Schaak

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
8 rd nd bd qd kd Chess d40.png Chess l40.png rd
7 pd pd pd Chess l40.png Chess d40.png pd pd pd
6 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png pd nd Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png bl Chess l40.png
4 Chess l40.png bd pd pl pl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png nl Chess d40.png Chess l40.png
2 pl pl Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pl pl pl
1 rl nl Chess d40.png ql kl bl Chess d40.png rl
a b c d e f g h
De witte koning staat schaak.
8 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
7 Chess d40.png Chess l40.png kd Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
6 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png kl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png nl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png bd Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
2 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
1 rd Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
a b c d e f g h
Wit heeft zojuist Pd5† gespeeld. Nu staat zwart schaak en zwart moet het schaak pareren. Het is niet van belang dat het paard gepend is.

Schaak is een situatie die zich voordoet in een schaakpartij. Men zegt dat een speler (of zijn koning) schaak staat als de koning door een vijandelijk stuk wordt aangevallen. Dat betekent dat de tegenstander, als hij aan zet was geweest, volgens de loop der stukken de koning zou kunnen slaan. Een gepend stuk kan schaak geven, het is dus niet van belang of de winnaar bij het slaan van de koning zijn eigen koning aan een aanval blootstelt.

Als men een speler schaakzet, is het beleefd hem daarvoor te waarschuwen, bijvoorbeeld door "schaak" te zeggen. Noodzakelijk is het echter niet en in een serieus toernooi worden dergelijke beleefdheden niet nodig gevonden.

De spelregels staan niet toe dat een speler schaak staat terwijl de tegenstander aan zet is. Het is daardoor ook onmogelijk dat de koning geslagen wordt. Een speler die schaak staat, mag gewoon een willekeurige zet doen, maar hij mag (net als bij elke andere zet) niet schaak staan als zijn zet voltooid is. Hij moet het schaak dus opheffen. Dit kan door de koning te verplaatsen, het schaakgevende stuk te slaan of een stuk tussen het schaakgevende stuk en de koning te plaatsen. Als de speler die schaak staat geen mogelijkheid heeft om de schaak op te heffen staat hij schaakmat en heeft hij het spel dus verloren.

Er zijn twee situaties waarin de spelregels onderscheid maken voor de speler die schaak staat:

  1. Een speler die schaak staat, mag niet rokeren.
  2. Een speler die geen enkele reglementaire zet kan doen, heeft verloren als hij schaak staat (schaakmat), terwijl de partij remise (door pat) is als hij niet schaak staat.

Oude regels[bewerken]

In het verleden zijn er allerlei plaatselijke regels geweest rond het schaak staan en het geven van schaak. Zo waren er streken waar de koning mocht rokeren of een eenmalige grote sprong mocht maken als hij aangevallen stond. Ook werd wel de verplichting gehanteerd om schaak te declareren: de speler die schaak gaf, moest dit ook aangeven, anders kon de tegenstander dit negeren. Deze regel wordt in huiselijke kringen nog wel aangehouden, maar niet in het wedstrijdschaak. Daar kan zo'n aankondiging zelfs tot een berisping of sanctie leiden, wegens hinderen van de tegenstander of andere toernooideelnemers.

8 rd Chess d40.png bd Chess d40.png kd Chess d40.png nd rd
7 pd pd nl pd qd pd Chess d40.png pd
6 Chess l40.png Chess d40.png pd Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png pd Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png bd Chess l40.png nd Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png pl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png nl Chess d40.png Chess l40.png
2 pl pl pl pl Chess l40.png pl pl pl
1 rl nl bl ql kl bl Chess d40.png rl
a b c d e f g h
Wit heeft zojuist Pc7† gespeeld. Dit toont een gevaar van schaak: het paard valt niet alleen de koning maar ook Ta8 aan. Zwart moet de koning in veiligheid brengen waarna de toren geslagen wordt. Natuurlijk komt het vaker voor dat twee stukken tegelijk aangevallen worden (bijvoorbeeld een toren en een dame) waarbij een van beide sneuvelt.

Zie ook[bewerken]