Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Gereformeerde Bond)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland
Indeling
Hoofdstroming Protestantisme
Richting Gereformeerd calvinisme
Voortgekomen uit Ned. Herv. Kerk in 1906
Afsplitsingen Geen. In 2004 grotendeels gebleven in de PKN, deels opgegaan in Herst. Herv. Kerk
Aard
Locatie 475 (wijk)gemeenten binnen de Protestantse Kerk (2001)
Aantal leden 8027 (2015); achterban omvat naar schatting 290.000 PKN-leden inclusief 55.000 in de HHK (2014)[1]
Karakter bevindelijk tot orthodox
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Protestantisme

Titelpagina Statenvertaling

in Nederland

..Stromingen

Lutheranisme
Lutheranisme
Vrijzinnig protestantisme
Vrijzinnig protestantisme
Midden-orthodoxie
Protestantse Kerk in Nederland
Modern-gereformeerd
Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland
Orthodox-protestantisme
Calvinisme
Gereformeerd protestantisme
Orthodox-protestantisme
Orthodox-gereformeerd
Orthodox-gereformeerden
Bevindelijk gereformeerden
Bevindelijk gereformeerden
Evangelisch

Evangelisch christendom

De Gereformeerde Bond, voluit de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland, is een stroming binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Van 1909 tot 2005 was de officiële naam Gereformeerde Bond tot verbreiding en verdediging van de Waarheid in de Nederlandse Hervormde (Gereformeerde) Kerk. De Bond is opgericht op 18 april 1906 als vereniging binnen de Nederlandse Hervormde Kerk. Ter aanduiding van de gereformeerde bond wordt ook wel de naam 'hervormd-gereformeerd' gebruikt. In 1909 verscheen de eerste editie van De Waarheidsvriend, nog altijd het officiële orgaan van de Gereformeerde Bond. Daarnaast wordt het tijdschrift Theologia Reformata uitgegeven.

De Gereformeerde Bond is geen zelfstandig kerkverband, maar vormt een modaliteit, een stroming, oorspronkelijk in de Nederlandse Hervormde Kerk en tegenwoordig in de Protestantse Kerk in Nederland. Evenals de orthodox gereformeerde kerkverbanden die ontstonden uit de Afscheiding van 1834 of de doleantie van 1886 wil de Gereformeerde Bond vasthouden aan het gezag van de Bijbel als zijnde het door God geïnspireerde Woord, en de leer zoals samengevat door de algemeen christelijke en gereformeerde belijdenis geschriften de Nederlandse Geloofsbelijdenis, de Heidelbergse Catechismus en de Dordtse Leerregels (de Drie Formulieren van Enigheid).

Hugo Visscher behoorde tot de oprichters van de Gereformeerde Bond, maar zijn verhouding met het hoofdbestuur later was complex.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook Protestantisme in Nederland

De Afscheiding van 1834 en de Doleantie in 1886 betekenden forse aderlatingen van gereformeerd bloed uit de Nederlandse Hervormde Kerk. Toen Abraham Kuyper de Nederlandse Hervormde Kerk verliet zei hij: "Al Gods volk gaat met mij mee. Jan Rap en zijn maat blijven achter". Voor ds. Ph.J. Hoedemaker was dit een reden om in de Nederlandse Hervormde Kerk te blijven, juist om Jan Rap en zijn maat. Hij stond op het standpunt van de volkskerk. Toch bleven er die onvoorwaardelijk achter de gereformeerde belijdenis bleven staan en op handhaving aandrongen. Hugo Visscher was zo iemand, Hoedemakers volkskerkgedachte werd een gevaarlijke illusie bevonden.

De directe aanleiding tot oprichting van de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk was het moment dat in 1905 dominee Louis Adriën Bähler zonder enige kerkelijke consequentie door handhaving van de tucht kon beweren dat het christendom op één lijn te stellen is met andere godsdiensten en bovendien nog veel kon leren van het boeddhisme[2][3] De 'kwestie Bähler' maakte volgens de oprichters duidelijk in welk diep treurige, maar ook diep zondige toestand de Nederlands Hervormde Kerk verkeerde.

"De ellende onzer Kerk brengt voortdurend een onberekenbaar grote schade toe aan de godsdienstige ontwikkeling van ons volk. Duizenden zijn door haar een prooi geworden van het ongeloof, dat binnen de organisatie [van de kerk onder de reglementen van 1816] vrij spel heeft, terwijl zij die naar Gods Woord begeren te leven, stelselmatig in hun diepste levensovertuigingen zich gekrenkt moeten gevoelen, omdat er voor alle wind van leer plaats is, maar niet voor handhaving en toepassing van de wettige belijdenis der Kerk."

