Lawine: verschil tussen versies

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
k (Wijzigingen door 82.92.157.33 (Overleg) hersteld tot de laatste versie door TXiKiBoT)
k (Bot: Correctie referenties (info * overleg); cosmetische veranderingen)
Regel 4: Regel 4:
 
Een '''lawine''' is, doorgaans, een grote [[sneeuw]]massa die van een helling omlaag komt. Het begrip "lawine" wordt ook gebruikt in verband met andere materialen die massaal naar beneden komen, bijvoorbeeld "[[modderlawine]]" of "steenlawine". Een sneeuwlawine kan zo groot zijn dat hele dorpen door de sneeuw begraven worden, maar ook een kleine lawine kan dodelijk zijn als men eronder geraakt.
 
Een '''lawine''' is, doorgaans, een grote [[sneeuw]]massa die van een helling omlaag komt. Het begrip "lawine" wordt ook gebruikt in verband met andere materialen die massaal naar beneden komen, bijvoorbeeld "[[modderlawine]]" of "steenlawine". Een sneeuwlawine kan zo groot zijn dat hele dorpen door de sneeuw begraven worden, maar ook een kleine lawine kan dodelijk zijn als men eronder geraakt.
   
==Ontstaan==
+
== Ontstaan ==
 
Bij het ontstaan van sneeuwlawines, spelen verschillende factoren een rol. Het samenspel van factoren is zo complex, dat het voorspellen van lawines alleen beperkt mogelijk is. Zelfs ervaren [[berggids]]en kunnen door lawines verrast worden.
 
Bij het ontstaan van sneeuwlawines, spelen verschillende factoren een rol. Het samenspel van factoren is zo complex, dat het voorspellen van lawines alleen beperkt mogelijk is. Zelfs ervaren [[berggids]]en kunnen door lawines verrast worden.
   
Regel 11: Regel 11:
 
De directe oorzaak voor een lawine is het toenemen van de belasting op de sneeuwlaag, bijvoorbeeld door een wintersporter, of afname van de sneeuwvastheid, door regen of temperatuurverhoging. De eerste mooie dag na sneeuwval is doorgaans bijzonder risicovol.
 
De directe oorzaak voor een lawine is het toenemen van de belasting op de sneeuwlaag, bijvoorbeeld door een wintersporter, of afname van de sneeuwvastheid, door regen of temperatuurverhoging. De eerste mooie dag na sneeuwval is doorgaans bijzonder risicovol.
   
== Soorten lawines==
+
== Soorten lawines ==
 
=== Schneebrettlawine ===
 
=== Schneebrettlawine ===
 
De ''schneebrettlawine'' (frans= plaque, Eng= Slab) is het als een geheel wegglijden van de bovenste sneeuwlaag. Deze laag gedraagt zich als een plank of plaat (duits: Brett), al hoeft de sneeuw niet hard te zijn. Het wegglijden van de bovenlaag heeft meer te maken met de hechting van de sneeuwlagen onderling. Gewonden ontstaan bij dit type lawine vooral doordat ze tegen stenen of bomen gedrukt worden, en minder door verstikking.
 
De ''schneebrettlawine'' (frans= plaque, Eng= Slab) is het als een geheel wegglijden van de bovenste sneeuwlaag. Deze laag gedraagt zich als een plank of plaat (duits: Brett), al hoeft de sneeuw niet hard te zijn. Het wegglijden van de bovenlaag heeft meer te maken met de hechting van de sneeuwlagen onderling. Gewonden ontstaan bij dit type lawine vooral doordat ze tegen stenen of bomen gedrukt worden, en minder door verstikking.
Regel 18: Regel 18:
 
Een ''poedersneeuwlawine'' ontstaat op steile hellingen. De vallende sneeuw wervelt steeds meer sneeuw op en er ontstaat een lucht-sneeuw mengsel dat aanvankelijk met een snelheid van 100km/uur beweegt, maar uiteindelijk snelheden tot 3x zo hoog kan bereiken. Er ontstaan gevaarlijk grote drukgolven.
 
