Cimabue

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Cimabue
Tekening Cimabue van Giorgio Vasari, 1767
Persoonsgegevens
Pseudoniem Cenni di Pepo, Cenni di Pepi
Geboren Florence, ca. 1240
Overleden ca. 1302
Geboorteland Florentijnse Republiek
Nationaliteit Italiaans
Beroep(en) Schilder en ontwerper/uitvoerder van mozaïeken
Oriënterende gegevens
Leerling(en) Giotto
Jaren actief 1260-1302
Stijl(en) Gotische kunst, Byzantijnse kunst
RKD-profiel
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Atelier Cimabue, Maria met kind en de heiligen Franciscus en Dominicus, eind 13e eeuw, Galleria degli Uffizi, Florence

Bencivieni di Pepo of Cenni di Pepo (Florence, 1240 - aldaar, 1302), beter bekend als Cimabue (klemtoon op 'bu'; Italiaans voor ossenkop), was een Florentijnse middeleeuwse schilder en ontwerper/uitvoerder van mozaïeken. Hij wordt door sommige kunsthistorici gezien als degene die aanzet heeft gegeven tot een nieuwe richting in de kunsten welke leidde tot de Renaissance.

Biografie[bewerken | brontekst bewerken]

Giorgio Vasari (1511-1574), de biograaf van de Noord-Italiaanse, vooral Toscaanse schilders van de 13de tot de 16de eeuw, noemde hem Giovanni en dacht dat Cimabue de familienaam van zijn geslacht zou zijn[1]. Volgens bepaalde bronnen was de man zeer lelijk.

Rond 1260 werkte hij, neemt men aan, in de mozaiëkwerkplaats van het Baptisterium in Florence. In 1272 was hij in Rome, in 1279 werkte hij in Assisi en rond 1301/1302 in Pisa.

Cimabue was een tijdgenoot van Dante, die hem citeert in zijn Divina Comedia als de artiest die op het gebied van schilderkunst alleen werd overtroffen door de grote Giotto. Mede door deze referentie wordt Cimabue gezien als de ontdekker en leermeester van Giotto di Bondone. Via Dante weten we ook dat Cimabue een erg luxueus en weelderig leven leidde. Hij plaatst hem in zijn Divina Comedia op de louteringsberg.

Cimabue ligt begraven in de Santa Maria del Fiore in Firenze. Zijn grafschrift luidt als volgt: Zoals Cimabue geloofde het veld van de schilderkunst aan te voeren bij zijn leven, zo voerde hij dit aan, nu voert hij de sterren aan.

Werken[bewerken | brontekst bewerken]

Niet gesigneerd[bewerken | brontekst bewerken]

De werken van Cimabue werden hem, op een na, allemaal toegeschreven aan de hand van stijlonderzoek. Het enige werk, waarvan met zekerheid bekend is dat Cimabue het zelf maakte, is een mozaïek met de voorstelling van Johannes in de kathedraal van Pisa (1302). Via een lijst van Vasari weten we welke thema's hij heeft geschilderd en waar deze werken te vinden zijn. Deze werken doen alle recht aan zijn vermeende grootsheid als kunstschilder in de late Middeleeuwen.

Naast het mozaïekwerk aan het Baptisterium in Florence moet hij in die tijd, in samenwerking met Griekse icoonschilders, ook nog gewerkt hebben aan zijn maestà's. Zijn meest prestigieuze opdracht was de schildering van het gewelf en de muren van delen van de grafkerk van Franciscus van Assisi, de San Francesco. De stijl van Cimabue evolueerde en onderscheidde zich van die van de icoonschilders. De kerkmuren werden versierd met afbeeldingen uit het leven van de heilige Franciscus en met taferelen uit het leven van Jezus Christus. Op het plafond staan afbeeldingen van de vier evangelisten met hun attributen. Deze laatste werken heeft Cimabue vermoedelijk alleen gemaakt daar in deze fresco's zijn schilderskwaliteiten duidelijk boven die van de anderen uitsteken.

Een ander project van Cimabue was een tijdelijk bouwmeesterschap bij de bouw van de Santa Maria del Fiore, samen met Arnolfo di Lapo.

Op 24 september 2019 werd bekend dat er een tot dan toe onbekend werk van Cimabue, “De bespotte Christus”, was gevonden in Frankrijk bij een hoogbejaarde vrouw, die het jarenlang in de keuken boven het gasfornuis had hangen. Het werk waarop Christus en andere figuren staat afgebeeld zou onderdeel zijn van een drieluik. Op 27 oktober 2019 is het werk in Parijs geveild voor 24 miljoen euro. Daarmee is het een van de duurste middeleeuwse schilderijen. De koper is onbekend.[2][3]

Restauratie[bewerken | brontekst bewerken]

Op 4 november 1966 overspoelde het water van de Arno de binnenstad van Florence. Het Crucifix in de Santa Croce werd daarbij zwaar beschadigd. De restauratie ging als volgt:

  • de restaurateur scheidde de verf die over was van de ondergrond (hout en doek)
  • bracht toen de verf weer aan
  • verving de ontbrekende delen niet door identiek schilderwerk maar door tinten die de globale kleurstelling benaderden[4]

Toegeschreven werken[bewerken | brontekst bewerken]

De volgende werken worden met vrij grote zekerheid aan Cimabue toegeschreven.

