Christelijke Gereformeerde Kerken

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Christelijke Gereformeerde Kerken
Bethelkerk te Sliedrecht
Bethelkerk te Sliedrecht
Indeling
Hoofdstroming Protestantisme
Richting Gereformeerd calvinisme
Voortgekomen uit Samenvoeging van Chr. afgesch. gemeenten en Geref. Kerken o/h Kruis in 1869
Afsplitsingen 1892: Op drie gemeenten na samengevoegd met de Dolerenden tot de Gereformeerde Kerken in Ned.
1952: Chr. Gereformeerde Gemeenten (in Ned.)
Aard
Locatie 182 kerken in Nederland (2016)[1]
Aantal leden 72.562 (1 januari 2017)[2]
Karakter Zowel bevindelijk als orthodox
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Protestantisme

Titelpagina Statenvertaling

in Nederland

..Stromingen

Lutheranisme
Lutheranisme
Vrijzinnig-Protestantisme
Vrijzinnig protestantisme
Midden-orthodoxie
Protestantse Kerk in Nederland
Modern-Gereformeerd
Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland
Orthodox Protestantisme
Calvinisme
Gereformeerd protestantisme
Orthodox-protestantisme
Orthodox Gereformeerd
Orthodox-gereformeerden
Bevindelijk Gereformeerden
Bevindelijk gereformeerden
Evangelisch
Evangelisch Christendom

Aantal CGK-leden per bestuurlijke gemeente in 2008
Het voormalige christelijk-gereformeerde kerkje van Lutjegast

De Christelijke Gereformeerde Kerken vormen een kerkgenootschap binnen het protestantisme in Nederland, bestaande uit circa 180 plaatselijke gemeenten. Per 1 januari 2017 had de CGK 72.562 leden.[2]

Geschiedenis[bewerken]

Ontstaan van de verschillende stromingen in Nederland
Ontstaansgeschiedenis van kerken in Nederland
1rightarrow blue.svg Zie ook Protestantisme in Nederland

De Christelijke Gereformeerde Kerken zijn ontstaan in 1892 als een voortzetting van de Christelijke Gereformeerde Kerk die in 1869 ontstond uit de vereniging van twee kerkelijke groeperingen ontstaan uit de Afscheiding van 1834, namelijk de Christelijke afgescheiden gemeenten en de Gereformeerde Kerken onder het Kruis. Toen vrijwel de gehele Christelijke Gereformeerde Kerk van 1869 in 1892 opnieuw fuseerde met de Nederduitse Gereformeerde Kerk (Dolerende) tot de Gereformeerde Kerken in Nederland waren er slechts drie gemeenten die de Christelijke Gereformeerde Kerk wilden voortzetten.

Het waren de predikanten F.P.L.C. van Lingen (1832-1913) (bekend als bewerker van de Dächsel Bijbelverklaring) en J. Wisse (1843-1921) die de voornaamste woordvoerders waren in de kring van bezwaarden tegen een vereniging met de kerken voortgekomen uit de Doleantie onder leiding van Dr. A. Kuyper.

De bezwaren van Van Lingen en Wisse[bewerken]

1. De leer van de veronderstelde wedergeboorte die door dr. A. Kuyper werd voorgestaan, door zijn catechismusverklaring breed werd uitgedragen in de gemeenten en onder theologische studenten onderwezen. Hierbij wordt iedere gedoopte bij voorbaat als wedergeboren aangezien, zolang het tegendeel niet blijkt. De predikanten Van Lingen en Wisse vonden deze leer bederfelijk voor het kerkelijk leven. Zij riepen op tot onderscheidenlijke prediking: er zijn twee soorten hoorders). Preekte dr. A. Kuyper nog de noodzaak van zelfonderzoek, zijn volgelingen gingen verder om de gehele kerkelijke gemeente bij voorbaat als wedergeboren christenen te beschouwen.

2. De beginselen van de Afscheiding van 1834 en de doleantie van 1886 zijn fundamenteel met elkaar in strijd. De intentie van de Afscheiding was in het geloof het hervormde kerkgenootschap (sinds 1816) verlaten ziende op het gebod, en blind voor de toekomst. De doleantie daarentegen was sterk geregisseerd door dr. A. Kuyper waarbij felle strijd gevoerd werd om het behoud van de kerkelijke eigendommen.

3. Kerkrechterlijke bezwaren: de plaatselijke gemeenten waren onvoldoende betrokken in het verenigingsproces, wat men in strijd achtte met het presbyteriale kerkrecht. Daarin zijn de plaatselijke gemeenten tot op zekere hoogte autonoom.

