerd. De dochter moet dan wel een instemmingsverklaring deponeren.

Deponering

Iedere jaarrekening moet in principe binnen vijf maanden na afloop van het boekjaar worden vastgesteld door de algemene vergadering van aandeelhouders en gedeponeerd bij het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. In bijzondere omstandigheden kan vaststelling om zwaarwichtige redenen met 6 maanden worden uitgesteld. De uiterste datum voor deponering is dertien maanden. Nalatigheid in deze is een economisch delict op grond van de Wet Economische Delicten. Dat laatste klinkt erger dan het in de praktijk is. Er wordt door de overheid een zeer lage prioriteit gegeven aan het niet of niet-tijdig deponeren van jaarstukken. De Economische Controle Dienst (ECD) treedt nauwelijks op.

In het geval de jaarsstukken niet gedeponeerd zijn of de onderneming de administratie niet op orde heeft, kan er wel een extra gevolg zijn. Belandt de onderneming in een faillissement, dan kunnen de bestuurders voor het tekort worden aangesproken door de curator. In bijzondere gevallen voor uitstel van deponering kan men zich wenden tot het Ministerie van Economische Zaken.

De jaarrekening moet worden ondertekend door alle directeuren/bestuurders en leden van de Raad van Commissarissen. Als de jaarrekening wordt gedeponeerd, moet daarop een vermelding worden gemaakt van de datum van vaststelling: "Deze jaarrekening is vastgesteld op...".

Op 10 maart 2010 heeft het Europees Parlement besloten dat EU-landen kleine bedrijven mogen vrijstellen van de plicht om een jaarrekening op te stellen. De nieuwe vrijstelling kan gaan gelden voor bedrijven met minder dan 10 werknemers en een balanstotaal welke lager is dan een half miljoen euro, zogenaamde micro-ondernemingen. Of de Nederlandse regering daadwerkelijk over gaat op vrijstelling is nog niet bekend.

Aandeelhouders

Bij het opstellen van jaarrekeningen voor een coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij, BV of NV moet er intensief worden samengewerkt met de aandeelhouders. De Algemene Vergadering van Aandeelhouders moet formeel de volgende besluiten nemen:

• Goedkeuring geven/accepteren dat de onderneming gebruik zal maken van de uitzondering op de consolidatieplicht ex 2:408 BW
• Goedkeuring geven/accepteren dat een onderneming haar jaarrekening opstelt in een taal anders dan het Nederlands ex 2:362 lid 7 BW
• Goedkeuring geven/accepteren dat de onderneming de opstellingstermijn van de jaarrekening verlengd met 6 maanden om een gewichtige reden ex 2:210 BW
• De AVA moet de jaarrekening vaststellen voordat deze wordt gedeponeerd ex 2:210 lid 3 BW (BV), 2:101 lid 3 BW (NV) en 2:58 lid 1 BW (Coöperatie en Onderlinge waarborgmaatschappij).

Waarderingsregels

Waarderingsregels zijn regels of afspraken over hoe en tegen welke waarde iets verantwoord wordt.

• De Europese richtlijnen: zie Wetgeving op de jaarrekening
• US-GAAP: Generally Accepted Accounting Principles
• IAS en IFRS International Accounting Standards en International Financial Reporting Standards