Cartierheide

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Cartierheide
Natuurgebied
Cartierheide (Noord-Brabant)
Cartierheide
Situering
Land Vlag van Nederland Nederland
Locatie De Kempen
Coördinaten 51° 20′ NB, 5° 15′ OL
Dichtstbijzijnde plaats Hapert, Eersel
Informatie
Oppervlakte 1,72 km²
Beheer Staatsbosbeheer
Foto's
Cartierheide vanuit de lucht gezien.
Cartierheide vanuit de lucht gezien.
Informatiebord van de Cartierheide en Hapertse Heide.
Informatiebord van de Cartierheide en Hapertse Heide.

De Cartierheide (uitspraak: 'kartjeeheide' [kɑrˈtjeːˌɦɛidə]?)is een natuurgebied dat onderdeel uitmaakt van het Natuurgebied De Kempen en dat zich bevindt in de Nederlandse gemeente Bladel. Het gebied is 172 ha groot en ligt op 3 km afstand van de Belgische grens, ingeklemd tussen de weg van Eersel naar Postel en de snelweg A67/E34 ter hoogte van Hapert.

Etymologie[bewerken]

De naam van het gebied is ontleend aan de Belgische diplomaat Emile-Ernest de Cartier de Marchienne. Zijn vader, jhr. Paul-Emile de Cartier de Marchiennes, kocht in 1863 het nabij deze heide gelegen Duizels Hof en kwam later in handen van zijn zoon, die de heide gebruikte als onder andere jachtterrein. Hieraan is het te danken dat het gebied in de jaren 30 van de 20e eeuw niet werd ontgonnen. Aan de baron herinnert ook het zeldzame berkenlaantje wat langs een plas loopt die hij liet uitgraven, het ven genaamd het Pannegoor, een begroeid dijkje met een beschut pad tussen het water van het ven en de heide geflankeerd door berkenbomen noemt men de Pannegoor Passage, van hieruit kon men ongezien op de eenden en andere watervogels in de vennen jagen.

Ontstaan[bewerken]

Van oorsprong bestond Boswachterij De Kempen, voorheen Boswachterij Hapert, uit uitgestrekte heidegebied met onder andere: vennen, moerasgebieden, stuifduinen. De eerste bewoners van dit heidegebied bouwden hun boerderijen te midden van de grote open heidegebieden, hierdoor ontstondt het gehucht De Pan. Naast deze boerderijen stond er ook nog een strategisch gelegen herberg genaamd: Herberg De Pan. De heide, wat toen ook wel bekend stond als de Hapertsche Heide, was een gebied waar meerdere handelsroutes door heen liepen. Ook werd in die tijd de heide intensief geplagd voor de bemesting van de akkers. De boeren lieten hun kuddes koeien en schapen de heidegrond bemesten om zo de vruchtbaarheid te verhogen. Naast de beweiding, het plaggen en de akkerbouw, gebruikte de bewoners van De Pan het gebied ook voor bosaanplant en hakhout, viskwekerij, leem-, veen-, en zandwinningen en de jacht.

In 1840 kreeg gemeente Hoogeloon, Hapert en Casteren de Hapertsche Heide, waar de huidige Cartierheide ook onder viel, in beheer. Eind 19e eeuw kocht Baron de Cartier de Marchienne het deel ten noorden van de Bredasebaan over van de gemeente. Baron Emile-Ernest de Cartier de Marchienne was als ambassadeur onder andere gestationeerd in China en de Verenigde Staten en nam vaak hoogwaardigheidsbekleders mee naar zijn landhuis in Duizel. Als uitje werd er vaak naar de Cartierheide getrokken om daar te gaan jagen. Baron de Cartier de Marchienne was namelijk naast natuurliefhebber ook een fervent jager. Ergens rond 1910-1920 liet hij hiervoor een vijver maken op zijn heide (Het Pannegoor). De baron de Cartier de Marchienne creëerde een serie van vijvers waarin het waterpeil te reguleren was. Deze regulatie van het waterpeil was nodig voor de favoriete manier van jacht van de baron: De snippenjacht. De vijver liep in de zomer vol met water doordat het Dalems Stroompje de vijvers binnen stroomde. Als de baron in september met zijn reisgezelschap wilde gaan jagen, werd het waterpeil omlaag gebracht. Hierdoor ontstonden aan de zijkanten van de vijvers slikken waar de snippen op af kwamen om te foerageren. Er werd gesuggereerd dat het verdwijnen van de herberg en het gehucht De Pan als agrarische ontginning gevolg is geweest van beperkte uitbreidingsmogelijkheden, aangezien de omliggende heide in handen was van een concurrent, namelijk baron de Cartier de Marchienne.

Vanaf de jaren 1930 werd besloten om dit heidegebied, zoals vele andere Kempische bossen, te gaan bebossen met vooral, den, spar en lariks als leverancier van het benodigde stuthout voor de mijnbouw in Limburg. Mede doordat de baron in 1932 het gebied aan Natuurmonumenten schonk wist men het heidegebied te behouden. Het zuidelijke gedeelte van de heide wordt nog altijd Hapertse Heide genoemd. Deze twee gebieden worden van elkaar gescheiden door het restant van de oude Bredasebaan, die beter bekend stond als de landweg van Luik naar Breda. Deze onverharde weg is door de eeuwen heen behouden gebleven en werd onder andere door Napoleon en zijn legers bewandeld.

Flora en fauna[bewerken]

Kenmerkend voor het gebied is de afwisseling tussen droge en natte delen. De Cartierheide bestaat uit een groot aantal vennen en wordt doorkruist door het Dalems Stroompje, waarvan de bovenloop in 1994 nog werd hersteld. Het stroompje ontspringt vanaf het Pannegoor ven en vind zijn weg uit eindelijk in de Grote Beerze. De variatie van deze natte en droge terreinen in open en gesloten landschappen, maakt de heide tot een belangrijke biotoop voor talloze planten- en diersoorten.

Op de Cartierheide komt een grote populatie van diverse unieke plantensoorten voor. Bijvoorbeeld de groei van de veenbies en de witte en bruine snavelbies. De groei van het pijpestrootje en de wilde gagel, wat duidt op de vochtige bodem. Ook de karakteristieke heideplanten als de ronde zonnedauw en klokjesgentiaan komen veelvuldig voor.

Mede door de begrazing van koeien, afkomstig van het Franse ras Bazadaise, uit Bazas in de Gironde, wordt de heide open gehouden. Wat van belang is voor een groot aantal vogels, waaronder de Nachtzwaluw, Wulp, Roodborsttapuit en de Boompieper. Ook de nodige reptielen worden aangetrokken door de heide, zoals de Gladde slang, Levendbarende hagedis en Hazelworm leven hier. Ook de Heikikker kan men er vinden.

Recreatie[bewerken]

De Cartierheide en de rest van het natuurgebied De Kempen zijn tevens een recreatiegebied die druk bezocht wordt door rust zoekende mensen. Zo zijn er diverse wandel- en fietsroutes die deze gebieden aan doen, meerdere picknickplaatsen, een natuurkampeerterrein, het nabij gelegen bungalowpark Het Vennenbos en de nabij gelegen camping Ter Spegelt. Ook zijn de nabij gelegen Kempen dorpen en zijn omgeving opgenomen in het wandel en fietsroutenetwerk.