Een ''poedersneeuwlawine'' ontstaat op steile hellingen. De vallende sneeuw wervelt steeds meer sneeuw op en er ontstaat een lucht-sneeuw mengsel dat aanvankelijk met een snelheid van 100km/uur beweegt, maar uiteindelijk snelheden tot 3x zo hoog kan bereiken. Er ontstaan gevaarlijk grote drukgolven.
   
===Droge sneeuwlawine===
+
=== Droge sneeuwlawine ===
 
Een ''droge sneeuwlawine'' (Duits: Lockerschneelawine) ontstaat in vers gevallen sneeuwval, die zijn eigen gewicht niet kan dragen. Ze ontstaat doorgaans spontaan en heeft een karakteristieke peervorm met een puntvormig begin.
 
Een ''droge sneeuwlawine'' (Duits: Lockerschneelawine) ontstaat in vers gevallen sneeuwval, die zijn eigen gewicht niet kan dragen. Ze ontstaat doorgaans spontaan en heeft een karakteristieke peervorm met een puntvormig begin.
   
Regel 24: Regel 24:
 
Van de bovenstaande lawinesoorten zijn ook mengvormen mogelijk.
 
Van de bovenstaande lawinesoorten zijn ook mengvormen mogelijk.
   
== Gevaren==
+
== Gevaren ==
 
Sneeuwlawines kunnen optreden als stuiflawine of als schuif- of rollawine. De eerste verplaatsen zich met hoge snelheid, tot honderden kilometers per uur, en zijn vooral gevaarlijk door de enorme [[drukgolf]] die ze veroorzaken. Deze drukgolf kan bomen omblazen en de sneeuw in de longen van slachtoffers persen. Het tweede type lawine is gevaarlijk omdat hij mensen, of ook hele huizen, met zich mee sleurt en onder zich kan begraven. De sneeuw wordt daarbij veelal sterk aangedrukt en is moeilijk weg te graven. Onder de sneeuw kan een tekort aan [[Dizuurstof|zuurstof]] optreden, maar vooral ook een ophoping van [[kooldioxide]] uit de uitgeademde lucht van het slachtoffer, dat daardoor stikt. Behalve door [[verstikking]], sterven veel slachtoffers van lawines door [[Hypothermie|onderkoeling]].
 
Sneeuwlawines kunnen optreden als stuiflawine of als schuif- of rollawine. De eerste verplaatsen zich met hoge snelheid, tot honderden kilometers per uur, en zijn vooral gevaarlijk door de enorme [[drukgolf]] die ze veroorzaken. Deze drukgolf kan bomen omblazen en de sneeuw in de longen van slachtoffers persen. Het tweede type lawine is gevaarlijk omdat hij mensen, of ook hele huizen, met zich mee sleurt en onder zich kan begraven. De sneeuw wordt daarbij veelal sterk aangedrukt en is moeilijk weg te graven. Onder de sneeuw kan een tekort aan [[Dizuurstof|zuurstof]] optreden, maar vooral ook een ophoping van [[kooldioxide]] uit de uitgeademde lucht van het slachtoffer, dat daardoor stikt. Behalve door [[verstikking]], sterven veel slachtoffers van lawines door [[Hypothermie|onderkoeling]].
   
Regel 34: Regel 34:
   
