Vorkaansluiting

Een vorkaansluiting is een vertakking van een (in een richting) dubbelsporige spoorlijn in twee enkele spoorlijnen, zo dat bij de splitsing geen conflicten voorkomen. In mindere mate komen vorkaansluitingen ook bij autosnelwegen voor.

Principe

Principe van een vorkaansluiting. Links een gewone splitsing, waarbij een conflict ontstaat bij het kruisen. Rechts de vorkaansluiting.

Mogelijke richtingen: Links: "parallel", Rechts: "kruisend".

Er is een mogelijke conflictsituatie als er twee sporen zijn waarover treinen in dezelfde richting rijden, en deze sporen splitsen zich in twee enkele spoorlijnen, en men wil dat de treinen van beide sporen in het tweesporige gedeelte, beide aftakkende enkele sporen kunnen bereiken. Immers, op het moment dat een trein op het linker spoor de rechter tak neemt en de trein op het rechter spoor de linker tak, zullen zij elkaar moeten kruisen, of op elkaar moeten wachten. Op drukbereden baanvakken is wachten vaak niet mogelijk zonder de dienstregeling te verstoren. De eerste verbetering is dat er een fly-over wordt toegepast. Als deze zo wordt aangelegd, dat de dubbele spoorlijn zich in drie sporen splitst, waarvan het middelste zich (door middel van een fly-over) over de buitenste sporen tilt en de ene tak vormt, en de buitenste samenkomen om de andere tak te vormen, dan is er sprake van een vorkaansluiting.

Gebeurt dit zo, dat een viersporige spoorlijn (door middel van een zessporig verloopstuk) splitst in twee dubbelsporige spoorlijnen, dan spreekt men van een dubbele vorkaansluiting.

Vorkaansluiting bij autosnelwegen

De reden dat bij een autosnelweg over het algemeen geen vorkaansluitingen voorkomen is omdat auto's van baan kunnen wisselen op een afstand van enkele meters achter hun voorganger. Bij treinen moet echter eerst een wissel omlopen en een sein op groen staan, waardoor de opvolgingstijd op minimaal een minuut komt -- in Nederland meestal zelfs ongeveer 3 minuten.

Een uitzondering hierop is de vertakking ten zuiden van het Prins Clausplein te Den Haag, waar de E19 en de E30 samenkomen en direct vertakken in een tak die rechtdoor gaat (onder het Clausplein door) en een tak vanwaaruit men links- of rechtsaf de A12 op kan. Dit is gedaan om te voorkomen dat er een zeer kort en zeven rijstroken breed weefvak ontstaat.

Toepassingen

Nederland

• Gaasperdammerweg aansluiting, waar de spoorlijn uit Almere en de spoorlijn uit Amersfoort zich splitsen in een tak naar Amsterdam Centraal en Schiphol. Het ene kwartier gaat de trein uit Almere naar Amsterdam CS en de trein uit Amersfoort naar Schiphol, het andere kwartier gaat de trein uit Almere naar Schiphol en de trein uit Amersfoort naar Amsterdam CS. Bij snel- en stoptreinen kan men overstappen te Weesp.
• Amsterdam Sloterdijk, waar de viersporige baan vanuit Zaandam zich splitst in een tak naar Sloterdijk-Amsterdam Centraal, en een tak over de Hemboog naar Amsterdam Lelylaan. Bijzonder hiervan is dat het station Sloterdijk ligt in het viersporige gedeelte na de splitsing, en de sporen zich pas na het viersporige gedeelte samenvoegen tot een dubbelsporige baan. (De andere twee sporen op het lage niveau van Sloterdijk liggen aan de spoorlijn naar Haarlem en zijn aan de westkant van Sloterdijk niet met de sporen uit Zaandam verbonden.)
• Station Boxtel, waar de sporen vanuit Eindhoven zich splitsen in een tak richting 's-Hertogenbosch en Tilburg. Opmerkelijk is dat de sporen vanuit 's-Hertogenbosch en Tilburg niet via een vorkaansluiting samenkomen. De reden hiervoor is dat de verdeling van treinen over de sporen pas veel verderop plaatsvindt, en wel vlak voor Eindhoven, waar de treinen een lage snelheid hebben en wachten niet veel tijdsverlies oplevert.
• Amsterdam Bijlmer ArenA, waar de viersporige baan uit Utrecht zich splitst in een baan naar Amsterdam Centraal en een tak naar Schiphol (de laatste via de zogenaamde Utrechtboog). Opvallend is dat het station Amsterdam Bijlmer ArenA aan alle zes de sporen een perron heeft.
• Harmelen, bij de aansluiting van de lijnen Gouda - Utrecht en Harmelen - Breukelen.
• Bij de Amsterdamse metro in Duivendrecht: ten noorden van metrostation Van der Madeweg ligt een dubbele vorkaansluiting, die ervoor zorgt dat treinen van de lijnen 50 en 53 een cross-platform-overstap kunnen hebben. Tijdens werkzaamheden heeft Metrolijn 54 hier soms een cross-platform-overstap op een omgeleide lijn 50 (Isolatorweg - Gaasperplas).