Afbeelding Titel Datering Techniek Afmetingen
h × b cm
Verblijfplaats Opmerkingen
Arezzo, san domenico, int., crocifisso di cimabue.JPG Kruisbeeld van San Domenico ca. 1268-1271 tempera en goud op paneel 336 × 267 Arezzo, San Domenico
Cimabue 025.jpg Kruisbeeld van Santa Croce ca. 1275-1280 tempera en goud op paneel 448 × 390 Florence, Santa Croce Ernstig beschadigd tijdens de overstroming van de Arno in 1966; de foto toont de toestand voor 1966
Cimabue - Maestà du Louvre.jpg Maestà van het Louvre ca. 1280 tempera en goud op paneel 424×276 Parijs, Louvre Het werk werd in 1813 als oorlogsbuit geroofd uit Pisa door Napoleon I tijdens de Franse bezetting van Italië
Cimabue, The Virgin and Child Enthroned with Two Angels.jpg Maestà met twee engelen ca. 1280-1285 tempera en goud op paneel 25,6 × 20,8 Londen, National Gallery
Cimabue - Flagellation.jpg Geseling ca. 1280-1285 tempera en goud op paneel 24,7 × 20 New York, Frick Collection Toeschrijving onzeker
Cimabue Christ Mocked.jpg Bespotting van Christus ca. 1280 tempera en goud op paneel 25,7 × 20,5 privéverzameling
Mosaici del battistero di firenze, storie del battista, 1250-1330 ca., 07 battesimo di cristo, attr. a cimabue.JPG Een deel van de mozaïeken van het Baptisterium van Florence ca. 1280-1285 mozaïek (ontwerp) Florence, Baptisterium San Giovanni
Cimabue madonna castefliorentino.jpg Madonna van Castelfiorentino ca. 1283-1284 tempera en goud op paneel 68 × 47 Castelfiorentino, Museo di Santa Verdiana
Cimabue, maestà di santa maria dei servi.jpg Maestà van Santa Maria dei Servi (en atelier) ca. 1281-1285 tempera en goud op paneel 218×188 Bologna, Santa Maria dei Servi Door Cimabue en atelier
Cimabue 018.jpg Maestà van Assisi ca. 1288 fresco 320 × 340 Assisi, benedenkerk van de Sint-Franciscusbasiliek Sterk gerestaureerd
Cimabue, san matteo 00.jpg Fresco's in de bovenkerk in Assisi:
Vier evangelisten (gewelf)
ca. 1288-1292 fresco Assisi, bovenkerk van de Sint-Franciscusbasiliek Zwaar beschadigd tijdens de aardbeving van 1997; Matteüs werd volledig verwoest
Cimabue, cristo e maria in gloria.jpg Fresco's in de bovenkerk in Assisi:
Leven van Maria (apsis)
ca. 1288-1292 fresco Assisi, bovenkerk van de Sint-Franciscusbasiliek
Cimabue 014.jpg Fresco's in de bovenkerk in Assisi:
Apocalyps (linkertransept)
ca. 1288-1292 fresco Assisi, bovenkerk van de Sint-Franciscusbasiliek
Cimabue, pietro guarisce uno storpio.jpg Fresco's in de bovenkerk in Assisi:
Verhalen over de heiligen Petrus en Paulus
ca. 1288-1292 fresco Assisi, bovenkerk van de Sint-Franciscusbasiliek
Cimabue Trinita Madonna.jpg Maestà van de Santa Trinita ca. 1290-1300 tempera en goud op paneel 385 × 223 Florence, Uffizi
Cimabue 001.jpg Johannes de evangelist 1301-1302 mozaïek (ontwerp) Pisa, Kathedraal van Pisa

Schilderstijl[bewerken | brontekst bewerken]

Tronende Madonna uit de Santa Trinità, Uffizi

De werken van Cimabue behoren nog tot de Byzantijnse schilderkunst.

De Griekse iconenschilders werkten nog volgens de Byzantijnse traditie: geïdealiseerde afbeeldingen, eventueel met aureool, tegen een gouden achtergrond. Gedaantes werden statisch afgebeeld, hadden geen volume, konden zich niet bewegen en hadden dus geen enkele overeenkomst met de werkelijkheid.

Cimabue was een van de eersten die hiervan afweek. Op de Tronende Madonna (Santa Trinità, Uffici) zien we dat de madonna zit op een drie-dimensionale troon, dat haar voeten werkelijk op de trede staan -en er niet boven zweven- en dat de troon omringd is -en niet geflankeerd wordt- door engelen. De engelen zijn echter nog wel, qua gezicht, frontaal (Byzantijns) weergegeven. Alleen de bogen onderaan roepen nog vragen op: zijn dit bogen of kan het middelste een nis zijn?

Cimabue was een pionier in de overgang naar het naturalisme, zoals zijn figuren werden afgebeeld met levensechte proporties en schaduwen. Het perspectief zit er echter nog niet geheel in. Zijn schilderwerken hebben nog te veel kenmerken van middeleeuwse technieken. Hij behoort hiermee tot de wegbereiders naar de Italiaanse Renaissance.

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Cimabue van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.