Gerard Bolland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
G.J.P.J. Bolland
GBolland.jpg
Persoonlijke gegevens
Geboortedatum 9 juni 1854
Geboorteplaats Groningen
Sterfdatum 11 februari 1922
Sterfplaats Leiden
Wetenschappelijk werk
Vakgebied filosofie
Bolland door Albert Termote

Gerardus Johannes Petrus Josephus (Gerard) Bolland (Groningen, 9 juni 1854[1]Leiden, 11 februari 1922[2]) was een Nederlands autodidactisch filosoof en taalkundige.

Bolland werd geboren in Groningen en kwam uit een eenvoudig katholiek gezin. Na het autodidactisch behalen van een baan als onderwijzer te Katwijk aan Zee en daarna leraar Engels en Duits in Batavia, solliciteerde Bolland in 1896 met succes naar de vrijgekomen positie van hoogleraar filosofie aan de universiteit van Leiden. In deze functie was hij verantwoordelijk voor de revival van het hegelianisme rond 1900 in Nederland, door het geven van de meest populaire colleges toentertijd. Bolland kan tevens als grondlegger van de fascistische beweging in Nederland worden beschouwd. In zijn laatste academische les De teekenen des tijds (1921) hield hij een fel betoog tegen de democratie (de "gepeupelregeering", p.12), tegen het jodendom [3], tegen de "tot heerschappij gekomen goddelooze arbeidersklasse" (p. 9), tegen democratisch onderwijs: "de liberaal bedoelde, maar democratisch ontwikkelde, dat is ontaarde, volksschool" (p.34), tegen vrouwenemancipatie [4].

Bolland wist de filosofie van Hegel in Nederland te doen herleven. Hij verzorgde onder meer een nieuwe uitgave van de werken van Hegel, en heeft daarmee de belangstelling voor de wijsbegeerte in Nederland in belangrijke mate gestimuleerd. Bolland had een zeer kenmerkend taalgebruik; zijn ‘kameelzinnen’ en het ‘hollands-bollands’ in het algemeen werden door de linguïst-filosoof J.A. Dèr Mouw scherp bekritiseerd. De Nederlandse dichter-zanger Koos Speenhoff schreef nog een vermakelijk gedicht over hem.

Publicaties[bewerken]

  • Het wereldraadsel. Wijsgeerige verhandelingen. Leiden: Adriani, 1896 Online versie (dbnl)
  • Zuivere rede en hare werkelijkheid. Leiden, 1904 (2e uitg. 1909, 3e uitg. 1912) Online versie (dbnl)
  • Collegium logicum. Leiden: Adriani, 1905 (2e ongewijzigde druk: Amsterdam: Versluys, 1931)
  • De teekenen des tijds. Academische les, den 28sten September 1921 te Leiden, en voorts te 's Gravenhage, Rotterdam en Amsterdam tot opening van colleges uitgesproken. Leiden: Adriani, 1921, 38 p.
  • Postuum: G.J.P.J. Bolland: Wijsbegeerte van den godsdienst. Bewerkt naar dictaten, geschriften en brieven, door G.W. Wolthuis. Amsterdam: Emmering, 1923 Online versie bij Delpher

Bronnen[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Jan Noordegraaf, 'Van Eeden, Bolland en Lady Welby. Significa in het licht der Rede'. Voortgang, jaarboek voor de Neerlandistiek 12 (1991), 281-298. (Ook in Jan Noordegraaf: Een kwestie van tijd. Vakhistorische studies. Münster: Nodus Publikationen, 2005, 116-133).
  • Jan Noordegraaf, 'Was Bolland taalgek? Over morfologie en ideologie'. Vragende wijs. Een bundel artikelen aangeboden aan L. Peeters. Amsterdam: Rodopi 1990, 183-191. (Uitgebreide en gewijzigde versie in Oorsprong en ideaal. Opstellen over taalzoekers door Jan Noordegraaf. Münster: Nodus Publikationen, 1995,121-133.
  • Willem Otterspeer, Bolland, een biografie. Amsterdam: Bert Bakker, 1995.
  • Ir. B. Wigersma, leeraar te Haarlem, G.J.P.J. Bolland. Een Schets. Haarlem: J.W. Boissevain & Co, 1922. Een ware 'oratio pro domo' .