X Window System

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Dit artikel beschrijft de theoretische werking (het protocol) van X. Zie X.Org voor de referentie-implementatie van het X Window System.

Het X Window System, kortweg X of ook X11 genoemd, is een platform om onder verschillende besturingssystemen, zoals Unix en VMS, een grafische bediening te kunnen gebruiken. Het platform bestaat uit de X Window-server (het programma X.Org, een server die het scherm beheert) en uit zogenaamde clients, die een verbinding maken met de X-server en daaraan doorgeven wat er op het scherm moet komen. Op de meeste desktop-Unixsystemen draait een servercomponent lokaal, samen met een windowmanager en desktopomgeving, zodat een bureaublad, de taakbalk, menu's en vensters afgebeeld kunnen worden. Tussen de X-server en de clients liggen communicatie-afspraken vast: het protocol.

Het X Window System zorgt ervoor dat niet enkel in een tekstuele omgeving gewerkt kan worden, maar dat ook gebruikgemaakt kan worden van grafische elementen zoals opgemaakte tekst, knoppen, invoervakken, lijsten, menu's, een grafische muiscursor, etc. Voor de weergave van de iconen werd het XBM-bestandstype ontwikkeld.

Voor praktisch alle gangbare besturingssystemen zoals Linux, Mac OS X en Windows bestaan er X Window-servers. Desktopomgevingen maken onder Linux bijna altijd gebruik van X.org.

Versiegeschiedenis[bewerken]

Versie Uitgavedatum Belangrijkste wijzigingen
X1 juni 1984 Voor het eerst werd de naam "X" gebruikt; fundamentele veranderingen die het product onderscheiden van W (W Window System).
X6 januari 1985 Eerste versie waarvoor die in licentie gegeven werd aan een handvol externe bedrijven.
X9 September 1985 Kleur. Eerste versie uitgebracht onder de MIT-licentie.
X10 Laat 1985 Ondersteuning voor IBM RT/PC, AT (op DOS) en anderen
X10R2 januari 1986
X10R3 februari 1986 Eerste vrij te verspreiden versie van X. Eerdere versies vereisten een BSD-licentie vanwege codewijzigingen bij init/getty om inloggen te ondersteunen. Uwm werd de standaard windowmanager.
X10R4 december 1986 Laatste versie van X10.
X11 15 september 1987 Eerste versie van het huidige protocol.
X11R2 februari 1988 Eerste X Consortium-versie.[1]
X11R3 25 oktober 1988 Introductie van de loginmanager XDM
X11R4 22 december 1989 XDMCP, twm als standaard windowmanager, applicatieverbeteringen, vorm-extensie, nieuwe lettertypen.
X11R5 5 september 1991 PEX, Xcms (kleurbeheer), font server, X386, X video extension
X11R6 16 mei 1994 ICCCM 2.0; Inter-Client Exchange; X-sessiebeheer; Sync-extensie; X Image extension; XTEST-extensie; X Input; X Big Requests; XC-MISC; XFree86-veranderingen.
X11R6.1 14 mei 1996 X Double Buffer-extensie; toetsenbord-extensie; X Record-extensie.
X11R6.2
X11R6.3 (Broadway)
23 december 1996 Webfunctionaliteit, LBX. Laatste X Consortium-versie. X11R6.2 is een soort tussenversie. Deze bevat enkel volgende nieuwe functionaliteit bovenop X116.1: XPrint, de Xlib-implementatie van verticaal typen en de gebruikersgedefinieërde karakterondersteuning.[2]
X11R6.4 31 maart 1998 Xinerama.[3]
X11R6.5 Interne X.org-uitgave, niet publiekelijk beschikbaar gesteld.
X11R6.5.1 20 augustus 2000
X11R6.6 4 April 2001 Bugfixes en XFree86-veranderingen.
X11R6.7.0 6 april 2004 Eerste X.Org Foundation-versie gebaseerd op XFree86 4.4rc2. Volledige eindgebruikersversie. Verwijderd: XIE, PEX en libxml2.[4]
X11R6.8.0 8 september 2004 Venstertransparantie, XDamage, Distributed Multihead X, XFixes en compositing.XEvIE
X11R6.8.1 17 september 2004 Beveilingsprobleem opgelost in libxpm.
X11R6.8.2 10 februari 2005 Bugfixes en driverupdates.
X11R6.9
X11R7.0
21 december 2005 EXA, grote broncodeverschrijving.[5] Van dezelfde codebasis werd het modulaire autotooled versie 7.0 en de monolithische imake-versie strandde op 6.9.
X11R7.1 22 mei 2006 Verbeteringen aan EXA, KDrive werd geïntegreerd, AIGLX, verbeteringen voor de ondersteuning van besturingssystemen en platforms.[6]
X11R7.2 15 februari 2007 Verwijdering van LBX en de ingebouwde toetsenbordriver, X-ACE, XCB, autoconfig-verbeteringen en opschoning van de broncode.[7]
X11R7.3 6 September 2007 XServer 1.4, hotplugging voor invoer, hotplugging voor uitvoer (RandR 1.2), DTrace probes (sensoren), PCI-domeinondersteuning.[8]
X11R7.4 23 September 2008 XServer 1.5.1, XACE, PCI-rework, snelheidsverbeteringen voor EXA, _X_EXPORT, GLX 1.4, sneller opstarten en afsluiten.[9]
X11R7.5 26 oktober 2009[10] XServer 1.7, Xi 2, XGE, E-EDID-ondersteuning, RandR 1.3, MPX, voorspelbare aanwijzersversneling, DRI2-geheugenbeheerder, de beveilingsmodule SELinux, verdere verwijdering van verouderde bibliotheken en extensies.[11]
X11R7.6 20 december 2010[12] X Server 1.9, XCB-vereiste.[13][14]
X11R7.7 6 juni 2012 Veranderingen in X.org Server versie 1.10, 1.11 en 1.12; Sync-extensie: ondersteuning voor Fence-object; multitouchondersteuning voor Xi 2.2; XFixes 5.0: Pointer Barriers.[15][16]

