Ork (Tolkien)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Orks (Engels: Orcs, Sindarijns: Yrch, ev: Orch, Drú: Gorgûn) of aardmannen (Engels: Goblins) zijn fictieve wezens uit de werken van J.R.R. Tolkien.

Oorsprong[bewerken]

Vermoedelijk zijn de orks ontstaan uit elfen die door Melkor (Morgoth) in de Eerste Era gevangengenomen, gemarteld en verminkt zijn. Morgoth heeft de orks gefokt als zijn soldaten, die de bitterste vijanden van de elfen zijn, maar in hun hart haten zij hun meester (zie De Silmarillion). De ontstaansgeschiedenis van de orks is niet eenduidig: in De Silmarillion staat bovenstaande geschiedenis, maar in andere bronnen wordt duidelijk dat de auteur er zelf nog niet over uit was. Dat de orks uit mensen voortkomen is namelijk ook mogelijk, maar dat zou in tegenspraak zijn met grote delen van de Silmarillion en andere verhalen.

Eigenschappen[bewerken]

Orks zijn vooral van nut geweest voor Sauron en Morgoth vanwege hun kracht, het gemak om er grote aantallen van te verkrijgen en hun agressieve aard. In grote aantallen, wanneer zij aangevuld werden met machtiger wezens, konden zij een sterk leger vormen. Orks hebben op het slagveld verschillende wapens gehanteerd, waaronder de boog (hoewel zij hier lang niet zo goed mee om konden gaan als bijvoorbeeld de elfen of de mensen van Gondor), het zwaard en de speer. Ze werden ook gebruikt om te patrouilleren, om gevangenen te bewaken of om te spioneren. Zij waren dus de standaard militaire eenheid van de Donkere Machten.

Vlees eten de orks het liefst. Ze kunnen elk vlees zonder problemen eten, ook als het rauw of vies is. Zij drinken waarschijnlijk voornamelijk water, maar er zijn ook gevallen bekend waar ze een speciale drank gebruikten.

Er is twijfel over hoe oud orks kunnen worden. Omdat ze van de elfen afstammen zijn er mensen die denken dat zij in principe het eeuwige leven hebben, maar omdat zij zich zeer snel voortplanten lijkt dit niet waarschijnlijk. Vermoedelijk sterven ze op ongeveer dezelfde leeftijd als (niet Númenóriaanse) mensen. Hier is dus nog veel twijfel over, onder andere omdat er verschillende interpretaties van Tolkiens teksten mogelijk zijn.

Ook is er twijfel over het geslacht van de orks. Tolkien verwijst naar orks uitsluitend in de mannelijke vorm, wat de vraag heeft opgeworpen of er dan ook vrouwelijke orks bestaan. Er is zeker één geval bekend waarin het bestaan van een vrouwelijke ork impliciet erkend wordt. Van Azog, een ork die in Moria leefde, is bekend dat hij een zoon genaamd Bolg had. Dit zou betekenen dat moest worden gebaard door een vrouw. En aangezien geen enkele menselijke vrouw met een ork zou willen paren, moeten er dus ook vrouwelijke orks hebben bestaan. Een andere aanwijzing voor het bestaan van orks valt te lezen in de Silmarillion, waar wordt gezegd dat orks zich vermenigvuldigden "op de manier van de kinderen van Ilúvatar".[1] Ook dit impliceert dat er bij orks een vorm van geslachtelijke voortplanting plaatsvindt.

orks hebben een sterke band met het duister; ze kunnen slecht tegen daglicht en kunnen daarin slecht vechten. De Uruk-hai van Saruman zijn wel bestand tegen zonlicht.

Aardmannen[bewerken]

Aardmannen is de naam die in De Hobbit voor orks wordt gebruikt, omdat dat het verhaal wat simpeler maakt. Dat het orks zijn, is te concluderen uit de Aanhangsels van In de Ban van de Ring waarin staat dat de orks de Eenzame Berg aanvielen, terwijl er in De Hobbit staat dat het de aardmannen waren. In de Derde Era leven de orks die meestal Aardmannen genoemd worden voornamelijk in de Nevelbergen en soms ook in de Grijze Bergen. Aardmannen hebben zeer vaak oorlog gehad met elfen, dwergen en mensen.

