Boeddha (verlichte)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Tian Tan Boeddha, Boeddhabeeld in de Mahayana-stijl op Lantau eiland, Hongkong
Tian Tan Boeddha, Boeddhabeeld in de Mahayana-stijl op Lantau eiland, Hongkong
Boeddhabeeld in de oude Thaise Theravada stijl (Ayutthaya, Thailand)
Boeddhabeeld in de oude Thaise Theravada stijl (Ayutthaya, Thailand)
Boeddhabeeld in Thailand
Boeddhabeeld in Thailand
Boeddhabeeld in Thailand
Boeddhabeeld in Thailand

Strikt genomen is een Boeddha iemand die op eigen kracht compleet en volledig ontwaakt is, en zijn of haar kennis deelt met anderen zodat die ook kunnen ontwaken. Breder genomen is elke volledig ontwaakte persoon een Boeddha.

Met de naam Boeddha wordt vaak de stichter van het boeddhisme aangeduid: Gautama Boeddha. Het woord Boeddha in de taal Pali omvat de begrippen 'de ontwaakte', 'de verlichte' en 'degene met een allesomvattend inzicht'. De betiteling Boeddha verwijst naar een niveau van ontwaken, maar is beslist geen titel.

Boeddhistische pad[bewerken]

Het Boeddhaschap wordt bereikt door het volgen van het Achtvoudige Pad. Het begint met inzicht in de drie karakteristieken van het leven: dukkha (lijden, onvolmaaktheid), anatta (het ontbreken van een onveranderlijke essentie in de stroom van ervaring), anicca (de voortdurende verandering van alles dat is). Hierop volgt de beoefening van sila (juist gedrag) en meditatie (samatha en vipassana).

Niveaus van ontwaken[bewerken]

Het Boeddhisme onderscheidt niveaus van ontwaken, en een progressie van stadia op het pad naar volledig Boeddhaschap.

Theravada[bewerken]

Het Theravada-boeddhisme beschrijft vier stadia van ontwaken: de Sotapanna (de stroom-instapper), Sakadagami (de eenmalig-terugkerende), Anagami (de niet-meer-terugkerende) en Arahant (de heilige)[1]:

  1. De Sotapanna, de stroom-instapper, heeft, door de Dhamma voor zichzelf te realiseren (of te zien), het 'instap'-niveau van verlichting bereikt. Hij heeft de waarheid van de leer van de Boeddha in zichzelf gevalideerd door middel van inzicht in de drie karakteristieken en de Vier Nobele Waarheden. Hij is bevrijd van de eerste drie ketens: Sakkaya-ditthi (Geloof in 'persoon'-lijkheid), Vicikiccha (Sceptische twijfel), en Silabbata-paramasa (Gehechtheid aan regels en rituelen)
  2. Bij de Sakadagami, de eenmalig-terugkerende, zijn de vierde en vijfde keten verminderd in kracht: Kama-raga (verlangen naar sensueel genot) en Vyapada of dosa (kwade wil en haat).
  3. De Anagami, de niet-meer-terugkerende, is volledig bevrijd van de eerste vijf ketens. Het is onmogelijk voor hem om nog begeerte en boosheid te ervaren. De Anagami kan echter wel nog steeds ignorantie (een verkeerd beeld van de werkelijkheid) ervaren.
  4. De Arahant, de heilige, is bevrijd van alle tien ketens: de bovengenoemde, en ook nog Rupa-raga (verlangen naar fijn-materieel bestaan), Arupa-raga (verlangen naar immaterieel bestaan), Mana (verwaandheid), Udhacca (rusteloosheid), en Avijja (ignorantie). Hij heeft het hoogste niveau van verlichting behaald, het Nirvana, en is bevrijd uit samsara. De geest van de Arahant is volledig gezuiverd en vredig in zichzelf.

Zen[bewerken]

In het Zen-boeddhisme zijn er verschillende visies op het bereiken van het Boeddhaschap. Rinzai legt sterk de nadruk op kensho, het zien van de eigen ware natuur. Hoewel vaak vertaald als "verlichting", is iemand hiermee nog geen volledige Boeddha. Daarvoor is, ook in Rinzai, een jarenlange vervolgtraining vereist[2]. Soto-Zen legt de nadruk op de meditatie-beoefening. Deze wordt gezien als een uitdrukking van verlicht handelen. De inherente Boeddha-natuur manifesteert zich in dit zitten: als men zit ìs men een Boeddha.

Soorten ontwaakte personen[bewerken]

Er zijn verschillende soorten volledig ontwaakte personen:

  1. De Srāvaka Boeddha (sanskriet, 'Volgeling Boeddha'; [pali Arahant). Hij wordt een volledig ontwaakte als volgeling van een Samma-Samboeddha. Wordt ook wel 'Arahatta-Boeddha' genoemd. De Sravaka Boeddha komt overeen met de Arahant van de Theravada traditie.
  2. De Pacceka Boeddha (pali, 'de eenzame verlichte'. Sanskrit: pratyeka-Boeddha). Een Pacceka Boeddha heeft op eigen kracht het boeddhaschap behaald, maar onderwijst de leer niet aan anderen.
  3. De Samma-Samboeddha (pali, 'de correct en compleet verlichte'). Dit is een Boeddha in strikte zin, die op eigen kracht ontwaakt is, en de leer aan anderen onderwijst. Gautama Boeddha was een Samma-Samboeddha.

Opeenvolging van Boeddhas[bewerken]

In de Theravada traditie is Gautama Boeddha de achtentwintigste Boeddha.

In het Mahayana-boeddhisme zijn er ontelbare Boeddha's, die zich ook in andere vormen dan mensengedaantes manifesteren. Deze Boeddha's belichamen bepaalde nobele kwaliteiten, zoals compassie (in de vorm van Avalokiteshvara en wijsheid (in de vorm van Manjushri).

Boeddhisten geloven dat wanneer de leer van het boeddhisme verloren is in de wereld, er na een zeer lange periode weer een nieuwe persoon het Boeddhaschap zal bereiken. De volgende Boeddha heet Maitreya Boeddha.

Zie ook[bewerken]

Verder lezen[bewerken]

  • Schumann, Hans Wolfgang (1997), Boeddhisme. Stichter, scholen en systemen. Rotterdam: Asoka
  • Harvey, Peter (1995), An introduction to Buddhism. Teachings, history and practices. Cambridge: Cambridge University Press

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Stages of the Path
  2. Kapleau, Philip (1980(1965), De drie pijlers van Zen. Deventer: Ankh-Hermes