Katwijk aan Zee

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen


Katwijk aan Zee
Woonkern in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Katwijk aan Zee
Details
Katwijk aan Zee (Zuid-Holland)
Katwijk aan Zee
Situering
Provincie Vlag Zuid-Holland Zuid-Holland
Gemeente Vlag Katwijk Katwijk
Coördinaten 52° 12′ NB, 4° 24′ OL
Algemeen
Oppervlakte 1,80 km²
Inwoners (2020) 17.810[1]
Overig
Postcode 2221, 2224 + 2225
Netnummer 071
Foto's
Luchtfoto Katwijk aan Zee
Luchtfoto Katwijk aan Zee
Ondanks dat Katwijk nooit een eigen haven heeft gehad, heeft het nog steeds een vissersvloot. Op de foto de KW-34 Rosemarie
Ondanks dat Katwijk nooit een eigen haven heeft gehad, heeft het nog steeds een vissersvloot. Op de foto de KW-34 Rosemarie
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografie van Katwijk aan Zee en omgeving, maart 2014
Deel van Witte Hek, buurt in Katwijk aan Zee

Katwijk aan Zee is een woonkern in de gemeente Katwijk in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, met ongeveer 17.810 inwoners.[1]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Romeinse tijd[bewerken | brontekst bewerken]

In de Romeinse tijd vormde hier na de verovering van de provincie Germania Inferior de rivier de Rijn de noordelijke grens van het Romeinse Rijk. De Romeinse geschiedschrijver Tacitus beschreef ook dit gebied en op diverse plaatsen in de huidige Nederlandse provincie Zuid-Holland zijn overblijfselen van Romeinse oorsprong gevonden. De Romeinen bouwden hier een castellum, waarvan de overblijfselen uiteindelijk door de Noordzee zouden worden verzwolgen en dat lange tijd bekend stond met de Nederlandse naam Brittenburg. De keizer Caligula zou hier zijn exercitie die bekend werd als de "slag met de schelpen" hebben opgevoerd, voor zijn invasieplannen om Brittannia te veroveren, zoals beschreven door de Romeinse geschiedschrijvers Suetonius en Dio Cassius. De teksten spreken echter vooral van “de Gallische kust”, waardoor dan ook andere plaatsen zoals Boulogne-sur-Mer mogelijk kunnen zijn geweest, waar Het Kanaal het smalst is.[2][3][4][5][6]

Middeleeuwen[bewerken | brontekst bewerken]

Rond 1230 was het plaatsje niet meer dan een kern van een aantal hutten. Na 1300 begon de plaats te groeien en werd ze al snel bekend om de visserij, maar ook om de binnenvaart. In 1388 werd de vismarkt van Katwijk aan den Rijn verplaatst naar Katwijk aan Zee. De twee plaatsen vielen toen al onder hetzelfde bestuur, Katwijk, maar toen was dat een heerlijkheid. Het zeedorp blijft groeien en in 1461 wordt het een zelfstandige parochie.[7] Kort daarna wordt de Oude Kerk gebouwd. Lang was er een slechte verbinding tussen Katwijk aan Zee en het verder gelegen Katwijk aan den Rijn. Vanwege de bevolkingsgroei wordt er wel meer landinwaarts gebouwd.

Later zorgden het kerkelijke leven, het voetbal en de familie(bedrijven) voor een groot netwerk aan sociale contacten binnen eigen kring, waardoor men graag in deze gesloten gemeenschap bleef wonen. Het tekent het eigen karakter en de sterke verbondenheid binnen het oude dorp. Hierdoor ontstond een beperkte genenpool waaruit inwoners hun partner kozen. De Katwijkse ziekte (HCHWA-D) is een redelijk bekend fenomeen in de dorpskern: de ziekte wordt veroorzaakt door een gen van een gezamenlijke voorouder die tien tot twaalf generaties geleden leefde.

Vroegmoderne tijd[bewerken | brontekst bewerken]

In 1572 wordt vanaf het Veereinde in Katwijk aan den Rijn in een rechte lijn een kanaal gegraven richting zee dat uitkomt bij de Voorstraat.[8] Door te weinig onderhoud in de Tachtigjarige Oorlog verzandde het en eindigde het kanaal bij de Zwaaikom. Het doorlopende kanaal dat overbleef werd Het Mallegat genoemd. De behoefte voor een afwateringskanaal bleef bestaan. Het duurt tot 1879 als de vaarweg tot en met de zee wordt voltooid.

