Zoek dit woord op in WikiWoordenboek

Aardscheerder

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
het aantal objecten dat door verschillende projecten gevonden is.

Een aardscheerder is een planetoïde of een komeet met een zodanige baan om de Zon dat deze de baan van de Aarde kruist, althans zeer dicht bij de Aarde in de buurt kan komen. In het algemeen beschrijven planetoïden banen buiten die van Mars, zodat aardscheerders een relatief kleine groep vormen.

In het Engels spreekt men van een NEO (near Earth object). NEO's kunnen worden onderverdeeld in NEC's (Near Earth Comet) en NEA's (Near Earth Asteroid), waar dit artikel grotendeels over gaat. Alle NEO's hebben een perihelium afstand kleiner dan 1.3 AE.[1]

Aardscheerders zijn belangrijk omdat ze een potentiële ramp vertegenwoordigen: een dergelijk lichaam kan in principe met de aarde in botsing komen. Dit is overigens dagelijkse praktijk voor meteoroïden, die gevaarloos als vallende sterren in de dampkring verdampen dan wel een meteorietinslag veroorzaken. De kans dat binnen de komende honderd jaar een zo grote planetoïde inslaat dat die daadwerkelijk een ramp zal veroorzaken, is echter, hoewel aanwezig, zeer klein.

Jaarlijks wordt op 30 juni de zogenoemde Internationale Dag van de Planetoïde georganiseerd. Per november 2021 zijn er 27697 aardscherende planetoïden bekend. Hiervan zijn er 945 met een diameter van 1 km of meer.[2]

Animatie van het oppervlak van Eros

Soorten[bewerken | brontekst bewerken]

De aardscherende planetoïden kunnen worden verdeeld in vier groepen[1]:

  • de Atira-groep: De baan van deze groep ligt volledig binnen de baan van de aarde. Deze objecten vormen niet een direct gevaar voor de Aarde omdat hun banen niet de baan van de aarde kruisen, maar hun baan zou door verstoringen uiteindelijk zodanig kunnen veranderen dat dit wel kan gebeuren. Per november 2021 telt deze groep 51 objecten.
  • de Aten-groep: Hun baan ligt bijna volledig binnen de baan van de aarde. Per november 2021 telt deze groep 2146 objecten. Voorbeelden: (66391) 1999 KW4 en (99942) Apophis.
  • de Apollo-groep: deze groep kruist de aardbaan. Per november 2021 telt deze groep 14012 objecten. Voorbeeld (1862) Apollo.
  • de Amor-groep: deze groep bevindt zich tussen de aarde en Mars. Per november 2021 telt deze groep 11486 objecten. Voorbeeld Eros.

Naast deze groepen spreekt men soms over PHA's, Potential Hazardous Asteroids, of in het Nederlands: Potentieel Gevaarlijke Planetoïden. Dit zijn objecten die dichter bij de aarde kunnen komen dan 0.05 AE en die groter zijn dan 140 meter. Per november 2021 zijn er 2304 van deze objecten bekend.

Aardscherende planetoïden hoeven niet voor altijd bij dezelfde groep te horen. Een dichte nadering tot een ander (groot) hemellichaam kan een baan dusdanig verstoren dat een aardscheerder tot een andere groep gaat behoren of eventueel zelfs helemaal geen aardscheerder meer is.

Detectie[bewerken | brontekst bewerken]

Een uitgebreide zoektocht naar dergelijke planetoïden is in gang gezet door onder andere Eugene Shoemaker en Tom Gehrels. Momenteel lopen er meerdere automatisch zoekprogramma's, waarvan het LINEAR (Lincoln Near-Earth Asteroid Research) van het Amerikaanse MIT en NASA's NEAT (Near Earth Asteroid Tracking) het bekendste zijn. Hiermee zijn per 2 september 2003 al 44139 planetoïden ontdekt (de meeste zijn géén aardscheerders) waarvan de baangegevens goed genoeg bekend zijn om ze een nummer te geven. Een ander bekend, wat ouder zoekprogramma is het Spacewatch project, opgestart door de Nederlands/Amerikaanse astronoom Tom Gehrels. Dit was het eerste zoekproject dat gebruik maakte van gevoelige CCD camera's.

Amateurastronomen spelen een belangrijke rol bij het onderzoek aan aardscheerders. Na een eerste detectie door een van de grote professionele zoekprojecten zoals LINEAR, NEAT of Spacewatch zijn het vaak amateurastronomen die met hun eigen instrumenten de 'follow up' positiebepalingen doen, welke nodig zijn om een baan voor de planetoïde te berekenen. Het Spacewatch project schakelt amateur vrijwilligers in om de honderden CCD opnamen per nacht die de Spacewatch 0,9 meter telescoop op Kitt Peak maakt, te inspecteren op de aanwezigheid van aardscheerders. Ook Nederlandse en Belgische amateurs spelen hierbij een rol: de kleine Amor planetoïde 2005 GG81 (zie MPEC 2005-G73) werd door een Nederlandse Spacewatch vrijwilliger ontdekt op opnamen van 9 april 2005.

