Creative Commons-licenties

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Creative Commons-licenties zijn een samenhangend geheel van diverse licenties waaronder de auteur of rechthebbende van een werk dat onder het auteursrecht valt, dit werk beschikbaar kan stellen. De licenties specificeren welke rechten de gebruiker van een werk heeft en onder welke voorwaarden deze het werk verder mag verspreiden en eventueel mag aanpassen. Dit gaat van CC-BY, waarbij alles met het werk mag worden gedaan als de maker maar op de juiste wijze wordt vermeld, tot de vrij restrictieve CC-BY-NC-ND-licentie, die verspreiding toestaat met naamsvermelding van de maker, maar alleen voor niet-commerciële doeleinden en in ongewijzigde vorm.

Opbouw[bewerken]

De licenties zijn opgebouwd volgens een soort 'menu' waarbij verschillende restricties gecombineerd kunnen worden:

Naamsvermelding Naamsvermelding (by) Licentienemers mogen het werk alleen kopiëren, verspreiden, tentoonstellen en uitvoeren, en afgeleide werken maken wanneer zij de auteur of licentieverstrekker op een door deze gespecificeerde manier vermelden. (Sinds 2004 moet altijd de auteur vermeld worden.[1])
Niet-commercieel Niet-commercieel (nc) Licentienemers mogen het werk alleen kopiëren, verspreiden, tentoonstellen en uitvoeren, en afgeleide werken maken voor niet-commerciële doeleinden.
Geen afgeleiden Geen afgeleide werken (nd, no derivatives) Licentienemers mogen het werk alleen kopiëren, verspreiden, tentoonstellen en uitvoeren in ongewijzigde vorm (zij mogen geen afgeleide werken maken)
Gelijk delen Gelijk delen (sa, share alike) Licentienemers mogen afgeleide werken alleen verspreiden onder dezelfde licentie als het oorspronkelijke werk. (Deze voorwaarde maakt van de licentie een copyleft-licentie)

Sommige restricties zijn uiteraard niet te combineren: "ND" sluit bijvoorbeeld het maken van afgeleide werken uit, en daarmee ook het toevoegen van de "SA"-voorwaarde. De eerste versies van de licenties zijn eind 2002 door Creative Commons beschikbaar gemaakt. Hoewel men in principe geen naamsvermelding zou hoeven eisen, zijn de licenties die dit niet vereisen, niet verder ontwikkeld omdat in de praktijk in vrijwel alle gevallen de maker en/of licentieverstrekker een licentie koos die wel naamsvermelding vereiste.[1]. Sindsdien zijn de mogelijke standaardlicenties CC-BY, CC-BY-SA, CC-BY-NC, CC-BY-ND, CC-BY-NC-ND en CC-BY-NC-SA.

De licenties kennen een 'formeel-juridische' versie, die de enige rechtsgeldige versie is, en een 'voor mensen leesbare' versie, die in niet-juridische termen uitlegt wat een licentie in de praktijk betekent. Ze zijn beschikbaar in meer dan 50 verschillende rechtsgebieden, waaronder Nederland (meest recente versie 3.0, in het Nederlands) en België (meest recente versie 2.0, in het Nederlands en het Frans).[2]

Speciale licenties[bewerken]

Naast de genoemde standaardlicenties zijn er nog enkele licenties ingevoerd voor speciale toepassingsgebieden, zoals licenties die sampling toestaan voor bepaalde doeleinden maar niet het verspreiden van grotere delen van het werk (of dat laatste dan alleen onder verdere restricties), en een licentie die voor ontwikkelingslanden gratis gebruik mogelijk maakt maar niet voor rijkere landen. Enkele van deze licenties zijn niet verder ontwikkeld naar aanleiding van kritiek of omdat ze in de praktijk te weinig gebruikt werden.[3]

CC0[bewerken]

In 2009 bracht Creative Commons CC0 uit, dat ze niet als licentie maar als gereedschap beschrijven, waarmee een auteur een werk effectief in het publieke domein kan plaatsen en als dat niet mogelijk is onder zo weinig mogelijk restricties vrijgeeft.

Gebruik[bewerken]

Verschillende grote internetprojecten gebruiken een van de CC-licenties of -gereedschappen. Bekende projecten zijn Wikipedia, waar de inhoud van de artikelen beschikbaar is onder CC-BY-SA, en de Nederlandse Rijksoverheid, die de inhoud van haar websites in principe onder CC0 vrijgeeft.

Noten[bewerken]

  1. a b Announcing (and explaining) our new 2.0 licenses
  2. Stand van zaken 19 augustus 2011, via de Jurisdiction Database van Creative Commons, http://wiki.creativecommons.org/Jurisdiction_Database
  3. Retired Legal Tools, Creative Commons.

Externe link[bewerken]