Duinengordel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Duinengordel
Natuurgebied
Duinengordel (België (hoofdbetekenis))
Duinengordel
Situering
Land België
Coördinaten 51° 4′ NB, 5° 36′ OL
Dichtstbijzijnde plaats Meeuwen-Gruitrode, Opglabbeek, Bree, Maaseik
Informatie
Oppervlakte 30 km²
Duinengordel onderdeel van Mangelbeek en heide- en vengebieden tussen Houthalen en Gruitrode (habitatrichtlijngebied)/ Houthalen-Helchteren, Meeuwen-Gruitrode en Peer (vogelrichtlijngebied)
Natura 2000-gebied
Situering
Locatie Limburg
Informatie
Geldende richtlijn(en) Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn
Beheer Agentschap voor Natuur en Bos, Natuurpunt, Limburgs landschap vzw, particulieren
Site code (Europees) BE2200030 (habitatrichtlijngebied), BE2220313 (vogelrichtlijngebied)
Zicht op de Oudsberg
Omgeving van de Oudsberg
Zicht op het Turfven
Zicht op de Ruiterskuilen
Landschap aan de Blauwe Steen

Duinengordel is een unieke natuurkern van bijna 3000 ha gelegen in het hart van de Limburgse Kempen op het Kempens Plateau. Het gevarieerde en uitgestrekte heide-, bos- en duinenlandschap omvat natuurwaarden van internationaal belang, waardevol erfgoed en veel toeristische en recreatieve mogelijkheden. De landduinen in het gebied hebben een uitzonderlijk reliëf door hun uitgestrekte lengte en hoogte. Het grootste deel van Duinengordel werd vanaf de negentiende eeuw bebost met naaldbomen ten behoeve van de mijnbouw. Sinds 2020 maakt Duinengordel deel uit van het Nationaal Park Hoge Kempen. De recreatieve mogelijkheden zijn omvangrijk: wandelen, fietsen, mountainbiken, paardrijden, spelen in het Joekelbos of op de Oudsberg (het gratis Oudsbergspel), op bosklas komen via Grasduinen, picknicken in het zand of aan het water of joggen op de routes voor natuurlopen (zelfs halve marathon).

Ligging[bewerken]

Het natuurgebied ligt in de provincie Limburg op het grondgebied van de gemeenten Oudsbergen (fusie tussen Meeuwen-Gruitrode en Opglabbeek), Maaseik en Bree. Het omvat drie omvangrijke wandelgebieden: Oudsberg (gelegen in het Gruitroderbos), Donderslag en Solterheide. Centraal in het gebied ligt het Vlaamse natuurreservaat Oudsberg: de hoogste en grootste open stuifduin van Vlaanderen. In Duinengordel ligt ook een uitgebreid netwerk van bewegwijzerde routes voor mountainbiken, fietsen, lopen en ruiteren en mennen. Het gebied grenst aan het militaire schietveld Pampa Range, waaronder ook het Domein Masy valt.

Geschiedenis[bewerken]

In de Vroegmoderne Tijd maakte de huidige "Duinengordel" deel uit van een uitgestrekte heidegebied. Dit heidegebied bestond uit verschillende aaneengesloten deelgebieden. In het zuidwesten lag de uitgestrekte Donderslagse Heide, die naar het noordoosten via de zogeheten Gruitroodse Heide tot aan Waterloos reikte.

Het meest noordoostelijke deel van de Gruitroodse Heide stond bekend onder de naam Opitterse Heide of Solterheide. Het meest zuidwestelijke deel van de Gruitroodse Heide was de Ophovenerheide, genoemd naar het gehucht Ophoven, ten zuidwesten van het dorp Gruitrode. Tussen Gruitrode en Plokrooi lag eveneens een heidegebied dat van de huidige Duinengordel tot tussen Ellikom en Wijshagen liep: de Wijshager Heide.

Op de Ferrariskaarten staat aan het einde van de achttiende eeuw ten noorden van Opglabbeek en Louwel een zes kilometer lange duinengordel ingetekend die even ten zuidoosten van het Turfven start en eindigt ten oosten van de Oudsberg.

Vanaf de negentiende eeuw werden grote delen van de Kempense heidegebieden omgevormd tot landbouwgebied, bebost voor de mijnbouw of verstedelijkt. Het grootste deel van de huidige Duinengordel (het deel van de Donderslagse Heide ten oosten van de N76 en de Gruitroodse Heide) werd bebost. Een minderheid werd omgevormd tot landbouwgebied. Het zuidwestelijke deel van de Donderslagse Heide, naar Houthalen toe, werd bebouwd voor de nieuwe stadswijk Houthalen-Oost. Een groot deel van de Donderslagse Heide bleef met de functie van schietterrein als heidegebied bewaard.

Fauna en flora[bewerken]

Het landschap van Duinengordel bevat een ware schat aan fauna en flora: de biodiversiteit tiert er welig. Het gebied herbergt dan ook enkele uitzonderlijke soorten: de bosbeekjuffer, de vinpootsalamander, de boskrekel, de grauwe klauwier, de groene zandloopkever, het icarusblauwtje en de rode bosmier. Ook roofvogels als de buizerd, de havik of de wespendief vinden er hun thuis. Rond de vennen wordt de gladde slang gesignaleerd. Enkele deelgebieden zijn Europees beschermd als Natura 2000-gebied (habitatrichtlijngebied 'Mangelbeek en heide- en vengebieden tussen Houthalen en Gruitrode' (BE2200030) of vogelrichtlijngebied 'Houthalen-Helchteren, Meeuwen-Gruitrode en Peer' (BE2220313)).

Landmarks[bewerken]

Naast de Oudsberg zijn er verschillende landmarks: de vennen Ruiterskuilen, het Turfven, het Zwartven, het Broeksven, de Boskapel, de Kapel der Bossen, de Geuzenbaan, de Blauwe Steen, de Kruisberg, de Kolisbergen en de Donderslaghoeve.

Oudsberg[bewerken]

De Oudsberg staat bekend als de grootste en hoogste open stuifduin van Vlaanderen, als onderdeel van een duinengordel die zich vroeger uitstrekte van Hechtel tot Maaseik. De Oudsberg is een Vlaams natuurreservaat en ligt op grondgebied van Gruitrode. Het gebied oefent heel wat aantrekkingskracht uit op jong en oud.

Project[bewerken]

De werking rond de ontwikkeling van Duinengordel is een gezamenlijk initiatief van de gemeentebesturen van Oudsbergen, Maaseik, Bree en het Agentschap voor Natuur en Bos. Samen met het Regionaal Landschap Kempen en Maasland presenteerden zij in 2013 een ambitieuze, eigendom overschrijdende visie en integrale aanpak voor het bos- en natuurgebied in samenhang met het landbouwgebied eromheen.

De toegangspoort tot Duinengordel voor het Nationaal Park Hoge Kempen wordt de erfgoedsite van de Commanderij in Gruitrode.

Externe link[bewerken]