Zelda Fitzgerald

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zelda Fitzgerald (1919)

Zelda Fitzgerald , geboren Sayre, ook wel Zelda Fitzgerald Sayre (Montgomery, 24 juli 1900 - Asheville (North Carolina), 10 maart 1948) was de vrouw van de Amerikaanse schrijver F. Scott Fitzgerald, schilderes en schrijfster van de autobiografische novelle Save Me the Waltz (1932). Ze geldt wel als de verpersoonlijking van de Flapper-girls uit de jaren twintig. Scott Fitzgerald vereeuwigde haar als Nicole in zijn beroemde roman Tender is the Night.

Leven[bewerken]

Vroege leven, huwelijk met Fitzgerald[bewerken]

Zelda Sayre werd geboren als jongste van zes kinderen. Haar vader was prominent jurist. Ze ging naar High School maar bleek een weinig geïnteresseerde leerling. Daarentegen was ze sociaal uitermate actief, met name met jongens, en bijzonder druk met dansen, waarop ze zich spoedig volledig zou richten. In 1918 ging Zelda, tot verontwaardiging van haar familie, werken als danseres bij een Country Club. Daar leerde ze al snel de schrijver Francis Scott Fitzgerald kennen. Fitzgerald werd smoorverliefd, aanbad haar en nadat Zelda hem een paar keer aan het lijntje had gehouden (ze kon het flirten met andere mannen niet laten) traden ze in 1920 in het huwelijk. Vervolgens werden ze zo'n beetje tot het beroemdste koppel van New York en Zelda werd de belichaming van de flapper-girl. In 1921 kregen ze een dochter, Frances (“Scottie”), maar Zelda was verre van een ideale moeder. Ze wilde zo veel mogelijk haar actieve, mondaine leventje vervolgen, begon inmiddels ook zelf stukjes en korte verhalen te publiceren in een aantal tijdschriften[1] en liet haar dochter graag over aan de ´nanny´. Toen ze in 1922 opnieuw zwanger werd liet ze (naar algemeen wordt aangenomen) abortus plegen.

Europese periode[bewerken]

Zelda in 1922, Metropolitan

In 1924, toen Scott Fitzgeralds na de slechte ontvangt van zijn stuk The Vegetable depressief raakte, vertrokken de Fitzgeralds naar Frankrijk, eerst naar Parijs, later naar de Franse Rivièra, waar Zelda’s man aan The Great Gatsby werkte. Ze maakten er deel uit van een groep schrijvers die later tot de zogenaamde "Lost Generation" zouden worden gerekend. Hun huwelijk kwam echter steeds meer onder spanning te staan, onder meer vanwege een vermeende relatie van Zelda, die liefst wilde zwemmen of naar het Casino ging, met de Franse piloot Jozuan, en later vanwege haar afkeer van haar mans vriend Ernest Hemingway. Ze beschuldigde Scott er zelfs van een homoseksuele affaire te hebben met Hemmingway, waarna deze om zijn mannelijkheid te bewijzen met een prostituee naar bed ging. “The Fitzgeralds hadden een voortdurende behoefte aan drama”, vertelde Jozuan later aan Zelda’s biograaf Milford, “en zo nodig verzonnen ze de dingen zelf, waardoor ze in zekere zin slachtoffer werden van hun eigen rijke verbeelding”.

Psychische problemen, autobiografie[bewerken]

Scott Fitzgerald in 1921, Shadowland Magazine

Ondanks haar schijnbaar actieve leventje verveelde Zelda zich in Frankrijk, met name tijdens de periodes dat haar man zich afzonderde in zijn schrijven. Ze kon haar eigen creativiteit in elk geval onvoldoende kwijt. Een hernieuwde poging om dansen en ballet op te pakken mislukte, onder meer omdat Scott het niet zag zitten. In psychisch opzicht ging het met Zelda, die altijd al vrij labiel was geweest, eind jaren twintig steeds slechter. In 1930 werd ze uiteindelijk in een psychiatrisch sanatorium opgenomen, eerst in Parijs, later in Montreux. Daar werd schizofrenie gediagnosticeerd[2].

In 1931 keerde ze (samen met haar man) terug naar de Verenigde Staten om haar stervende vader bij te staan, maar in 1932 was ze alweer opgenomen in een psychiatrische kliniek te Baltimore. Daar kreeg ze aanvankelijk nog een opmerkelijke uitbarsting van creativiteit, begon met schilderen en schreef in zes weken haar autobiografie Save Me the Waltz, die door critici nog steeds wordt geprezen om haar literaire kwaliteiten (het werk werd onder de titel Mag ik de Wals in het Nederlands vertaald door Joyce & Co). Delen van Save Me the Waltz overlappen met het in 1934 verschenen Tender is the Night van haar echtgenoot, die haar nog verweet met zijn materiaal aan de haal te zijn gegaan.

Dood[bewerken]

Na 1932 ging het verder bergafwaarts met de Fitzgeralds. Francis Scott Fitzgerald raakte steeds zwaarder aan de drank, Zelda kwam niet meer uit weg uit de inrichtingen[3]. Ondanks hun voortdurende conflicten en Scotts affaires (onder andere met columniste Sheilah Graham), bleven beiden emotioneel sterk aan elkaar gebonden en bleef Scott met hun dochter 'Scotty' altijd dicht bij Zelda in de buurt wonen, totdat hij stierf aan een beroerte, in 1940. Zelda overleed op 47-jarige leeftijd tijdens een brand in het “Highlight Mental Hospital” te Ashville, waarbij nog acht andere patiënten om het leven kwamen.

Scott en Zelda werden begraven in Rockville (Maryland). Op inititiatief van 'Scottie', die later journaliste werd, werden beiden in 1975 herbegraven op het katholieke kerkhof aldaar, bij andere leden van de familie Fitzgerald.

Trivia[bewerken]

Literatuur en weblinks[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. Enkele van haar verhalen werden later, postuum, samen met verhalen van Scott, in boekvorm gepubliceerd onder de titel Bits of Paradise, Nederlands: Neerslag uit het Paradijs
  2. In die tijd werd de diagnose schizofrenie nogal snel gesteld. Op basis van de beschreven symptomen zou Zelda tegenwoordig waarschijnlijk de diagnose manische depressiviteit hebben gekregen
  3. Zelda verbleef van 1930 tot 1934 met regelmaat in diverse psychiatrische inrichtingen, van 1936 tot 1940 en vervolgens van 1943 tot haar dood in het “Highlight Mental Hospital” te Asheville