Een zoekproject zoals Spacewatch, NEAT of LINEAR maakt ten minste drie opnamen per nacht van hetzelfde stukje hemel, met een tussenpauze van 30-40 minuten. Doordat ze relatief snel langs de hemel bewegen (meerdere graden per dag) trekken aardscheerders ook bij korte belichtingstijden een klein spoor op de CCD opname. Wordt zo'n spoor op een CCD opname aangetroffen, dan worden de andere twee opnamen van hetzelfde stukje hemel bekeken. Staat het spoor ook daar op, dan kunnen drie posities gemeten worden, het minimum om een schatting van de positie in toekomstige uren te maken. Het object krijgt een voorlopige projectcode, en er wordt door het zoekproject een melding gepost op de NEO Confirmation Page (NEOCP) van het Minor Planet Center (MPC) van de Internationale Astronomische Unie IAU. Het is nu namelijk zaak dat andere observatoria (zoals hierboven al vermeld vaak amateur observatoria) over de opvolgende dag(en) het object terugvinden en aanvullend positiebepalingen doen. Alleen wanneer de waarneemboog meer dan een dag bedraagt, is de uit de posities berekende voorlopige baan namelijk nauwkeurig genoeg om het object officieel gecatalogiseerd te krijgen door het MPC. Lukt dit niet (en dat gebeurt regelmatig), dan geldt het object als "verloren". Lukt het wel, dan krijgt het object een voorlopige aanduiding (het jaartal met een volgcode bestaande uit letters en cijfers, b.v. 2005 GG81) en een publicatie in de Minor Planet Electronic Circulars. Pas dan is de ontdekking 'officieel'.

Na publicatie van de ontdekking en de gemeten posities, wordt gekeken of het object in de toekomst mogelijk gevaar kan opleveren. Omdat er veel onzekerheden in de baan zijn, wordt dat gevaar uitgedrukt in een 'kans'. Diverse instanties, zoals het NASA Jet Propulsion Laboratory, volgen en publiceren de gegevens voor dergelijke Potentially Hazardous Asteroids.

Recente aardscheerders[bewerken | brontekst bewerken]

In oktober 2008 werd vanuit de Verenigde Staten voor het eerst een vermoedelijke "inslag" van een slechts kort tevoren ontdekte, de aarde naderende kleine planetoïde gemeld. Het betrof het object genaamd 2008 TC3, vermoedelijk met de omvang van niet meer dan een personenauto, die boven noordelijk Soedan in de atmosfeer zou exploderen met een kinetische energie-equivalent van 1.000 of 2.000 ton TNT.

De melding had betrekking op een planetoïde die de voorgaande nacht ontdekt was door Richard Kowalski en anderen op een observatorium in Arizona. Peter Brown, een meteoor-onderzoeker aan de Universiteit van West Ontario in Canada, meldde dat de explosie geregistreerd was door een ultrageluid-sensor van het International Monitoring System dat dient voor de detectie van kernwapenexlosies. Op beelden van de ESA-weersatelliet zou de gebeurtenis ook waargenomen zijn. Zdenek Charvat van het Tsjechisch Hydrometeorologisch Instituut ontdekte als eerste de flits op de Meteosat-opnamen.

  • 2021 UA1 die op 25 oktober 2021 op een afstand van ongeveer 3050 km voorbij vloog.[3]
  • 2020 VT4 die op 13 november 2020 op een afstand van ongeveer 375 km voorbij vloog.[4]
  • 2020 QG die op 16 augustus 2020 op een afstand van 2950 km voorbij vloog.[5]
  • 2014 JO25, een grote aardscheerder (ca. 600 m.) die op 19 april 2017 op 4,6 maanafstanden voorbij vloog.
  • 2012 DA14 die op 15 februari 2013 op 29919 km oftewel 3,5 aardstralen voorbij vloog.
  • 2005 YU55 die op 9 november 2011 op 0,9 maanafstand voorbij vloog.
  • 2007 TU24 die in januari 2008 op 1,4 maanafstand voorbij vloog.
  • 2005 TK50 die in 2005 op een derde van de aard-maanafstand voorbij vloog
  • 2004 YD5 die eind 2004 op slechts één tiende van de aard-maanafstand voorbij vloog
  • 2002 MN die in 2002 op 128000 km langs de aarde vloog.
  • 2001 YB5 (diameter 300 m) die op 7 januari 2002 op minder dan tweemaal de afstand aarde-maan voorbijvloog.

Toekomstige aardscheerders[bewerken | brontekst bewerken]

  • Op 26 juni 2028 zal planetoïde 2001 WN5 op ongeveer 250.000 kilometer langskomen, dat is binnen de baan van de maan.[6]
  • Op 13 april 2029 komt de planetoïde Apophis langs; opnieuw zonder direct gevaar.[7]

Komt een klein lichaam dicht langs de aarde, dan wordt het uit zijn baan getrokken. Het is daardoor moeilijk te voorspellen wanneer het lichaam weer langs de aarde zal scheren.

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA publiceert een lijst met voorspelde dichte naderingen van de Aarde en een lijst met recente dichte naderingen van de Aarde, door NEA's.[8]

Referenties[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Near-Earth asteroids van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Zoek aardscheerder op in het WikiWoordenboek.