In De Hobbit moeten Bilbo Balings en de dertien dwergen samen met Gandalf over de Nevelbergen heen in hun reis naar Erebor. Daar worden zij aangevallen en gevangengenomen door aardmannen. Na hun leider de Grote Aardman, te hebben gedood weten ze te ontsnappen. De aardmannen achtervolgen Bilbo en de dwergen nog even, maar dat is tevergeefs. Later trekken ze op tegen Erebor, waar ze in de Slag van Vijf Legers worden verslagen en met grote verliezen naar huis moeten. In In de Ban van de Ring komen de Reisgenoten in Moria ook in aanraking met aardmannen, die hier wel orks genoemd worden. Na een gevecht bij Balins Tombe en Gandalfs val op de Brug van Khazad-dûm weten de Reisgenoten te ontsnappen.

Uruk-hai[bewerken]

Beeld van een Uruk-hai (uit de films van Peter Jackson)

Uruk-hai zijn in de boeken van J.R.R. Tolkien een speciaal soort orks. Uruk-hai is zowel pluralis als singularis.

Sauron was, waarschijnlijk in de Derde Era, met het fokken van Uruk-hai begonnen, in Mordor ook wel kortweg Uruk genoemd. Toen echter Saruman het bevel vanuit Mordor kreeg om een leger 'Mordor waardig' te scheppen, begon hij met het specialiseren van de Uruk. Dit nieuwe ras werd net als die uit Mordor Uruk-hai genoemd, dit ras was sterker en beter bestand tegen daglicht, dat de andere orksrassen zo veel mogelijk vermijden. De Uruk-hai van Sauron namen Osgiliath in het jaar 2475 van de Derde Era. Saruman zette bijna zijn complete populatie Uruk-hai in bij de Slag van de Hoornburg. Over hoe hij de Uruk-Hai fokte bestaan meerdere theorieën.

De Ent Boombaard was van mening dat de Uruk-hai waren gemaakt door orks met mensen te kruisen.

In de filmcyclus van Peter Jackson wordt gezegd dat Saruman de Uruk-hai gemaakt had door aardmannen te kruisen met orks, wat vreemd zou zijn omdat in de boeken van Tolkien aardmannen en orks benamingen van dezelfde soort zijn. In De Hobbit wordt gesproken over aardmannen en in de andere boeken over orks.

In de Uruk-hai legers van Saruman wordt ook gebruikgemaakt van warg-ruiters, orks die bedreven genoeg zijn om een Warg te berijden en te vechten, ook al wordt er in de film niks verteld over het ras. Sharku is de hoofdman van de Warg-ruiters en wordt vaak als Uruk-hai beschouwd omdat hij voor Saruman vecht, maar is dat, gezien zijn uiterlijk, niet waarschijnlijk.

Bekende uruks[bewerken]

Beroemde uruks van Sauron zijn:

  • Gorbag: De leider van een groep orks uit Minas Morgul die in de Cirith Ungol slaags raakte met het lokale garnizoen waarbij de beide partijen elkaar bijna geheel vernietigden waardoor Sam Gewissies de gevangengenomen Frodo Balings uit de toren kon bevrijden.
  • Shagrat: De commandant van Cirith Ungol die met Gorbag slaag raakte. Van de orks waarover hij de leiding had worden Lagduf, Muzgash, Ragduf en Radbug bij naam genoemd in de boeken.

Beroemde uruks van Saruman zijn:

  • Lurtz: Een grote Uruk-hai die in de films Boromir in Amon Hen doodde met zijn boog. Gedood door Aragorn na een lang zwaardgevecht dat bijna zijn eigen dood betekende (komt alleen voor in de filmadaptie van Peter Jackson).
  • Uglúk: De grootste Uruk-hai en de leider van de groep die Boromir doodde. Gedood door Rohirrim tijdens een aanval nabij het woud Fangorn.

Referenties[bewerken]

  1. Tolkien, J.R.R. (2003) De Silmarillion Amsterdam: Uitgeverij M. blz. 56.