Toekomstige versies[bewerken]

Versie Uitgavedatum Belangrijkste geplande wijzigingen
X11R7.8 2013 X Resource-extensie 1.2[17]

Naamgebruik[bewerken]

Mensen uit de IT-sector noemen het X Window System vaak "X Window", "X11" (omdat de 11e versie gebruikt wordt, sinds 1987) of gewoon "X"[18]. De term "X-Windows" (op dezelfde manier als in "Microsoft Windows") wordt niet officieel gebruikt, maar hier en daar gebruikt, soms opzettelijk, zoals bijvoorbeeld in het UNIX-hatershandboek[19].

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) The X Window System: History and Architecture 1 September 1999
  2. (en) XFree86 and X11R6.3 december 1999
  3. (en) The Open Group Announces Internet-Ready X Window System X11R6.4 31 maart 1998
  4. (en) X.Org Foundation releases X Window System X11R6.7 7 April 2004
  5. Changes Since R6.8 21 October 2005
  6. (en) Release notes voor X11R7.1 22 mei 2006
  7. The X.Org Foundation released 7.2.0 (aka X11R7.2) 15 February 2007
  8. X server version 1.4 release plans. Retrieved 25 August 2007.
  9. Foundation Releases X7.4. X.org Geraadpleegd op 10 November 2009
  10. 7.5 release announcement. X.org Geraadpleegd op 10 November 2009
  11. Wiki – 7.5 release plans. X.org Geraadpleegd op 10 November 2009
  12. 7.6 release announcement. X.org (20 december 2010) Geraadpleegd op 21 december 2010
  13. Thinking towards 7.6 katamari, including xcb. Lists.x.org Geraadpleegd op 10 November 2009
  14. Wiki – 7.6 release plans. X.org Geraadpleegd op 21 december 2010
  15. [ANNOUNCE X11R7.7]. Lists.x.org Geraadpleegd op 7 juni 2012
  16. Releases/7.7. X.org Geraadpleegd op 7 juni 2012
  17. Releases/7.8. X.org Geraadpleegd op 7 juni 2012
  18. X - een draagbaar, netwerktransparant window system, februari 2005
  19. The X-Windows Disaster