Creative Commons

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Logo van Creative Commons

Creative Commons (CC) is een oorspronkelijk Amerikaans project voor het bevorderen van open inhoud. Het wil het mogelijk maken om creatieve werken vrijer beschikbaar te stellen dan bij traditioneel auteursrecht of copyright mogelijk is, zodat die werken bijvoorbeeld makkelijker gekopieerd en verspreid kunnen worden of dat anderen er verder aan kunnen werken. Het project biedt verschillende vrije licenties aan die copyrighthouders kunnen gebruiken om bij het verspreiden van informatie problemen te voorkomen die door de huidige auteursrechtwetgeving kunnen optreden.

Het initiatief werd in 2001 opgericht door onder anderen Lawrence Lessig, een belangrijk pleitbezorger voor een soepeler systeem van auteursrecht. Creative Commons omvat een aantal internationale projecten om de licenties te vertalen van het Engels en van het Amerikaanse recht naar andere talen en andere rechtssystemen.

Creative Commons kenmerkt haar licenties doordat ze heeft gezorgd dat de licenties begrijpelijk zijn zowel voor de mens (de Commons Deed) als voor machines (de metadata) en dat de licenties afdwingbaar zijn voor de rechtbank (de juridische code, de daadwerkelijke licentie).

Kenmerken[bewerken]

De volgende vier kenmerken worden gebruikt in combinaties en vormen de verschillende Creative Commons-licenties.

Naamsvermelding[bewerken]

BY

Attribution of Naamsvermelding (BY) houdt in dat het kopiëren, distribueren, vertonen en uitvoeren van het werk en afgeleide werken is toegestaan op voorwaarde van het vermelden van de oorspronkelijke auteur.

Niet-commercieel[bewerken]

NC

Non-commercial of Niet-commercieel (NC) betekent dat het kopiëren, distribueren, vertonen en uitvoeren van het werk en afgeleide werken mag voor niet-commerciële doeleinden.

Geen Afgeleide werken[bewerken]

ND

No Derivative Works of Geen afgeleide werken (ND): het kopiëren, distribueren, vertonen en uitvoeren van het werk is toegestaan, maar niet het veranderen van het werk

Gelijk delen[bewerken]

SA

Share Alike of Gelijk delen (SA): het distribueren van afgeleide werken is alleen toegestaan onder een identieke licentie, zie ook copyleft.

Er zijn verschillende CC-licenties, die genoemd worden naar welke van de hierboven genoemde punten ze bevatten. Versie 4.0 is de meest recente versie.[1]

Overzicht licenties[bewerken]

Icoon Code Nederlandse titel
Creative Commons Attribution CC-BY Naamsvermelding *
Creative Commons AttributionCreative Commons Share Alike CC-BY-SA Naamsvermelding-GelijkDelen*
Creative Commons AttributionCreative Commons No Derivative Works CC-BY-ND Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken
Creative Commons AttributionCreative Commons Noncommercial CC-BY-NC Naamsvermelding-NietCommercieel
Creative Commons AttributionCreative Commons NoncommercialCreative Commons Share Alike CC-BY-NC-SA Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen
Creative Commons AttributionCreative Commons NoncommercialCreative Commons No Derivative Works CC-BY-NC-ND Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken
De met * gemarkeerde licenties (CC-BY en de CC-BY-SA) zijn "Goedgekeurd voor Vrije Culturele Werken"[2] volgens de Definitie van Vrije Culturele Werken en zijn compatibel met websites zoals Wikipedia en Wikimedia Commons.

CC0[bewerken]

CC0
Logo CC0

Naast de verschillende CC-licenties bestaat er ook CC0. CC0 is bedoeld voor eigenaren van auteursrechten om werk vrij te geven aan het publiek domein, waarbij bepaalde juridische systemen het effectief verbieden om de rechten van een eigenaar over te dragen, zelfs als de auteur dit wenst.[3] Ook CC0 is goedgekeurd voor vrije culturele werken volgens de Definitie van Vrije Culturele Werken.

PDM[bewerken]

PDM
Logo PDM

Tenslotte biedt Creative Commons ook een manier aan om werken te markeren waarvan het auteursrecht verlopen is. De Public Domain Mark (PDM) is net als CC0 geen licentie, maar het is ook geen vrijwaring. PDM is bedoeld voor werken die al publiek domein zijn.[4]

Ported en unported[bewerken]

De versies voorafgaand aan versie 3.0 waren gebaseerd op de Amerikaanse wetgeving en werden aangeduid met generic (generiek) omdat de licenties niet specifiek waren toegepast op een bepaalde jurisdictie of wetgeving. Dit had tot gevolg dat de licenties in verschillende wetgevingen op verschillende manieren geïnterpreteerd konden worden. Daarom besloot men met versie 3 om aangepaste (Engels: ported) licenties uit te brengen die specifiek op een bepaalde jurisdictie waren toegespitst. Daarbij werd de aanduiding generic van de algemene licentie gewijzigd in unported (niet aangepast), omdat deze beter de verschillen aangeeft. De belangrijkste CC-licenties zijn aan meer dan 45 jurisdicties aangepast.[5]

Creative Commons Nederland, een samenwerkingsverband tussen het Instituut voor Informatierecht, Waag Society en stichting Nederland Kennisland verzorgen de Nederlandse versies van de Creative Commons-licenties. Creative Commons Nederland heeft 3.0 versies de licenties vertaald naar en aangepast aan het Nederlandse recht[6]. Met de licenties kunnen Nederlandse schrijvers, fotografen, filmmakers, musici en andere contentproducenten hun werk vrij voor het publiek beschikbaar maken. De Nederlandse versies van de licenties zijn te vinden op de website van Creative Commons Nederland.[7].

In December 2013 heeft Creative Commons de 4.0 versie van haar licenties uitgegeven[8]. In tegenstelling tot de voorgaande versies zijn deze gebaseerd op het taalgebruik van internationale verdragen. Hiermee is een universele licentie gecreeërd die niet meer geport hoeft te worden. Vertalingen van de 4.0 licentie zullen linguistisch in de plaats van juridisch zijn.

Toepassingen[bewerken]

Er zijn verschillende projecten die een Creative Commons-licentie gebruiken, waaronder Wikipedia en Wikibooks. Daarnaast bestaat er op Wikimedia Commons de mogelijkheid om multimediamateriaal, zoals afbeeldingen, onder een vrije variant van de Creative Commons-licentie op alle Wikimedia-projecten te uploaden. De Wikimedia Foundation prefereert de licentie CC-BY-SA 3.0.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties