Leugen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor overige betekenissen, zie De Leugen.
Nuvola single chevron right.svg "Liegen" verwijst door naar deze pagina. Voor het kaartspel, zie Liegen (kaartspel).

Een leugen is een bewering waarvan de spreker (of schrijver) weet dat die in strijd is met de waarheid, maar dat zijn toehoorder (of lezer) niet laat weten.

Er bestaan gradaties in de mate van opzet en in de mate waarin de bewering afwijkt van de waarheid. Bij afwezigheid van opzet spreken we van fantasie of een vergissing; bij geringe afwijking van de waarheid spreken we van een halve waarheid, overdrijving, of juist bagatellisering.

Opzet[bewerken]

Bij een leugen is opzet in het spel in verschillende gradaties. Bij boze opzet is het doel een ander kwaad te berokkenen. Als iemand ten onrechte beweert een academische opleiding te hebben, is dit een leugen. Als iemand beweert dat een ander een misdaad heeft begaan en weet dat dat niet waar is, dan is er sprake van laster.

Als iemand wel over gegevens beschikt maar zijn uitspraken daar niet aan relateert is er ook sprake van een zekere mate van opzet. Hij had beter moeten, kunnen, weten. Hier kan het begrip leugen op worden toegepast.

Het verwijt te liegen weegt zwaar, met eufemismen als "een onwaarheid vertellen" blijft buiten beschouwing of er sprake is van opzet.

Liegen kan tot strafbare feiten leiden zoals valsheid in geschrifte, smaad, of meineed.

Aan de andere kant kan een "leugentje om bestwil" alle betrokkenen goed uitkomen, bijvoorbeeld om een onderwerp van mogelijk conflict te vermijden.

Geestesziekte[bewerken]

Bij de geestesziekte pseudologia fantastica worden herinneringsvervalsingen zo sterk, dat ze voor de lijder als waarheid geaccepteerd worden. Als hij deze onware "herinneringen" vervolgens uitspreekt, liegt hij niet in de strikte zin van het woord. Hetzelfde geldt voor lijders aan wanen. Het beweerde is volgens hen immers waar. Slechts door een specifieke manier van vragen toe te passen (trechteren) kan het geloof in een eigen waarheid worden doorbroken.

Daarnaast bestaat het zogenaamde pathologisch liegen. Een pathologische leugenaar weet, in tegenstelling tot de pseudologische leugenaar, heel goed dat zijn beweringen niet waar zijn, maar kan de impuls om te liegen niet bedwingen.

Bij de narcistische persoonlijkheidsstoornis vertelt de leugenaar over zijn behoeftes of grootste plannen die tot succes kunnen leiden, terwijl zijn plannen echter vaak niet haalbaar zijn.

Leugen om bestwil[bewerken]

Een leugen om bestwil is een leugen die bedoeld is om een voor de toehoorder pijnlijke waarheid te maskeren. Iemand kan bijvoorbeeld antwoorden op de vraag waarom hij Lisa de laatste tijd zo weinig ziet dat Lisa bezig is met andere dingen, wetend dat Lisa eigenlijk de vraagsteller ontloopt.

Het doel van een leugen om bestwil is de pijnlijke waarheid te ontwijken zonder de ontvanger van de boodschap op een geheel verkeer been te willen zetten. Het doel is dus goedaardig, bedoeld de ontvanger een pijnlijke realiteit te ontzien, maar niet om te misleiden of er als zender voordeel uit te willen behalen (anders dan het conflict te vermijden).

Een andere reden om een leugen om bestwil te vertellen is dat de situatie er op dat moment niet naar is om de waarheid te vertellen, bijvoorbeeld omdat men dat liever doet wanneer men alleen met elkaar is terwijl er op dat moment te veel derden aanwezig zijn of omdat men het niet over de telefoon wil zeggen.

Leugens om bestwil worden de verteller dan ook minder zwaar aangerekend, omdat zijn bedoelingen goed waren.

Typen leugenaars[bewerken]

Uit onderzoek is het volgende gebleken[1]:

  • 1% van de bevolking bestaat uit radicaal eerlijken.
  • 94% bestaat uit gewone mensen die liegen binnen de grenzen van de betamelijkheid.
  • 5% bestaat uit pathologische leugenaars: narcisten en psychopaten.

ook is bekend welke mensen uitbundiger liegen dan andere mensen:

  • Extraverte mensen liegen meer dan introverte mensen.
  • Intelligente mensen liegen makkelijker dan minder intelligente mensen.
  • Populaire kinderen liegen meer dan minder populaire kinderen.
  • Machtigen liegen makkelijker dan mensen met minder macht.
  • Psychopaten en narcisten liegen meer dan psychologisch gezonde mensen.
  • Politici liegen makkelijker en meer dan burgers.
  • Excellente leugenaars neutraliseren het kritische vermogen van anderen door het geven van charmante complimenten en andere vriendelijkheden.

Televisieseries en films over liegen[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Job Boersma en Guus Essers, IK WEET DAT U LIEGT: Echt alles over leugens en bedrog voor professionals, pagina 32-33, Uitg. Haystack, Zaltbommel (2013), ISBN 978-94-6126-053-6