Naar inhoud springen

Albstadt

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Albstadt
Stad in Duitsland Vlag van Duitsland
Wapen van Albstadt
Albstadt (Baden-Württemberg)
Albstadt
Situering
Deelstaat Vlag van de Duitse deelstaat Baden-Württemberg Baden-Württemberg
Landkreis Zollernalbkreis
Regierungs­bezirk Tübingen
Coördinaten 48° 14′ NB, 09° 2′ OL
Algemeen
Oppervlakte 134,40 km²
Inwoners
(31-12-2020[1])		 45.472
(338 inw./km²)
Hoogte 579-982 m
Burgemeester Roland Tralmer (CDU)
Overig
Postcodes 72458–72461
Netnummers 07431, 07432, 07435
Kenteken BL, HCH
Stad 9 stadsdelen
Gemeentenr. 08 4 17 079
Website Officiële website
Locatie van Albstadt in Zollernalbkreis
Kaart van Albstadt
Foto's
Gemeentehuis (bouwjaar 1913), Ebingen
Gemeentehuis (bouwjaar 1913), Ebingen
Portaal  Portaalicoon   Duitsland

Albstadt is een gemeente in de Duitse deelstaat Baden-Württemberg, gelegen in het Zollernalbkreis. De stad is een Große Kreisstadt en telde op de peildatum van de meest recente statistiek 45.472 inwoners.[1]

Het gemeentebestuur zetelt te Ebingen, sedert februari 2026 op twee verschillende stadhuis-locaties, waarvan één aan de vanwege de vele horecabedrijven bekende straat Untere Vorstadt. Het voormalige stadhuis van Tailfingen is een Bürgerbüro, een bijkantoor, waar men bijvoorbeeld geboortes en overlijdens kan aangeven.

Geografie

[bewerken | brontekst bewerken]

Albstadt heeft een oppervlakte van 134,41 km² en ligt in het zuidwesten van Duitsland, in het westen van de Schwäbische Alb.

Door het noorden van de gemeente stroomt de beek Eyach, die in stadsdeel Pfeffingen ontspringt en 50 km noordwaarts stroomt, om bij de plaats Eyach, gemeente Eutingen im Gäu, in de Neckar uit te monden. Door het zuiden van de gemeente stroomt de beek Schmiecha, die in stadsdeel Onstmettingen ontspringt, vanaf de grens tussen Albstadt en Straßberg Schmeie heet, en 41 km zuidwaarts stroomt, om bij de plaats Inzigkofen in de Donau uit te monden. Het gedeelte van het Schmiecha-dal tussen Onstmettingen en Ebingen wordt wel Talgang genoemd; van 1901 tot 1998 liep hier een spoorlijntje doorheen[2].

De streek heeft een tamelijk ruw klimaat met relatief koude en lange winters. De bodem is bovendien op de meeste plekken weinig vruchtbaar (kalksteen, waarin het water snel diep wegzakt). Hierdoor is akkerbouw op de meeste plekken niet lonend.

Naburige gemeenten

[bewerken | brontekst bewerken]

Grotere steden in de omgeving van Albstadt zijn in het zuidoosten Sigmaringen en in het noorden Reutlingen en Tübingen.

Albstadt grenst aan:

Met de oostelijke buurgemeente Bitz bestaat een nauwe samenwerking binnen een zogenaamde Vereinbarte Verwaltungsgemeinschaft, een alleen in Baden-Württemberg bestaande vorm van bestuurlijke samenwerking. Daarbij neemt Albstadt een aantal gemeentelijke bevoegdheden en taken over van Bitz.

Plaatsen in de gemeente Albstadt

[bewerken | brontekst bewerken]

Zes van de negen plaatsen in de gemeente Albstadt, die door fusies van kleinere gemeenten in 1975 ontstond, hebben de status Ortschaft en dus een eigen stadsdeelraad. Ebingen is de kernstad, waar het gemeentebestuur zetelt. Ook Tailfingen is officieel een stad, met een aparte vertegenwoordiging bij het gemeentebestuur. Truchtelfingen heeft slechts de status van stadswijk van Tailfingen.

In het gemeentewapen van Albstadt is een zilverdistel, een hier in het wild voorkomende plant, met 9 bloemetjes afgebeeld, voor iedere tot de stad behorende plaats één.

Gemeentetotaal: 47.262 personen.

