Tokusatsu

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Tokusatsu (特撮) is een Japans leenwoord dat kan slaan op zowel "special effects" in zijn algemeenheid als op een genre van Japanse live-action films en televisieseries die volop gebruikmaken van special effects. Buiten Japan wordt de term vooral voor die tweede betekenis gebruikt.

Tokusatsu heeft vaak een sciencefiction, fantasie of horrorthema. Bekende Tokusatsu series zijn de Kaiju films (zoals die van Godzilla en Gamera), live-action superheldenseries (Super Sentai, Kamen Rider en Metal Heroes) en mecha dramas (Giant Robo). Naast anime en manga is tokusatsu een van de meest populaire vormen van entertainment op de Japanse tv. Maar in tegenstelling tot anime en manga is tokusatsu in Westerse landen minder bekend.

De term "tokusatsu" is verbastering van de Japanse term "tokushu satsuei" (特殊撮影), wat "speciale fotografie" betekent. Bij de productie van Tokusatsuseries wordt de special effects regisseur "tokushu gijutsu" (特殊技術) (speciale technieken) of "tokusatsu kantoku" (特撮監督) (special effects regisseur) genoemd.

Geschiedenis[bewerken]

Tokusatsu gaat in feite terug tot het oude Japanse theater, vooral kabuki. Moderne tokusatsu kreeg echter pas vorm vanaf de jaren 50 van de 20e eeuw.

De film Godzilla uit 1954 wordt gezien als een van de pioniers van special effects die vandaag de dag standaard zijn voor tokusatsuseries. Zo introduceerde deze film de suitmation techniek — het gebruik van een acteur in een pak gecombineerd met een set van miniatuurgebouwen om een enorm monster te spelen.

In 1957 verscheen de eerste tokusatsu filmreeks met een superheld in de hoofdrol: Super Giant.[1] De gemaskerde helden bleken populairder dan de enorme monsters, en het jaar erop verscheen de televisieserie Moonlight Mask (Gekko Kamen).[2]

Tokusatsuseries over superhelden bleven een populair onderwerp in de jaren 60, maar waren vrijwel allemaal hetzelfde. Slechts een paar series waren duidelijk anders. Dit veranderde in 1966 met Ambassador Magma (Magma Taishi, in de Verenigde Staten uitgezonden als The Space Giants)[3] en Ultraman.[4] Deze series introduceerden het Kyodai Hero subgenre, waarin een held van normaal formaat naar enorm formaat kan groeien om een vijand te bevechten.[5]

Suitmation technologie[bewerken]

Suitmation (スーツメーション, Sūtsumēshon) is een van de belangrijkste technieken gebruikt bij tokusatsu. De term slaat op het proces waarbij monsters (vooral die van enorm formaat) worden neergezet door een acteur in een pak in een miniatuurlandschap. Het is niet precies bekend waar de term vandaan komt, maar vermoed wordt dat de term is bedacht om deze techniek te onderscheiden van Ray Harryhausen’s bekende stop-motion techniek.

Franchises en producties[bewerken]

Subgenres[bewerken]

Het tokusatsugenre kan worden onderverdeeld in de volgende subgeners :

Kaiju (怪獣, kaijū, letterlijk "mysterious beast")
Films/series met monsters of enorme monsters (大怪獣, daikaijū). Dit zijn o.a. Ultra Q, de Godzilla filmreeks en de Gamera serie.
Kaijin (怪人 letterlijk "mysterious person")
films/series met een superschurk in de hoofdrol. Voorbeelden zijn Secret of the Telegian, The Human Vapor, The H-Man, Half Human, en Tomei Ningen.
Yōkai
films/series met yōkai (妖怪) (Japanse demonen) in de hoofdrol.

