Directoire

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Paul Barras was het machtigste en langstzittende lid van het Directoire

Het Directoire (Nederlands ook wel Directorium genoemd[1]) was het vijfkoppige bestuur van Frankrijk dat het land tijdens een deel van de Franse Revolutie regeerde, van 1795 tot 1799. De term wordt ook gebruikt voor de periode in de Franse geschiedenis waarin het Directoire het land bestuurde.

Geschiedenis[bewerken]

De Nationale Conventie werd op 22 augustus opgeheven toen een nieuwe Franse Grondwet van 1795 werd ingevoerd. De Conventie had haar laatste zitting op 26 oktober en op die dag is een algemene amnestie afgekondigd.

De periode van het Directoire duurde van 2 november 1795 tot 9 november 1799. Zij volgde op het jacobijnse schrikbewind van Robespierre, met het Directorium als Voorlopig Bewind. De uitvoerende macht bestond tijdens deze periode uit vijf directeuren. Elk jaar werd één van hen vervangen.

Het nieuwe regime maakte korte metten met het algemeen stemrecht van de Terreur. Het cijnskiesstelsel werd weer ingevoerd. Er blijven nog maar 30.000 kiezers over, tweemaal minder dan onder de constitutionele monarchie van 1791 [2].

Voor de eerste keer in de Franse geschiedenis bestond de wetgevende macht uit een parlement, bestaande uit twee kamers:

De directeuren werden benoemd door de Raad der Ouden op basis van een lijst, opgesteld door de Raad van Vijfhonderd.

Het Directoire werd geplaagd door economische depressie, en Frankrijk kende nog een hongersnood in 1795, ten gevolge van een misoogst. De koers van het papiergeld was nog 1% van zijn nominale waarde. In de Vendée ging de burgeroorlog en de verschrikkelijke repressie voort, onderdrukt door het leger. De historicus Palmer spreekt van een "ineffectieve dictatuur"[3]. Brown beschrijft "chronisch geweld, dubbelzinnige justitie, en herhaalde toevlucht tot zware repressie."[4]

Het Directoire, zonder steun van het Volk, wordt ook nog geplaagd door democratie, en blijft aan de macht door illegale kunstgrepen en vervalste verkiezingen[5]. Wanneer de parlementaire meerderheid een aantal maatregelen uit de Revolutie - onder meer de priestervervolging - wil terugdraaien, plegen drie directeurs op 18 Fructidor (1797) een staatsgreep, waarbij Paul Barras door Napoleon naar voren werd geschoven. Een nieuwe golf van Terreur (de directoriale Terreur[6] brak los, waarbij militaire commissies royalisten, priesters en politieke opponenten veroordeelden. Vaak bestond de veroordeling uit verbanning naar Guyana, hetgeen de droge guillotine genoemd werd. De nieuwe Directeurs gebruiken hun macht om een staatsbankroet te organiseren: de Staatsschuld wordt eenzijdig teruggebracht tot één derde (tiers consolidé). De worsteling van het Directoire met de volkswil leidt tot groeiende invloed van het leger.

Napoleon als eerste consul. Lithografie van François-Séraphin Delpech

Met de Staatsgreep van 18 Brumaire VIII (9 november 1799) nam Napoleon de macht over. Hiermee kwam er een eind aan het Directoire en aan de Franse Revolutie. De periode hierna is het Consulaat, eerst met drie consuls, vervolgens met Napoleon als levenslang consul. Deze periode eindigde door Napoleons kroning tot keizer op 2 december 1804, waarop het Keizerrijk ontstond.

Kunst- en modestroming[bewerken]

Met directoire wordt ook een Franse kunststroming aangeduid, de Directoire-stijl bestaande uit onder andere:

De Directoire-meubelstijl verbond de Louis XVI met de Empirestijl
  • een meubelstijl die zich tijdens deze periode ontwikkelde. Het is een neoclassicistische stijl, en de opvolger van de stijl van Lodewijk XVI. De directoire stijl werd opgevolgd door die van het empire (de stijl van het keizerrijk van Napoleon).
Caricatuur van de Directoire-mode: Incroyable en Merveilleuse
De Directeurs zelf, in een ambtsgewaad dat ook in die tijd belachelijk was
  • verschillende kostuumvormen voor mannen en vrouwen, waaronder damesondergoed dat tijdens de regering van het Directoire in zwang kwam. Het was een broekje met korte pijpjes, die met elastiek gesloten waren. "Directoire-elastiek" was nog tot voor kort een courant artikel in manufacturenzaken.
  • dandyisme en geaffecteerde uitspraak ( de uitroep c'est inc'oyable, ma pa'ole d'honneu' leverde de dandy's de bijnaam "les Incroyables" op.