Verkeer en vervoer

[bewerken | brontekst bewerken]

Door de gemeente loopt de B 463 Pforzheim – Sigmaringen. Deze loopt door de stadsdelen Laufen, Lautlingen en Ebingen, in de zuidelijke helft van het stadsgebied. De dichtstbijzijnde autosnelweg is de Autobahn A 81 Würzburg - Singen, met afrit 31 bij Empfingen, circa 40 kilometer ten westen van Ebingen, en afrit 33 bij Oberndorf.

Albstadt ligt aan een vanaf 1867 aangelegde spoorlijn tussen Tübingen Hauptbahnhof via Albstadt en Sigmaringen naar Aulendorf (Zollernalbbahn). Op deze spoorlijn rijdende treinen moeten in de gemeente klimmen naar een hoogte van 730 meter boven de zeespiegel. Naast station Albstadt-Ebingen bevinden zich in het stadsgebied drie kleinere stations of spoorweghaltes (Albstadt-Laufen Ort, Albstadt-Lautlingen en Albstadt-Ebingen West). De Zollernalbbahn moet in de jaren-2030 geëlektrificeerd en ingrijpend gemoderniseerd worden.

Vanaf het busstation bij station Albstadt-Ebingen vertrekken verscheidene stads- en streekbussen. De frequentie van deze buslijnen is buiten de spitsuren op dagen, dat er op de scholen les wordt gegeven, in het algemeen zeer laag.

In de gemeente Albstadt ligt, op 891 meter hoogte boven zeeniveau, het vliegveldje Flugplatz Albstadt-Degerfeld (ICAO-code EDSA). Het ligt 3 kilometer ten oosten van Tailfingen, en de start-en landingsbaan bestaat uit een graspiste van 960 x 30 meter. Het vliegveld is bedoeld voor de zweefvliegsport en voor andere kleine sport- en hobbyvliegtuigen.

Economie

[bewerken | brontekst bewerken]

Economisch van belang voor de gemeente zijn:

  • Vier vrij grote industriële bedrijven, gevestigd te Ebingen, op het langgerekte industrieterrein tussen de spoorlijn en de Bundesstraße 463:
    • Groz-Beckert, oprichtingsjaar 1852, fabricage van naaimachine-naalden en andere -onderdelen, industriële snijgereedschappen en composietmateriaal voor de bouwnijverheid
    • Hartner, oprichtingsjaar 1879, fabricage van metalen gereedschap, o.a. de boortjes, die men in een boormachine steekt
    • Gühring, oprichtingsjaar 1898, fabricage in 20 Duitse steden van metalen gereedschap, o.a. de boortjes, die men in een boormachine steekt, maar meer op klanten in de industrie gericht dan Hartner. In Nederland en de Engelstalige landen wordt de naam vaak onjuist, zonder Umlaut als Guhring vermeld. Gühring heeft Hartner onlangs overgenomen.
    • ASSA ABLOY Sicherheitstechnik, opgericht als effeff in 1936, dochteronderneming van het Zweedse ASSA ABLOY[4], fabricage van veiligheidssystemen voor het afsluiten van deuren, ramen, enzovoort. Sponsor van evenementen in de mountainbikesport.
  • Het toerisme (o.a. wintersport, mountainbiken, (berg)wandelen)
  • Het lokaal midden- en kleinbedrijf
  • Hoger onderwijs: de Hogeschool Albstadt-Sigmaringen biedt hoger onderwijs aan in o.a. engineering, o.a. voor de machinebouw en de textielnijverheid, alsmede IT-wetenschappen, op ingenieursniveau.
  • De dienstverlenende sector: ziekenhuis, Amtsgericht.

Geschiedenis

[bewerken | brontekst bewerken]

Ebingen, Laufen, Lautlingen, Pfeffingen en Tailfingen komen in een document van de abdij van Sankt Gallen uit het jaar 793 reeds voor. Plaatsen in deze streken, waarvan de naam op de Oud-Germaanse patroniem-uitgang -ingen eindigt, zijn doorgaans ontstaan in de vroege middeleeuwen. In deze streek zijn bij archeologisch onderzoek sporen van Merovingische grafvelden gevonden. In de regio worden enige oude sagen rondom Alemannische stamhoofden verteld, die heldendaden zouden hebben verricht, en naar hen genoemde steden en dorpen gesticht.