Lange tijd is het werk in de visserij armoedig, onder andere door de hoge belastingen. Die werden geheven door de Heer van Katwijk die daarmee een recht beoefende.[7] Richting de negentiende eeuw kwam er ook in de visserij wat meer leven. De heerlijke rechten vervielen na lang procederen. Daarnaast werd de rijkspremie voor elke pink met honderd gulden verhoogd en werd er door investeringen in het spoor meer visvervoer mogelijk.

Moderne tijd[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds de 20e eeuw is Katwijk aan Zee een bekende badplaats. Eind jaren zestig had Katwijk de grootste vissersvloot van Nederland met 180 schepen. Later, toen er modernere schepen kwamen, weken de Katwijkse schepen uit naar de havens van IJmuiden en Scheveningen en werd de vloot kleiner.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is een deel van de bebouwing in Katwijk aan Zee door de Duitsers afgebroken. Het ging om een 200 meter brede strook huizen langs de kust, die moesten verdwijnen om plaats te maken voor de Atlantikwall. Pas na de oorlog kreeg de boulevard zijn huidige aanzicht.[9]

Eind jaren tachtig smolt Katwijk aan Zee samen met Katwijk aan den Rijn en de noordelijke (nieuwbouw)wijken Hoornes en Rijnsoever, nu Katwijk-Noord, tot één grote gemeente, Katwijk. Per 1 januari 2006 vallen ook de omringende dorpen Rijnsburg en Valkenburg onder de gemeente Katwijk.

Karakter[bewerken | brontekst bewerken]

Dialect[bewerken | brontekst bewerken]

In Katwijk aan Zee wordt een conservatieve variant van het Zuid-Hollands gesproken, het Katwijks (Katteks). Het is een van de weinige oorspronkelijke dialecten die in Zuid-Holland zijn overgebleven. Een deel van de inwoners spreekt het dialect nog dagelijks, zij het niet meer in de zuiverste vorm. De invloed van het Standaardnederlands is groter geworden en wordt steeds groter. In 2020 kwam het Katwijks woordenboek uit, veertien jaar lang werkten auteurs Jaap van der Marel en Leendert de Vink aan de totstandkoming van het lexicon.[10]

De geschiedenis van het Katwijkse dialect kan in verschillende fases worden ingedeeld. De oudste vormen komen uit ongeveer 800 na Christus, het gaat dan om woorden als regge (ndl. rug) en pet (ndl. put). Vanaf de twintigste eeuw zijn er nauwelijks meer woorden bijgekomen. Het dialect kent enkele invloeden vanuit het Frans en het Engels en kent veel vakjargon vanuit de visserijwereld.[11]

Het Katwijks dialect lijkt sterk op het Noordwijks dialect van de eerste helft van de 20e eeuw en daarvoor.

Religie[bewerken | brontekst bewerken]

Vraagteken Er wordt getwijfeld aan de juistheid van het volgende gedeelte
Raadpleeg de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie, en pas na controle desgewenst het artikel aan.
Opgegeven reden: Aantal kerkleden is hoger dan aantal inwoners, onmogelijk dus

Delen van Katwijk aan Zee wordt gewoonlijk beschouwd als een orthodox of bevindelijk, christelijk dorp, "zij het lang niet meer zo massief als in 1940."[12] Zo waren er in 2000 bijna 24.000 leden aangesloten bij een van de kerkverbanden die gehuisvest zijn in het toenmalige dorp Katwijk aan Zee. Het overgrote deel van de leden is hervormd. De hervormde gemeente van Katwijk aan Zee had in 2000 welgeteld 20.471 leden[12], hoewel dit aantal nu een stuk lager ligt.[bron?] Er valt op te merken dat deze leden niet allemaal kerkgangers waren, over een periode van dertig jaar zijn de kerken minder vol dan voorheen.[12] De leden komen niet allemaal uit de kern Katwijk aan Zee, maar uit de hele gemeente Katwijk (incl. Rijnsburg, Valkenburg, Katwijk aan den Rijn, Katwijk-Noord) en omstreken.