Periode 1892 - 1953[bewerken]

Op de eerste synode, in 1893, waren er reeds acht gemeenten vertegenwoordigd. In 1894 kon er een theologische school worden geopend, die in eerste instantie in Rijswijk gevestigd was en vanaf 1919 in Apeldoorn. De Christelijke Gereformeerde Kerk bestond tot de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog en voornamelijk in haar 'doorstartperiode' (na de totstandkoming van de Gereformeerde Kerken in Nederland in 1892) uit een groot aantal Schriftuurlijk-bevindelijke predikanten en gemeenten.

Maar ook later was het Prof. L.H. van der Meiden die het belang van de Schriftuurlijk-bevindelijke prediking nog voluit heeft benadrukt. In 1933 hield hij voor de predikantenvergadering te Apeldoorn een referaat over het bevindelijk element in de prediking. Hij beklemtoonde dat men niet alleen moet preken wat Christus voor de zijnen deed, maar ook wat Hij door Woord en Geest in hun harten werkt, een zinsnede die rechtstreeks uit de Institutie van Calvijn te herleiden is.

Binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken waren vanaf het begin stadium altijd al verschillende richtingen waar te nemen, met bijvoorbeeld aan de ene zijde P.J.M. de Bruin (1868-1942) en aan de andere kant J.J. Van der Schuit (1882-1965). Na de Tweede Wereldoorlog is deze scheidslijn steeds helderder geworden in een zogenaamde voorwerpelijke stroming die zich verwant voelt met de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt en een zogenaamde onderwerpelijke richting die verwant is aan de rechterflank van de Gereformeerde Gezindte: de Gereformeerde Gemeenten en/of de Gereformeerde Bond en sinds 2004 de Hersteld Hervormde Kerk. Mede hierdoor hebben de Christelijke Gereformeerde Kerken door de jaren heen nogal te maken gehad met predikanten of gemeenten die zich losmaakten en over gingen naar andere kerkverbanden. Andersom echter was het juist ds. R. Kok (1890-1982) die zich met zijn gemeente in 1956 aansloot hij bij de Christelijke Gereformeerde Kerken nadat hij geschorst was in 1950 als predikant in de Gereformeerde Gemeenten vanwege 'vereenzelviging van de beloften van het evangelie en het aanbod van genade'.

De kanselboodschap van 1953[bewerken]

In 1953 kwam het zover dat er een kanselboodschap werd uitgegeven op aandrang van Prof. Gerard Wisse, om te voorkomen dat er meer zouden vertrekken. De bezwaren die geuit waren door de predikanten die heengingen werden hiermee onderstreept.

De kanselboodschap die in alle Christelijke Gereformeerde Kerken werd voorgelezen was gericht aan alle predikanten, hoogleraren, ouderlingen, jeugdleiders, gemeenteleden en riep op om in de prediking te blijven benadrukken: "Dat zalig worden een wonder blijft, en de noodzakelijkheid van wedergeboorte door de Heilige Geest niet uit het oog mag worden verloren". "Nodig is dat wij in de bevindelijke weg leren, dat wij God kwijt zijn, en van nature in een verbroken werkverbond liggen, dood door de misdaden en de zonden, en wij alleen door een oprecht geloof Christus en al Zijn weldaden deelachtig kunnen worden".

Periode 1953 - heden[bewerken]

De uitwerking van de kanselboodschap is evenwel beperkt gebleven, want anno 2017 kenmerken de Christelijke Gereformeerde Kerken zich door een nog veel grotere verscheidenheid op het gebied van levensstijl en theologie als in de jaren vijftig. Door een bezorgde groep predikanten werd om te voorkomen dat nog meer behoudende predikanten het kerkverband zouden verlaten in 1966 de Stichting Bewaar het Pand opgericht. De 'panders' willen vast houden aan de oorspronkelijke prediking en men handhaaft het gebruik van de Statenvertaling zoals die meest recent is uitgegeven door de Gereformeerde Bijbelstichting. Gekozen wordt voor deze uitgave omdat men meent dat deze vertaling het meest zuiver de oorspronkelijke Hebreeuwse en Griekse grondtekst weergeeft. Bezwaren tegen moderne vertalingen bestaan voornamelijk hierin dat men van mening is dat deze vertalingen de geest van een andere theologie ademen.

Een deel van de middengroep zoekt samenwerking met predikanten van de Gereformeerde Bond en/of de Hersteld Hervormde Kerk, waarmee sinds enkele jaren kanselruil mogelijk is. Van samenwerkingsgemeenten zoals bij de uiterst linkervleugel uit het kerkverband is echter geen sprake. In sommige gevallen maakt men hier gebruik van de Herziene Statenvertaling maar met verdere liturgische vernieuwingen in de erediensten wil men niet meegaan.