Men leefde van de transithandel op de pasroute en van de veeteelt, die op de vaak schrale grond lonender was dan akker- of tuinbouw[5]. Vanaf de late middeleeuwen is hier en daar ook sprake geweest van kleinschalige mijnbouw. De bodem bevatte hier en daar winbaar ijzererts. Onder hertog Ulrich van Württemberg werd tussen circa 1534 en 1540 de Reformatie doorgevoerd. Sedertdien is een grote meerderheid van de christenen in de huidige gemeente Albstadt evangelisch-luthers. Dit geldt (tenzij anders vermeld) ook voor de in dit artikel genoemde kerkgebouwen in de gemeente. Bijzonder actief in dit gebied was de uit Konstanz afkomstige reformator Ambrosius Blarer[6].

De gehele streek had tussen 1618 en 1648 te lijden van de Dertigjarige Oorlog, niet alleen oorlogsgeweld en plunderingen door de legerbendes, maar ook pestepidemieën. Vanaf de tweede helft van de 17e eeuw kwam de kousenmakerij, vanaf de 19e eeuw de textielindustrie en de metaalnijverheid op, aanvankelijk vooral de productie van naalden voor de textielproductie. In 1878 verkreeg de regio aansluiting op het spoorwegnet, een spoorlijn richting Sigmaringen en Tübingen.

De zuidelijke helft van het huidige gemeentegebied lag in de 14e eeuw in de semi-onafhankelijke heerlijkheid Zollern-Schalksburg en vanaf 1403 in Württemberg. Het gehele gebied lag vanaf 1806 in het Koninkrijk Württemberg, direct ten zuiden van de Pruisische exclave rond Slot Hohenzollern. Vanaf 1871 was dit koninkrijk onderhorig aan het Duitse Keizerrijk.

Ebingen, dat al langere tijd in Württemberg lag, verkreeg in of vóór 1260 stadsrechten. Het ligt aan een bergpas in de Schwäbische Alb. In 1367 kwam het in bezit van het Huis Württemberg. Bijna alle delen van de huidige gemeente Albstadt voeren in hun wapenschild de Hirschstange (deel van een hertengewei) van Württemberg. Een textielfabrikant bracht reeds in 1834 een Rundwirkstuhl, een machine voor het maken van kousen, naar Ebingen.

Lautlingen, waar in de Romeinse tijd een castellum stond, werd in de middeleeuwen gedomineerd door het kasteel van de adellijke heren Von Tierberg. Van hun oorspronkelijke burcht op de bijna 900 meter hoge Thierberg is niets bewaard gebleven. Later werd bij het dorp een nieuw kasteel gebouwd. Kasteel en heerlijkheid werden in 1625 verworven door het bekende geslacht Schenk von Stauffenberg, dat het tot in de Tweede Wereldoorlog bezat. In 1842 werd het kasteel grotendeels vervangen door het huidige gebouw.

Ook Tailfingen, dat sinds de 19e eeuw door de kousenmakerij en later de textielindustrie werd gedomineerd, was vanaf 1871 een vlek en is sinds 1930 officieel een stadje. Van de burcht Tailfingen, die van circa 1100 tot 1250 op de Schlossberg lag, is nagenoeg niets bewaard gebleven.

In de nazi-periode (1933-1945) was er weinig verzet onder de bevolking tegen het nationaal-socialisme. De Joden van Ebingen, Tailfingen en omgeving, die niet tijdig wisten te emigreren, werden allen dodelijk slachtoffer van de Holocaust. De plaatselijke communisten en vakbondsactivisten ondergingen een soortgelijk lot. In april 1945 werd Ebingen gebombardeerd door geallieerde vliegtuigen. Daarbij werd de stationsbuurt van Ebingen verwoest, mede door de ontploffing van een munitietrein. Bij een eerder bombardement op 11 juli 1944 waren in het centrum van Ebingen ongeveer 65 doden gevallen. Op 20 februari 1945 waren bij een geallieerd bombardement op Laufen an der Eyach negentien doden gevallen.