Daarnaast is er een Hersteld Hervormde Kerk (HHK) met bijna 2.000 leden, samen met Staphorst en Ouddorp de grootste van Nederland qua ledenaantal. Twee van de drie wijkgemeentes van de HHK zijn gehuisvest in de Triumfatorkerk, een voormalige gerefomeerde kerk die gerenoveerd en flink uitgebreid is. De nieuwe kerk werd in september 2015 in gebruik genomen.[13][14] De derde en kleinste wijkgemeente kerkt in de UNI-zaal aan de Wethouder D. Ouwehandstraat.

Voorts zijn er in Katwijk een Christelijke Gereformeerde Kerk, een Gereformeerde Kerk vrijgemaakt, een Gereformeerde Gemeente en een Gereformeerde Gemeenten in Nederland. Deze hebben minder leden dan de hervormde gemeentes.

Tot slot is er een Universele Soefitempel, de Universel Murad Hassil ligt in de zuidduinen dat onderdeel is van het duingebied Berkheide. In Katwijk aan Zee zijn er geen moskeeën.

Sport[bewerken | brontekst bewerken]

Veel inwoners van de dorpskern zijn niet alleen betrokken in het kerkelijke leven, maar in Katwijk aan Zee bevindt zich ook de grootste amateurvoetbalvereniging van Nederland. K.v.v. Quick Boys speelt op sportpark Nieuw Zuid de thuiswedstrijden en is opgericht in 1920. Ook trainde het Nederlands voetbalelftal van halverwege de jaren 90 tot 2018 op dit sportpark dat in de zuidduinen ligt.

Bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

  • De hervormde Andreaskerk (ook wel Witte Kerk genoemd) dateert uit 1480. Het is de enige kerk in Nederland pal aan de boulevard.
  • De Vuurbaak uit 1605 (op een na oudste vuurtoren in Nederland).
  • De Nieuwe Kerk 1885, gebouwd in neo-renaissancestijl (op een na grootste orgel van Nederland, grootste hervormde kerk in Nederland naar zitplaatsen).
  • In de wijk Nieuw Zuid ligt de Soefitempel (enige ter wereld).
  • Het hoogste natuurlijke punt in de provincie Zuid-Holland is de Waarnemingspost op Vlaggeduin, gelegen in de zuidduinen.

Duurzaam toerisme[bewerken | brontekst bewerken]

In het jaar 2011 heeft Katwijk aan Zee een QualityCoast Bronze Award mogen ontvangen voor haar inspanningen om een duurzame toeristische bestemming te worden.[15]

Buurten[bewerken | brontekst bewerken]

Openbaar vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook: Openbaar vervoer in Katwijk

De buslijnen 37, 38, 430, 431 en 432 van Arriva verbinden station Leiden Centraal met Katwijk aan Zee. Buslijn 90 verbindt station Den Haag Centraal via Katwijk (incl. Katwijk aan Zee) en Noordwijk (incl. Noordwijk aan Zee) met Lisse. Buslijn 385 (Qliner) verbindt Noordwijk met Den Haag en Sassenheim, met een korte verbinding en weinig haltes.

Tot eind april 2021 reed bus 30 via de N206 naar Katwijk-Noord en vervolgens halte ESA-Estec en reed bus 31 via de Zeeweg naar de Boulevard-Zuid in Katwijk. De renovatie van de Koningin Julianabrug, het aanleggen van een fietstunnel bij het Waterloopje en de vernieuwing van de N206/Tjalmaweg (onderdeel van de RijnlandRoute) zorgden ervoor dat de lijnen 30 en 31 sinds 25 augustus 2020 geen ringlijn meer vormen. Sinds 9 mei 2021 zijn deze lijnen omgezet naar R-Net-lijnen, die sneller in Leiden zijn en meerdere malen per uur rijden, in de spits bij het gemeentehuis om de vijf minuten. Lijnen 30 en 31 werden sinds die datum omgenummerd naar 430 en 431. Lijn 230, de ochtendspitsversie van lijn 30, werd omgenummerd naar 432. De Tjalmaweg wordt in 2021 en 2022 omgebouwd tot een vierbaansweg, zodat het toekomstige extra verkeer vanaf de nieuwe woonwijk op Valkenhorst en de nieuwe buslijn van het R-Net goed door kunnen stromen.

Geboren[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Katwijk.