 
=== Classificatie van het gevaar ===
 
=== Classificatie van het gevaar ===
De Europese Lawineschaal<ref> http://www.anwb.nl/wintersport/sneeuw-en-weer/lawine-informatie</ref> <ref>[http://www.skiing.nl/lawine-info/lawine-informatie-alpen.html Lawinegevaar in de Europese Alpen<!-- Automatisch gegenereerde titel: verbeter de omschrijving als dat mogelijk is -->]</ref> classificeert het risico dat een lawine optreedt. Deze classificatie betreft doorgaans grotere gebieden en geeft alleen een eerste indicatie van het mogelijke gevaar. Factoren als de steilheid van een helling, sneeuwverwaaiingen, temperatuur, zon, tijdstip op de dag en de oriëntatie van een helling zijn daarnaast op micro-niveau ook van invloed. Onderstaande tabel verklaart de schaalindeling. De kolom "Hoe vaak" geeft aan hoe vaak in een gemiddelde winter deze situatie in Zwitserland optreedt<ref>''Achtung Lawine'', uitgegeven door het Eidgenössisches Institut für Schnee- und Lawineforschung, Davos, CH, 5e druk 2005</ref>.
+
De Europese Lawineschaal<ref>[http://www.anwb.nl/wintersport/sneeuw-en-weer/lawine-informatie ANWB Wintersport – Lawinegevaar in de Europese wintersportgebieden<!-- Referentietitels -->]</ref> <ref>[http://www.skiing.nl/lawine-info/lawine-informatie-alpen.html Lawinegevaar in de Europese Alpen<!-- Automatisch gegenereerde titel: verbeter de omschrijving als dat mogelijk is -->]</ref> classificeert het risico dat een lawine optreedt. Deze classificatie betreft doorgaans grotere gebieden en geeft alleen een eerste indicatie van het mogelijke gevaar. Factoren als de steilheid van een helling, sneeuwverwaaiingen, temperatuur, zon, tijdstip op de dag en de oriëntatie van een helling zijn daarnaast op micro-niveau ook van invloed. Onderstaande tabel verklaart de schaalindeling. De kolom "Hoe vaak" geeft aan hoe vaak in een gemiddelde winter deze situatie in Zwitserland optreedt<ref>''Achtung Lawine'', uitgegeven door het Eidgenössisches Institut für Schnee- und Lawineforschung, Davos, CH, 5e druk 2005</ref>.
   
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
Regel 85: Regel 85:
 
Tegenwoordig zijn er hulpmiddelen om praktisch het lawine gevaar te beoordelen. Enkele voorbeelden zijn:
 
Tegenwoordig zijn er hulpmiddelen om praktisch het lawine gevaar te beoordelen. Enkele voorbeelden zijn:
   
*[[3X3 reductie methode]]
+
* [[3X3 reductie methode]]
*[[Snowcard]] visueel hulpmiddel op basis van de 3X3 reductiemethode
+
* [[Snowcard]] visueel hulpmiddel op basis van de 3X3 reductiemethode
*[[Stop or Go]] beslisregels.
+
* [[Stop or Go]] beslisregels.
*[[factoren check]]
+
* [[factoren check]]
*[[check and ride]] van Ortovox
+
* [[check and ride]] van Ortovox
*[[Sac-reductions methode]]http://www.sac-cas.ch/uploads/media/Reduktion_des_Lawinenrisikos.pdf
+
* [[Sac-reductions methode]]http://www.sac-cas.ch/uploads/media/Reduktion_des_Lawinenrisikos.pdf
   
 
Ondanks dergelijke methoden blijven lawines een deels onberekenbaar risiko, zoals onder meer bleek in juli 2007, toen zes zwitserse militairen (berg-specialisten) aan het einde van hun opleiding in een sneeuwlawine bij de [[Jungfrau]] om het leven kwamen.
 
Ondanks dergelijke methoden blijven lawines een deels onberekenbaar risiko, zoals onder meer bleek in juli 2007, toen zes zwitserse militairen (berg-specialisten) aan het einde van hun opleiding in een sneeuwlawine bij de [[Jungfrau]] om het leven kwamen.
<ref>http://tagesschau.sf.tv/supplynet/companies/sf/eigene_objekte/sf_tagesschau/nachrichten/archiv/2007/07/17/schweiz/jungfrau_drama_angeblich_wegen_sturz</ref>
+
<ref>[http://tagesschau.sf.tv/supplynet/companies/sf/eigene_objekte/sf_tagesschau/nachrichten/archiv/2007/07/17/schweiz/jungfrau_drama_angeblich_wegen_sturz Jungfrau-Drama angeblich wegen Sturz / Schweiz / SF Tagesschau<!-- Referentietitels -->]</ref>
   
==Europese lawinegrootte-tabel==
+
== Europese lawinegrootte-tabel ==
 
'''lawinegrootte :'''
 
'''lawinegrootte :'''
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
Regel 136: Regel 136:
 
