Europese kunstenaars op Bali
Europese kunstenaars op Bali. Het eiland Bali heeft altijd een grote aantrekkingskracht gehad op kunstenaars uit de gehele wereld. Hierbij behoorden een aantal Europese kunstenaars die op het landschap en de kunstschatten van Bali afkwamen.
Inhoud |
[bewerken] Balinese kunst traditioneel als versiering van tempels e.d.
Tot de jaren 20 diende de Balinese kunst traditioneel als versiering van tempels, paleizen en andere officiële gebouwen. De ontwikkeling van de Balinese Modernisten is vooral te danken aan twee Europese kunstenaars: aan de Duitse schilder Walter Spies (1898-1940), die zich in 1927 op Bali vestigde en aan de Nederlandse kunstenaar Rudolf Bonnet (1895 - 1978). De schilders Walter Spies en Rudolf Bonnet richtten in 1936 met de edelman Cokorde Gde Agung Sukawati en de legendarische Balinese kunstenaar en architect I Gusti Nyoman Lempad de vereniging Pita Maha (grote levenskracht) op. Het doel van deze vereniging was de kwaliteit van de schilder- en beeldhouwkunst op Bali door het opkomend toerisme te waarborgen. De sierlijke en gestileerde vormgeving, kenmerkend voor de art deco, is verwerkt in Balinese onderwerpen, waardoor een bijzondere verwevenheid van vorm en inhoud ontstaat.
[bewerken] W.O.J. Nieuwenkamp
De eerste kunstenaar was de Nederlander W.O.J. Nieuwenkamp (1874-1950) die in 1904 op Bali kwam en een enorme hoeveelheid tekeningen, etsen en schilderijen van het leven op het eiland maakte. Hij verzamelde ook veel Balinese kunstvoorwerpen.
Bij de Pura Meduwe Karang op Bali staat een reliëf met daarop een stramme fietser met een met bloemenmotieven versierde sarong en een Indonesisch aandoende hoofdbedekking, het betreft hier W.O.J. Nieuwenkamp, wiens lange neus - voor Zuidoost-Aziaten een typisch kenmerk van alle buitenlanders - ook na de restauratie van het reliëf duidelijk zichtbaar bewaard is gebleven. Nieuwenkamp trok in 1904 per fiets over het eiland en dat baarde opzien in de dorpen.
In Edam is een Museum waar zijn werk te bewonderen is.
[bewerken] Rudolf Bonnet
Rudolf Bonnet (1895-1978) werd geboren als zoon van een bakker te Amsterdam. Bonnet kwam terecht op de Hendrick de Keyserschool, waar hij 2 jaar de studie volgde. In 1913 deed hij examen voor de Rijksschool voor Kunstnijverheid. In 1916 doet hij daar eindexamen met goed gevolg. Ook bezocht hij de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten. Rond 1920 gingen veel kunstenaars naar Bali om daar te schilderen. Anderen hadden Bonnet aangespoord om daar ook naar toe te komen en in 1928 vertrok Bonnet, evenals zijn ouders, naar Batavia. Hij verbleef enige tijd in Semarang en vertrok in 1929 naar Bali, waar hij ging wonen en begon daar te tekenen en schilderen Hij raakte zeer betrokken bij het sociale leven en hij werkte daar jarenlang en had zelfs invloed op de Balineese Kunst.
[bewerken] Willem Hofker
Wim Hofker (1902-1981) de bekende Nederlandse kunstenaar heeft met zijn vrouw jarenlang op Bali gewoond en gewerkt. In 1936 vertrok hij met haar, kunstenares Maria Hofker-Rueter, naar Nederlands-Indië waar hij op Bali terecht kwam en waar een groot deel van zijn werk tot stand is gekomen. Vanwege de Japanse bezetting kwam het echtpaar in een kamp terecht. Na de Japanse nederlaag gingen zij in 1946 weer naar Nederland en vestigden zij zich in Amsterdam.
[bewerken] Walter Spies
De Duitse schilder, choreograaf, schrijver, fotograaf en mecenas Walter Spies (1898-1940), was ongeveer 25 jaar toen hij in Indonesië kwam in 1923, en 29 jaar toen hij naar Bali kwam in 1927. Spies voorzag de jonge, getalenteerde kunstenaars van betere materialen en alternatieve onderwerpen voor hun schilderijen.
In 1935 verbleef Vicki Baum enkele maanden bij Walter Spies op Bali. Op grond van haar ervaringen daar schreef zij in 1937 haar beroemde roman Liebe und Tod auf Bali. Daarin beschrijft zij vanuit het oogpunt van een eenvoudige Balinese boer de gebeurtenissen die voorafgaan aan de verovering van Zuid-Bali door de Nederlanders in 190 en de puputan van het Hof van Badung. Het boek getuigd van een verbluffend inlevingsvermogen in de Balinese cultuur.