Tokusatsu films[bewerken]

Er zijn verschillende films die worden geclassificeerd als tokusatsu, maar die in het algemeen sciencefictionfilms zijn. Dit zijn bijvoorbeeld Warning from Space (宇宙人東京に現わる, Uchūjin Tokyo ni arawaru, Spacemen Appear in Tokyo), Invasion of the Neptune Men (宇宙快速船, Uchū Kaisokusen, Space Hypership), The Green Slime (ガンマー第3号 宇宙大作戦, Ganmā daisan gō: uchū daisakusen), The Birth of Japan (日本誕生, Nippon Tanjō), The Last War (世界大戦争, Sekai daisenso), Japan Sinks (日本沈没, Nihon Chinbotsu), Virus (復活の日, Fukkatsu no hi), Sayonara Jupiter (さよならジュピター, Sayonara Jupitā), The War in Space (惑星大戦争, Wakusei daisenso), en Sengoku Jieitai 1549 (戦国自衛隊1549).

Originele videoproducties[bewerken]

Tokusatsu buiten Japan[bewerken]

Hoewel tokusatsu zijn oorsprong in Japan heeft, komen het genre en de bijbehorende technieken ook buiten Japan steeds meer voor.

In de Verenigde Staten heeft het bedrijf Saban Entertainment een aantal tokusatsuseries gericht op een westers publiek geïntroduceerd. De meeste van deze series waren gebaseerd op Japanse series. Voorbeelden zijn Power Rangers (gebaseerd op Super Sentai), Masked Rider (Kamen Rider), BeetleBorgs (Juukou B-Fighter en B-Fighter Kabuto) en VR Troopers (Choujinki Metalder, Jikuu Senshi Spielban, en Uchuu Keiji Shaider). Verder maakte het bedrijf in 1998 de eerste geheel Amerikaanse tokusatsuserie: Mystic Knights of Tir na Nog.

In Engeland verscheen in 1961 een Britse variant op de Godzilla films getiteld Gorgo, die dezelfde suitmation techniek toepaste als de Godzilla films. Hetzelfde jaar verscheen in Denemarken de film Reptilicus. Deze film gebruikte een marionet in een miniatuurlandschap om een enorm monster neer te zetten.

In Frankrijk verscheen in 2000 de serie Jushi Sentai France Five, die was gebaseerd op de Super Sentai series. Een andere serie gebaseerd op Super Sentai verscheen in 2006 in Thailand: Sport Ranger.

Referenties[bewerken]

  1. (en) Icoontje film Sûpâ jaiantsu in de Internet Movie Database
  2. (en) Icoontje film Gekkô kamen in de Internet Movie Database
  3. (en) Icoontje film Magma taishi in de Internet Movie Database
  4. (en) Icoontje film Urutoraman: Kûsô tokusatsu shirîzu in de Internet Movie Database
  5. Porter, Hal. The Actors: an image of the new Japan, pg. 168 ISBN 0-207-95014-8
  • Martinez, Dolores P. The Worlds of Japanese Popular Culture: Gender, Shifting Boundaries, and Global Cultures. ISBN 0-521-63729-5
  • Allison, Anne. Millennial Monsters: Japanese Toys and the Global Imagination. ISBN 0-520-24565-2
  • Grays, Kevin. Welcome to the Wonderful World of Japanese Fantasy (Markalite Vol. 1, Summer 1990, Kaiju Productions/Pacific Rim Publishing)
  • Yoshida, Makoto & Ikeda, Noriyoshi and Ragone, August. The Making of "Godzilla Vs. Biollante" - They Call it "Tokusatsu" (Markalite Vol. 1, Summer 1990, Kaiju Productions/Pacific Rim Publishing)
  • Godziszewski, Ed. The Making of Godzilla (G-FAN #12, November/December 1994, Daikaiju Enterprises)
  • Ryfle, Steve. Japan's Favorite Mon-Star: The Unauthorized Biography of Godzilla. ECW Press, 1999. ISBN 1-55022-348-8.
  • Craig, Timothy J. Japan Pop!: Inside the World of Japanese Popular Culture ISBN 0-7656-0560-0

Externe links[bewerken]