# [[EHBO]](bergsport EHBO) [http://www.bergundsteigen.at/file.php/archiv/2008/1/38-44%20%2818%20minuten%29.pdf]
 
# [[EHBO]](bergsport EHBO) [http://www.bergundsteigen.at/file.php/archiv/2008/1/38-44%20%2818%20minuten%29.pdf]
   
==Hulpmiddelen bij lawineongevallen==
+
== Hulpmiddelen bij lawineongevallen ==
   
 
[[Bestand:Lawinenschaufel aus Aluminium.JPG|thumb|Aluminium sneeuwschep]]
 
[[Bestand:Lawinenschaufel aus Aluminium.JPG|thumb|Aluminium sneeuwschep]]
Regel 144: Regel 144:
   
 
== Zie ook ==
 
== Zie ook ==
*[[aardverschuiving]]
+
* [[aardverschuiving]]
*[[lawinegalerij]]
+
* [[lawinegalerij]]
   
 
== Externe links ==
 
== Externe links ==

Versie van 7 dec 2009 11:17

Sneeuwlawine
Sneeuw na een lawine
Restanten van een lawine langs de weg

Een lawine is, doorgaans, een grote sneeuwmassa die van een helling omlaag komt. Het begrip "lawine" wordt ook gebruikt in verband met andere materialen die massaal naar beneden komen, bijvoorbeeld "modderlawine" of "steenlawine". Een sneeuwlawine kan zo groot zijn dat hele dorpen door de sneeuw begraven worden, maar ook een kleine lawine kan dodelijk zijn als men eronder geraakt.

Ontstaan

Bij het ontstaan van sneeuwlawines, spelen verschillende factoren een rol. Het samenspel van factoren is zo complex, dat het voorspellen van lawines alleen beperkt mogelijk is. Zelfs ervaren berggidsen kunnen door lawines verrast worden.

De sneeuwlaag in de bergen is zelden homogeen. De opbouw wordt beïnvloed door de hoeveelheden gevallen sneeuw en de kristalstructuur, die op zijn beurt voortdurend beïnvloed wordt door temperatuur, zon en wind. Daardoor kunnen in de sneeuwlaag zones met een lage hechting ontstaan. Ook kan de sneeuwlaag als geheel slecht met de ondergrond verbonden zijn, bijvoorbeeld als die bestaat uit lang, ongemaaid gras. In het algemeen is het lawinegevaar tijdens en kort na grote hoeveelheden verse sneeuwval het grootst, maar ook verstuivingen kunnen plaatselijk het lawinegevaar sterk verhogen. Uiteraard is de steilheid van de helling van invloed, maar ook bij een hellingsgraad van 25 graden kan een lawine ontstaan.

De directe oorzaak voor een lawine is het toenemen van de belasting op de sneeuwlaag, bijvoorbeeld door een wintersporter, of afname van de sneeuwvastheid, door regen of temperatuurverhoging. De eerste mooie dag na sneeuwval is doorgaans bijzonder risicovol.

Soorten lawines

Schneebrettlawine

De schneebrettlawine (frans= plaque, Eng= Slab) is het als een geheel wegglijden van de bovenste sneeuwlaag. Deze laag gedraagt zich als een plank of plaat (duits: Brett), al hoeft de sneeuw niet hard te zijn. Het wegglijden van de bovenlaag heeft meer te maken met de hechting van de sneeuwlagen onderling. Gewonden ontstaan bij dit type lawine vooral doordat ze tegen stenen of bomen gedrukt worden, en minder door verstikking.

Poedersneeuwlawine

Een poedersneeuwlawine ontstaat op steile hellingen. De vallende sneeuw wervelt steeds meer sneeuw op en er ontstaat een lucht-sneeuw mengsel dat aanvankelijk met een snelheid van 100km/uur beweegt, maar uiteindelijk snelheden tot 3x zo hoog kan bereiken. Er ontstaan gevaarlijk grote drukgolven.

Droge sneeuwlawine

Een droge sneeuwlawine (Duits: Lockerschneelawine) ontstaat in vers gevallen sneeuwval, die zijn eigen gewicht niet kan dragen. Ze ontstaat doorgaans spontaan en heeft een karakteristieke peervorm met een puntvormig begin.