Walter Spies, die zich mogelijk meer Baliër dan wie ook heeft gevoeld, werd in 1940 als Duitser geïnterneerd en op de boot gezet. Deze boot werd door de Japanners getorpedeerd en zo is Walter Spies aan een weinig roemrucht einde gekomen.
[bewerken] Auke Sonnega
Auke Sonnega (Leeuwarden, 1910 - 1963) was een Nederlands kunstenaar, die vooral bekend werd met zijn schilderijen die hij op de eilanden Bali en Java heeft gemaakt Een groot deel van zijn korte leven heeft hij in Indonesië doorgebracht. In 1957 keerde hij weer in Nederland terug. Na zijn dood in 1963 raakte hij in de vergetelheid. Het Fries Museum wilde recht doen aan Sonnega en exposeerde ruim 60 tekeningen en schilderijen.
Auke Sonnega, die opgeleid was tot tapijt- en textielontwerper, ging in 1935 naar het toenmalige Indië. Sonnega was eerst werkzaam als ontwerper in Batavia. Later reisde hij rond op Java en Bali en maakte reisverhalen voor lokale dagbladen. Na zijn komst op Bali waren de dansers en het maken van portretten van jonge mannen en vrouwen zijn voornaamste bezigheid.
Walter Spies en Rudolf Bonnet hadden grote invloed op het werk van Auke Sonnega.
[bewerken] Adrien Jean Le Mayeur
De Belgische kunstenaar Le Mayeur heeft ook jarenlang op Bali gewerkt en een groot oeuvre nagelaten. Het museum Le Mayeur op Bali is te vinden in het voormalig woonhuis van de Belgische schilder Adrien Jean Le Mayeur de Merpres (1880-1958) en zijn Balinese vrouw Ni Pollok. In 1932 kwam Le Mayeur aan in Bali en ontmoette hij Ni Pollok. Zij was een beroemde danseres en stond bekend als de beste danseres van Bali. Ze poseerde vaak voor hem en uiteindelijk trouwde de twee. In het museum zijn schilderijen met Ni Pollok erop te bezichtigen, maar ook veel werken met daarop andere Balinese vrouwen. Na zijn dood liet hij het huis en zijn werk na aan Ni Pollok. Toen Ni Pollok in 1985 stierf werd het huis Museum Le Mayeur.
[bewerken] Emilio Ambron
De Italiaanse kunstenaar Emilio Ambron (1905-1996) heeft op Bali vanaf 1938 gewerkt. Hij woonde naast Willem Hofker en zijn vrouw Maria. Er ontstonden moeilijkheden toen Ambron gebruik ging maken van een model dat al voor Hofker werkte. Uiteindelijk besloten de twee schilders dat het model voor hen allebei zou poseren. Ambron kwam ook weer in Bali terug in 1968, 1974 en 1994. Op Bali werd in 1996 een klein museum ingericht in de stad Klungkung ter ere van deze kunstenaar.
[bewerken] Isaac Israëls
Ook de befaamde Nederlandse schilder Isaac Israëls (1865-1934) heeft kort op Bali gewerkt. In 1921/1922 maakte hij namelijk een reis naar Indië en bezocht Solo, Batavia en Bali. Op Bali schilderde hij veel vrouwenfiguren. Ook werkte Israëls als portretschilder aan het hof van de Mangkoenegara en in de kraton van de Soenan.
[bewerken] Andere schilders
Andere schilders van latere datum zijn Han Snel, Arie Smit en Antonio Blanco, ze hebben bijna allemaal de Indonesische nationaliteit verworven. Belangrijke Balische schilders zijn: I Bagus Nadra, Kobot, I Bagus Made, waarvan de meesten bij Ubud in de buurt wonen.
[bewerken] Literatuur
- Bruce W. Carpenter: 1902-1981 Willem Hofker - Schilder van Bali. Pictures Publishers, Wijk en Aalburg - 1993 - ISBN 90 73 187 125.
- Bruce W. Carpenter: W.O.J. Nieuwenkamp First European Artist in Bali. Uniepers Abcoude, 1997. ISBN 90 6825 198 8
- Bruce W. Carpenter: Emilio Ambron: An Italian Artist in Bali. Archipelago Press, Singapore 2001, ISBN 981-4068-15-2.
- Job Ubbens/Cathinka Huizing: 1880-1958 Adrien Jean Le Mayeur de Merprës. Painter - Traveller / Schilder - Reiziger. Pictures Publishers Art Books, Wijk en Aalburg, 1995. ISBN 90 73 187 222
- H. de Roever Bonnet: Rudolf Bonnet. Een Zondagskind. Zijn Leven en zijn Werk. voorwoord door Maria Hofker-Rueter. Wijk en Aalburg, Pictures Publishers, 1993. 171 pp., 125 afbeeldingen.