De progressieve linkervleugel staat voor moderne theologische opvattingen en streeft naar verdere liturgische vernieuwing. Zij zoekt plaatselijk samenwerking met de Nederlands Gereformeerde Kerken en met de Gereformeerde Kerken (Vrijgemaakt) en op enkele plaatsen ook met de voormalige Gereformeerde Kerken in Nederland (nu onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland).

In vele gemeenten wordt naast de berijming van 1773 de nieuwe Psalmberijming gezongen en de Bijbelvertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap van 1951 gebruikt. In een aantal gemeenten wordt ook de Nieuwe Bijbelvertaling uit 2004 gebruikt, hoewel dit door de landelijke synode is ontraden. In de progressieve gemeenten wordt het gehele Liedboek voor de Kerken gebruikt, terwijl ook wel andere liederen, bijvoorbeeld uit de bundel van de Stichting Opwekking, worden gezongen. Deze bundels zijn niet formeel vrijgegeven door de kerkleiding, maar plaatselijke gemeenten hebben in 2004 de vrijheid gekregen om liederen te zingen die wat betreft de inhoud passen bij de theologische opvattingen van de kerken, en wat betreft de vormgeving passen binnen de gereformeerde liturgie. Niet alle (oude én nieuwe!) liederen uit de genoemde bundels voldoen aan deze voorwaarden.

De beide vleugels kennen hun eigen jeugdwerk. De progressieve koers van de traditionele jongerenorganisatie CGJO leidde in de jaren tachtig tot de oprichting van een conservatieve tegenhanger, het LCJ, die inmiddels in omvang niet meer onderdoet voor het CGJO.

1rightarrow blue.svg Voor een overzicht van alle gereformeerde kerken, zie gereformeerd.

Kerkelijke organisaties[bewerken]

De kerken hebben een eigen Theologische Universiteit te Apeldoorn. Hier studeren rond de honderd studenten. Daarnaast zijn er ongeveer dertig mensen die een eigen studieroute volgen. Ook zijn er rond de 25 promotiestudenten, die deels uit het buitenland komen. De Theologische Universiteit heeft nauwe contacten met de Theologische Universiteit te Kampen, onder andere door middel van een gezamenlijke onderzoeksgroep (BEST, Biblical Exegesis and Systematic Theology).[3]

Recente ontwikkelingen[bewerken]

De secularisatie gaat aan de CGK niet voorbij. Het ledenaantal is sinds 1990 zo'n 5% gedaald en ook het zondagse kerkbezoek neemt af, met name van de tweede dienst op zondag. Het ledenaantal is in de jaren 2014, 2015 en 2016 in totaal met meer dan 1000 verminderd.[2] Het aantal gemeenten van het CGK neemt ook af, van 189 in het jaar 2000 naar 180 begin 2014.

In de laatste jaren zijn er een aantal plaatselijke gemeenten, bijvoorbeeld in Zwartsluis, Rotterdam-West en Vlissingen verdwenen of ze zijn samengegaan met bijvoorbeeld gemeenten van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt, zoals in Doesburg. Daarnaast zijn er met name in West-Nederland gemeenten die een 'doorstart maken', dit zijn zogenaamde zendingsgemeenten. Deze zendingsgemeenten zijn met name liturgisch wat vrijer en hebben vaak een evangelist in plaats van een predikant. Op 13 december 2012 is in Renswoude de plaatselijke christelijke gereformeerde ”preekplaats” geïnstitueerd als zelfstandige gemeente.

Meest opmerkelijke recente ontwikkeling binnen de CGK is dat de synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken zich teruggetrokken heeft uit het proces van eenwording van de Theologische Universiteit van Apeldoorn met die van Kampen wat een kleine correctie lijkt te zijn op een jarenlang proces van verdere toenadering. Dit alles tot grote teleurstelling van iemand als Prof. W. van 't Spijker die verdere samenwerking altijd heeft toegejuicht. Achtergrond van de terugtrekking is de recente openstelling van de vrouw in het ambt als gevolg van moderne hermeneutische inzichten en benadering van de Bijbel binnen de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt.

Bladen[bewerken]

De officiële publicatie van de Christelijke Gereformeerde kerken is De Wekker, die tweewekelijks verschijnt. Daarnaast zijn er het blad Doorgeven (dit geeft een beeld van het werk in de zending, evangelisatie en hulpverlening) en Vrede over Israël.

Bekende leden[bewerken]

Externe links[bewerken]

literatuur[bewerken]

Geschiedenis Christelijke Gereformeerde Kerk door P.J.M. de Bruin