Mengvormen

Van de bovenstaande lawinesoorten zijn ook mengvormen mogelijk.

Gevaren

Sneeuwlawines kunnen optreden als stuiflawine of als schuif- of rollawine. De eerste verplaatsen zich met hoge snelheid, tot honderden kilometers per uur, en zijn vooral gevaarlijk door de enorme drukgolf die ze veroorzaken. Deze drukgolf kan bomen omblazen en de sneeuw in de longen van slachtoffers persen. Het tweede type lawine is gevaarlijk omdat hij mensen, of ook hele huizen, met zich mee sleurt en onder zich kan begraven. De sneeuw wordt daarbij veelal sterk aangedrukt en is moeilijk weg te graven. Onder de sneeuw kan een tekort aan zuurstof optreden, maar vooral ook een ophoping van kooldioxide uit de uitgeademde lucht van het slachtoffer, dat daardoor stikt. Behalve door verstikking, sterven veel slachtoffers van lawines door onderkoeling.

De overlevingskans van een lawineslachtoffer daalt snel met het verstrijken van de tijd. Na 45 minuten kan nog maar een derde van de slachtoffers levend uit de sneeuw gehaald worden. Kort na de redding bestaat nog steeds een groot gevaar te overlijden, door de zogenaamde "Bergungstod" (Reddingsdood). Daarbij brengt de op gang komende bloed-circulatie zoveel afvalproducten van de stofwisseling uit de ledematen terug naar de centrale organen, dat deze daardoor vergiftigd worden en daaraan kapot gaan.

Door een toenemend aantal wintersporters, neemt, ondanks veiligheidsmaatregelen, het aantal lawineslachtoffers in de Alpen toe. Velen van hen vallen buiten de gemarkeerde pistes.

Een sterke bodembedekking, zoals een gezond bos of speciale hekwerken, kunnen de kans op een lawine verkleinen doordat ze de sneeuw vasthouden of afremmen.

Classificatie van het gevaar

De Europese Lawineschaal[1] [2] classificeert het risico dat een lawine optreedt. Deze classificatie betreft doorgaans grotere gebieden en geeft alleen een eerste indicatie van het mogelijke gevaar. Factoren als de steilheid van een helling, sneeuwverwaaiingen, temperatuur, zon, tijdstip op de dag en de oriëntatie van een helling zijn daarnaast op micro-niveau ook van invloed. Onderstaande tabel verklaart de schaalindeling. De kolom "Hoe vaak" geeft aan hoe vaak in een gemiddelde winter deze situatie in Zwitserland optreedt[3].

Risicograad Lawine gevaar Hoe vaak Vlag
1 - Gering Alleen op steile hellingen en bij grote belasting, door bijvoorbeeld een groep skiërs, kunnen lawines optreden. Spontane lawines zijn niet te verwachten. Gedurende 1/5 van de winter Avalanche-risk-1-2.svg Gele vlag
2 - Matig Kleine spontane lawines zijn mogelijk. Op steile hellingen kan een enkele skiër een lawine veroorzaken, groepen kunnen ook op normale hellingen lawines veroorzaken. Gedurende 1/2 van de winter Avalanche-risk-1-2.svg Gele vlag
3 - Aanzienlijk Op steile hellingen treden spontane lawines op die ook tot vlakker en dieper gelegen gebied kunnen reiken. Op normale hellingen kan een enkele skiër al een lawine veroorzaken. Ski-touren, dus buiten de piste, kunnen alleen plaatsvinden onder leiding van een ervaren gids. Gedurende 1/3 van de winter Avalanche-risk.svg Geel-zwart geblokte vlag
4 - Groot Grote, spontane lawines treden op. Het is levensgevaarlijk de piste te verlaten. Gedurende enkele dagen per winter Avalanche-risk-5.svg Zwarte vlag
5 - Zeer Groot Extreem lawinegevaar. Niet alleen de pistes zijn gevaarlijk, ook dorpen en infrastructuur zoals wegen en spoorlijnen worden bedreigd. Eventueel moet geëvacueerd worden. Zelden, gemiddeld 1 dag per winter Avalanche-risk-5.svg Zwarte vlag