Van 1887 tot 2000 bestond in o.a. Tailfingen en Onstmettingen de grote textielfabriek van de firma Hasana J. Hakenmüller, die vanaf circa 1901 ondergoed en sportkleding, vooral voor tennissers, maakte. In 1930-1937 liet het bedrijf markante, voor die tijd moderne fabriekspanden in Bauhaus-stijl bouwen. Van de zomer van 1944 tot aan zijn aanhouding door de Amerikanen in mei 1945 verbleef de beroemde kerngeleerde Otto Hahn in de directeursvilla van de Hakenmüllers, en had hij in een toen leegstaand, naburig fabrieksgebouw een laboratorium. Na de Tweede Wereldoorlog produceerde Hakenmüller vooral ondergoed, onder met Ha.. beginnende merknamen, dat aan filiaalbedrijven werd verkocht, ook Nederlandse. De productie werd in de jaren-1970 naar o.a. Joegoslavië verplaatst. In de decennia daarna ging Hakenmüller ten onder aan o.a. felle concurrentie op de sportkledingmarkt.

Op 3 september 1978 om 6.08 uur 's morgens deed zich een middelzware aardbeving voor met een magnitude van 5,7 op de Schaal van Richter. Het epicentrum lag in de buurt van Albstadt-Tailfingen en Onstmettingen. Ter plaatse bevindt zich de voor aardbevingen gevoelige slenk Hohenzollerngraben. De materiële schade in de omgeving was zeer groot, honderden miljoenen Mark. Duizenden huizen en andere gebouwen in de gemeente Albstadt moesten tijdelijk ontruimd en daarna gerepareerd worden; ook o.a. de naburige Burg Hohenzollern raakte zwaar beschadigd. Gelukkig vielen er bij de aardbeving geen doden of zwaargewonden. Eerder waren er al, iets lichtere, aardbevingen geweest in 1911 en 1943.

Bezienswaardigheden

[bewerken | brontekst bewerken]
  • In de gemeente staan verscheidene, meest kleine musea, o.a.:
    • het Kunstmuseum Albstadt te Ebingen
    • het Heimatmuseum te Ebingen
    • het Naaimachinemuseum te Lautlingen
    • het in 1996 opgerichte textielmuseum Maschenmuseum te Tailfingen
    • het P.M. Hahn-Museum te Onstmettingen, gevestigd in een oorspronkelijk als kerk, na de Reformatie als graanpakhuis (spieker, Duits: Kasten) gebruikt pand (bouwjaar: circa 940); er is een historische collectie weegschalen en andere historische precisie-instrumenten te zien.
    • In het in 1842 herbouwde kasteel van Lautlingen, dat van de 17e eeuw tot in de Tweede Wereldoorlog in bezit was van het adellijke geslacht Schenk von Stauffenberg, worden geregeld concerten gehouden. Drie verdiepingen in het slot zijn als muziekinstrumentenmuseum ingericht, waar de Musikhistorische Sammlung Jehle wordt getoond en verder wordt uitgebreid. Ook is er een gedenkplaats voor Claus Schenk von Stauffenberg en zijn broer Berthold, die door de nazi's werden omgebracht na het mislukte Complot van 20 juli 1944.
  • Badkap, halverwege Lautlingen en Ebingen, is een groot zwembad annex waterspeelplaats, met veel extra voorzieningen.
  • In bijna alle plaatsen in de gemeente zijn hier en daar schilderachtige, oude vakwerkhuizen te vinden.
  • Bij Onstmettingen bevindt zich een kleine druipsteengrot, de Linkenboldshöhle. Deze grot, met daarin de stalagmiet Bruidstaart, is in het kader van rondleidingen met gids van mei tot oktober te bezichtigen. In de grot komen enige zeldzame soorten vleermuizen voor.

Slechts enkele kilometers ten noorden van de gemeentegrens bevindt zich het historische kasteel Burg Hohenzollern.

Sport, recreatie

[bewerken | brontekst bewerken]

In winters met voldoende sneeuw kan in de gemeente Albstadt de skisport beoefend worden; de gemeente beschouwt zichzelf als een wintersportoord. In de stadsdelen Ebingen, Tailfingen, Pfeffingen, Truchtelfingen, Onstmettingen en Lautlingen staan skiliften; zo nodig wordt kunstsneeuw gespoten. Iedere winter zijn er ook evenementen zoals een ski-beurs en diverse feestavonden.

