Rokade
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
De rokade (vroeger ook geschreven als rochade) is een bijzondere zet uit het schaakspel. Het is de enige zet waarbij twee stukken van dezelfde kleur verplaatst worden.
Inhoud |
[bewerk] Oorsprong
Het woord is volgens de schaakhistoricus Davidson[1] afgeleid van het Italiaanse rocca, dat fort betekent. Op zijn beurt was dat een verbastering van het Arabische rukh, een woord dat weer was overgenomen uit het Perzisch waar een rukh (رخ ) een strijdwagen is, terwijl Rukh in het Arabisch de naam is van een mythologische vogel. De strijdwagen, vermoedelijk afkomstig uit het Sanskriet (ratha), komt nog steeds voor in het Japanse Shogi en in het Chinees schaken. In het Italiaans is het nu een toren, maar in het Engels heet de toren rook. Beweegbare, gefortificeerde torens waren toen het schaakspel in Europa werd geïntroduceerd een populair belegeringswapen.
In Shatranj, de voorganger van schaken, bestond de rokade niet. In de 13e eeuw ontstonden in Europa varianten waarbij de koning vanuit de beginstand meer dan 1 veld mocht bewegen. Tegen het einde van de 16e eeuw was deze 'beginsprong' geëvolueerd tot diverse vormen van rokade. In de 17e eeuw was de rokade, zoals die nu is, algemeen gebruikelijk geworden[2]
[bewerk] Openingszet
De rokade is een belangrijke zet voor het voltooien van de ontwikkeling in de opening. Ze brengt namelijk de koning min of meer in veiligheid en brengt tegelijk een toren in het spel. Het is de enige zet waarbij twee stukken van dezelfde kleur betrokken zijn.
[bewerk] Soorten
Men onderscheidt de lange en de korte rokade. In beide gevallen gaat de koning vanuit zijn beginpositie twee velden opzij en gaat de toren vanuit zijn beginpositie over de koning heen naar het veld direct naast de koning. Bij de korte rokade gaat de koning dus van de e- naar de g-lijn en de toren van de h- naar de f-lijn. De toren springt daarbij als het ware over de koning heen. Bij de lange rokade gaat de koning van de e- naar de c-lijn en de toren van de a- naar de d-lijn.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[bewerk] Zetuitvoering
Bij de uitvoering van de rokade moet de koning het eerst worden verzet en dan pas, met dezelfde hand, de toren.
[bewerk] Geen rokademogelijkheid
De rokade mag niet worden uitgevoerd als:
- er al een zet met de koning gedaan is
- er al een zet met de betrokken toren is gedaan
- de koning schaak staat
- de koning tijdens het rokeren een veld passeert dat door een vijandelijk stuk bestreken wordt
- er een stuk tussen de koning en de toren staat (het is dus niet mogelijk met de rokade een stuk te slaan)
- het resultaat zou zijn dat de koning na de rokade schaak komt te staan (maar dat spreekt vanzelf)
De rokade is niet verboden als de koning al eens schaak heeft gestaan.
[bewerk] Spelling & Notatie
Rokade wordt ook wel geschreven als rochade. Rokade is echter de voorkeursspelling volgens de officiële Nederlandse vertaling van de FIDE Regels voor het Schaakspel (KNSB, 2001) en volgens de Grote Van Dale.
In de schaaknotatie wordt de korte rokade aangegeven met 0-0 en de lange rokade met 0-0-0.
[bewerk] Trivia
- De Nederlandse schaker/schrijver Tim Krabbé bedacht ooit een bijzondere rokade: als een pion in de lijn met de koning promoveert tot een toren, dan zou een 'ellenlange rokade' kunnen plaatsvinden. Met die toren hoeft immers geen zet te zijn gedaan. De moderne spelregels laten dat echter niet toe, omdat daarin staat dat de koning opzij moet bewegen.
| Referenties: |