Lawinekunde

Werner Munter [4][5], een bekend Zwitserse lawinekundige, heeft in 2001 de 3X3 reductiemethode ontwikkeld, om het lawinegevaar te kunnen beoordelen. Dit is een statistisch model waarbij men 3 keer de Lawine situatie beoordeeld. De beoordeling gebeurt op basis van Gebied, Regio en Persoon. De beoordelingsmomenten zijn (Thuis) bij het voorbereiden van een tocht, direct voor aanvang van de tocht en tijdens de tocht. De hellingshoek, hellingsexpositie en het gevarenpotentiaal worden beoordeeld op al deze momenten. De 3X3 reductie methode is gebaseerd op lawineongevalsstatistiek van Zwitserland. Zowel door berggidsen als door de rechtspraak in de Europese Alpen landen, wordt deze methode als de meest specifieke gezien.

Michael Hoffmann kwam in de moderne lawinekunde met een alternatieve theorie (‘Relative Sichtweise’) over hoe lawines ontstaan. Hij gaat, in tegenstelling tot Münter, uit van de eigenschappen van de sneeuw en het sneeuwdek. Hij beschrijft dit in "Lawinengefahr" ISBN 3-405-15974-1

Martin Engler ontwikkelde de "factorencheck" en beschreef dit in "Die weisse Gefahr" ISBN 3-9807591-1-3

Tegenwoordig zijn er hulpmiddelen om praktisch het lawine gevaar te beoordelen. Enkele voorbeelden zijn:

Ondanks dergelijke methoden blijven lawines een deels onberekenbaar risiko, zoals onder meer bleek in juli 2007, toen zes zwitserse militairen (berg-specialisten) aan het einde van hun opleiding in een sneeuwlawine bij de Jungfrau om het leven kwamen. [6]

Europese lawinegrootte-tabel

lawinegrootte :

grootte Runout potentiële schade fysieke grootte
1 - Sluff Kleine sneeuwverschuiving die geen persoon kan treffen, maar er kan wel gevaar door vallen optreden. Onwaarschijnlijk, maar letsel of dood zijn mogelijk. lengte <50 m
volume <100 m³
2 - Klein stopt in zijn helling. kan personen bedelven, verwonden of doden van persoon. lengte <100 m
volume <1,000 m³
3 - Medium glijd door tot de bodem van de helling. kan een auto bedelven en vernietigen en een truck beschadigen, vernielt gebouwen en breekt bomen. lengte <1,000 m
volume <10,000 m³
4 - groot glijd door op vlakke ondergrond(vlakker dan 30°) of minstens 50 m in lengte, kan einde van het dal bereiken.. kan vrachtauto's of treinen, grote gebouwen of bossen bedelven. lengte >1,000 m
volume >10,000 m³

Lawineongeluk, praktische tips

De internationaal aanbevolen regels zijn:

  1. Het verdwijnpunt van personen in de gaten houden. (Zodat geen twijfel ontstaat waar iemand bedolven kan liggen)
  2. Professionele hulp roepen (indien dit geen groot tijdsverlies met zich mee brengt)
  3. Zoekbereik vaststellen (waar bevinden de slachtoffers zich?)
  4. Oppervlakkig zoeken (zijn er tekenen van de vermisten zoals kleding of lichaamsdelen die uit de sneeuw steken)
  5. Zoeken met Lawinepiep
  6. Sonderen
  7. Uitgraven
  8. EHBO(bergsport EHBO) [1]

Hulpmiddelen bij lawineongevallen

Aluminium sneeuwschep
sneeuwsonde

Voor alle wintersporters geldt, dat zij er goed aan doen enkele basis hulpmiddelen bij zich te dragen bestaande uit een lawinepiep, een sneeuwschep en een sneeuwsonde. Aanvullend kunnen een recco-reflector, lawineball, lawinelint, lawineairbag of een Avalung gedragen worden.

Zie ook

Externe links

Zie de categorie Avalanches van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.