Tardieve dyskinesie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Tardieve dyskinesie
ICD-10 G24.0
ICD-9 333.85
OMIM 272620
DiseasesDB 12909
eMedicine neuro/362
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Tardieve dyskinesie (TD) is een bewegingsstoornis die optreedt als bijwerking van bepaalde geneesmiddelen. Tardief betekent ongeveer 'laat ontstaan' en dyskinesie betekent 'verkeerde beweging'. De mate van dyskinesie is persoonsafhankelijk. Hoe tardieve dyskinesie precies ontstaat is nog onduidelijk. Het heeft waarschijnlijk te maken met veranderingen in de basale ganglia. Tardieve dyskinesie is irreversibel, een eenmaal ontwikkelde handicap is blijvend.

Veroorzakers[bewerken]

In het overgrote deel van de gevallen wordt tardieve dyskinesie veroorzaakt door antipsychotica. Zowel de klassieke (oudere) als de atypische (nieuwere) antipsychotica kunnen aanleiding geven tot het krijgen van TD. Het risico op het ontwikkelen van TD veroorzaakt door klassieke middelen is vijf maal groter, dan bij gebruik van de atypische middelen.[1] Ook sommige andere psychofarmaca worden wel in verband gebracht met het ontstaan van tardieve dyskinesie, daarvoor is echter doorgaans onvoldoende wetenschappelijk bewijs.

Vormen[bewerken]

  • Orofaciale dyskinesie; de meest voorkomende vorm van tardieve dyskinesie. Het gaat hier om abnormale bewegingen van het gelaat en de mond. Kenmerken zijn:
    • herhaaldelijk smakken
    • kauwbewegingen maken
    • problemen met slikken
    • wenkbrauwen optrekken
    • wegdraaien van de ogen
    • wangen opblazen
  • Tardieve acathisie; mensen met acathisie zijn innerlijk onrustig. Ze kunnen ook moeilijk stil blijven zitten of staan
  • Ballisme; heftige bewegingen waarbij een arm of been plots uitschiet
  • Chorea; onregelmatige bewegingen die overgaan van de ene spiergroep naar de ander
  • Tardieve myoclonus; plotselinge, snelle, schokachtige spiertrekjes die over het hele lichaam kunnen voorkomen
  • Tardieve tremor; onwillekeurig ritmisch en aanhoudelijk beven
  • Tardieve tics; herhaaldelijk gemaakte, typische bewegingen
  • Tourettisme; lijkt op het syndroom van Gilles de la Tourette

Behandeling[bewerken]

Er is geen medicijn tegen tardieve dyskinesie. Wel zijn er middelen die de verschijnselen tegengaan (clonazepam).

Suppletie met vitamine E is een behandeloptie bij patiënten met TD die pas recent is gediagnosticeerd.[2].

Er zijn ook aanwijzingen dat patiënten met tardieve dyskinesie een verminderd vermogen hebben om het aminozuur fenylalanine uit het bloed te verwijderen. Suppletie met vertakte aminozuren (leucine, isoleucine en valine) zou dan deze fenylalanineniveaus weer kunnen verlagen. In een klinisch onderzoek bij 36 psychiatrische patiënten bleek suppletie met deze aminozuren, ook wel BCAA's[3] genoemd naar de Engelse afkorting, langs deze weg inderdaad de symptomen van tardieve dyskenesie aanmerkelijk te kunnen verlagen[4].

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Remington G. (2007) "Tardive dyskinesia: eliminated, forgotten, or overshadowed?". Curr Opin Psychiatry, jrg.20 (nr.2): pp. 131-137. PMID 17278910
  2. (en) Pham DQ, Plakogiannis R. (2005) "Vitamin E supplementation in Alzheimer's disease, Parkinson's disease, tardive dyskinesia, and cataract: Part 2.". Ann Pharmacother, jrg.39 (nr.12): pp. 2065-2072. PMID 16288072
  3. NL BCAA, Veel meer dan alleen spiervoedsel
  4. (en) Richardson MA, Bevans ML, Read LL, et al. (2003) "Efficacy of the branched-chain amino acids in the treatment of tardive dyskinesia in men.". Am J Psychiatry, jrg.160 (nr.6): pp. 1117-1124. PMID 12777270 gratis volledige artikel. De in het onderzoek gebruikte dosering was 222 mg/kg lichaamsgewicht. Voor een persoon van 70 kg komt dit neer op ruim vijftien gram BCAA's (Branched-Chain Amino Acids) per dag. Dit soort hoeveelheden worden meestal geconsumeerd als poeder, op te lossen in een drank.