In de andere seizoenen wordt veel aan mountainbiken gedaan. Albstadt beschouwt zichzelf als een van de voor deze sport meest geschikte gebieden van Europa. Er liggen in en om Albstadt enige parcoursen, die zwaar genoeg zijn voor grote internationale wedstrijden[7], vooral in de onderdelen downhill en MTB-marathon. In 2020 zouden de wereldkampioenschappen mountainbiken in Albstadt worden gehouden, maar dat ging vanwege de coronapandemie niet door. De Albstadt-Bike-Marathon is een populair breedtesportevenement[8], bestaande uit een lange toertocht op de mountainbike, dat jaarlijks in juni of juli plaatsvindt.

De streek leent zich voor meerdaagse wandel- en fietstochten, o.a. over de langeafstands-fietsroute Schwäbische-Alb-Radweg. Wel moet op sommige routes af en toe met pittige klimmetjes en afdalingen rekening worden gehouden. De 11 Traufgänge zijn wandelroutes, die men vaak kan boeken in combinatie met een min of meer uitgebreid diner in een restaurant, dat aan het einde van het parcours staat.

Afbeeldingen

[bewerken | brontekst bewerken]

Partnergemeente

[bewerken | brontekst bewerken]

Albstadt onderhoudt een jumelage met de wintersportstad Chambéry in Frankrijk.

Belangrijke personen in relatie tot de gemeente

[bewerken | brontekst bewerken]
  • Diverse leden van de adellijke familie Schenk von Stauffenberg werden in de late 17e, de 18e en de 19e eeuw geboren op Kasteel Lautlingen, zijn daar opgegroeid, hebben er gewoond of zijn er overleden.
  • Philipp Matthäus Hahn (1739 – 1790), van 1764 – 1770 evangelisch-luthers geestelijke in Onstmettingen; daarnaast uitvinder en maker van zonnewijzers, verrekijkers, microscopen en astronomische uurwerken, maar vooral nieuwe typen weegschalen, zoals een eerste versie van de brievenweger. Aan hem is te Onstmettingen een museum gewijd.
  • Christian (Adam) Landenberger (geboren op 7 april 1862 te Ebingen; overleden op 13 februari 1927 te Stuttgart), impressionistisch kunstschilder en tekenaar; vooral bekend als landschapsschilder; circa 70 van zijn schilderijen hangen in het Kunstmuseum Albstadt te Ebingen. Hij gaf ook les aan andere kunstenaars, en was in de jaren-1910 en -1920 zeer invloedrijk. Het werk van veel van Landenbergers leerlingen ging verloren, omdat de nazi's het als Entartete Kunst beschouwden.
  • Kurt Georg Kiesinger (1904 te Ebingen-1988), bondskanselier van Duitsland (1966-1969)
  • Martin Friedrich Jehle (1914 te Ebingen-1982), pianobouwer
  • Martin Schaudt (7 december 1958 te Balingen), succesvol dressuurruiter (olympisch goud in 1996 en 2004); leerde van zijn vader dressuurrijden; deze had een stoeterij ten noorden van Onstmettingen, in de gemeente Albstadt; Martin Schaudt is anno 2026 zelf eigenaar van deze stoeterij annex trainingslocatie.
  • Matthias Maute (1963 te Ebingen), blokfluitist, dirigent en componist
  • Axel Thoma (5 september 1964 te Onsmettingen), oud-voetballer, voetbaltrainer
  • Marcel Beyer (geboren op 23 november 1965 te Tailfingen), romanschrijver, essayist en dichter; vele malen onderscheiden, o.a. met de Heinrich-Böll-Preis in 2001, de prestigieuze Georg-Buchner-Preis in 2016 en de Peter-Huchelprijs in 2021.

Niet te verwarren met

[bewerken | brontekst bewerken]

In de gemeente Albstadt ligt geen plaats met die naam. Elders in Zuid-Duitsland bestaat wèl een plaats, die Albstadt heet. Dit is een dorp met 1200 à 1300 inwoners in het noorden van de gemeente Alzenau, in de Landkreis Aschaffenburg, Beieren, aan de grens met de deelstaat Hessen.

Trivia

[bewerken | brontekst bewerken]

Bijzonder is de in 1955 gebouwde, voormalige, protestantse Pauluskerk van Pfeffingen. Voor zover anno 2025 bekend, is deze sinds 2023 het enige voormalige kerkgebouw in Duitsland, waar rouw- en uitvaartplechtigheden voor overleden huisdieren worden gehouden. Het gebouw is eigendom van een huisdieren-uitvaartonderneming.

[bewerken | brontekst bewerken]
Zie de categorie Albstadt van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Albstadt&oldid=71122084"