Tot de oprichters van de Gereformeerde bond behoorden ds. E.E. Gewin (Utrecht), dr. H. Visscher (hoogleraar in Utrecht), Lodewijk Duymaer van Twist (Den Haag) lid van de Tweede Kamer voor de ARP, H.A. van de Westeringh (Burgemeester in Veenendaal), mr. C.S. van Dobben de Bruijn (Burgemeester van Hazerswoude), dr. J.D. de Lind van Wijngaarden (Utrecht), ds. L. van Mastricht (Barneveld) en ds. M. Jongebreur (Veenendaal).[4]

Prediking en gemeentebeschouwing[bewerken | brontekst bewerken]

Binnen de Gereformeerde Bond is vanouds een bepaalde variëteit aan te wijzen in een meer bevindelijk- en meer (voorwerpelijke) orthodox-gereformeerde stroming, een variatie die ook terug te vinden is in de brede gereformeerde gezindte. "De hervormd-gereformeerde beweging was een meerstromenland met kuyperiaanse, bevindelijke en verbondsmatige invloeden" is ook de conclusie van een recente studie door John Exalto en Fred van Lieburg Bonders in opmars. Hervormd-gereformeerden 1890-1960.

Aan de hand verschenen van publicaties die betrekking hebben op de onderwerpen prediking, sacramenten en gemeentebeschouwing zag dr. C. Graafland in het algemeen twee benaderingen: een meer op de individu gerichte (bevindelijke) benadering, alsmede een meer objectieve (voorwerpelijke) benadering. Tot de eerstgenoemde categorie rekende dr. Graafland publicaties van Prof. G. Wisse (christelijk-gereformeerd), de predikanten J. van der Haar, C. den Boer, (hervormd-gereformeerd), A. Elshout en C. Harinck (Gereformeerde Gemeenten) en onder de andere categorie publicaties van de predikanten J.G. Woelderink[5], K. Exalto, en dr. A. van Brummelen[6] die allen binnen de hervormd-gereformeerde bond participeerden.

De ontwikkelingen hebben ook binnen de Gereformeerde Bond niet stil gestaan waardoor de panelen ook binnen de modaliteit zijn verschoven. In de huidige kerkelijke context is een deel van de Gereformeerde Bond goed te vergelijken met de middenflank van de Christelijke Gereformeerde Kerken alsmede een deel van de Hersteld Hervormde Kerk. Een vertegenwoordiger van deze groep is drs. P.J. Vergunst, momenteel algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond. Een jongere orthodox-progressieve stroming heeft meer overeenkomsten met de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt en aanverwante kerken. Een vertegenwoordiger van deze groep is onder meer Prof. dr. G. van der Brink, hoogleraar aan de Vrije Universiteit. In juni 2017 publiceerde hij het boek En de aarde bracht voort, waarin hij een poging deed om het orthodox-christelijke scheppingsgeloof te verenigen met de neodarwiniaanse evolutietheorie. Zijn boek viel in zijn eigen kerkelijke achterban (de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland) niet onverdeeld in goede aarde en is binnen andere stromingen binnen de gereformeerde gezindte omschreden.

Organisaties[bewerken | brontekst bewerken]

De Gereformeerde Bond kent een aantal gelieerde organisaties, zoals de HGJB (Hervormd Gereformeerde Jeugd Bond), de GZB (Gereformeerde Zendingsbond) en de IZB (Inwendige Zendingsbond). Verder participeert de Gereformeerde Bond in de PKN via eigen leerstoelen aan de Protestantse Theologische Universiteit. Zo bekleedden in het verleden Jan Hoek, Gijsbert van den Brink, Cornelis Graafland, Arie de Reuver en Wim Verboom de functie van bijzonder hoogleraar aan verschillende universiteiten namens de Gereformeerde Bond.

Kerkelijke eenheid en samenwerking[bewerken | brontekst bewerken]

Interkerkelijk is er samenwerking met de kleine afgescheiden kerken, zoals in het reformatorisch onderwijssysteem, het Contactorgaan Gereformeerde Gezindte (COGG). Lokaal vindt er kanselruil plaats met predikanten uit de Christelijke Gereformeerde Kerken en in mindere mate de Hersteld Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt.

Binnen de Gereformeerde Bond was er sterke weerstand tegen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), vooral vanwege bezwaren tegen haar kerkorde. Toen echter duidelijk werd dat ondanks het verzet de Protestantse Kerk er definitief zou komen, besloot de Gereformeerde Bond binnen de kerk te blijven. Dit standpunt is uitgedragen door de voormalig algemeen secretaris van de Bond, Jan van der Graaf. Uiteindelijk bleek in de hervormde synode een tweederde meerderheid voor fusie van de Nederlandse Hervormde Kerk met de Gereformeerde Kerken en de Evangelisch-Lutherse Kerk tot de Protestantse Kerk in Nederland. De bezwaarden in de Nederlandse Hervormde Kerk ervoeren dit als zeer ernstig.

Toen op 1 mei 2004 de fusie een feit werd, voltrok zich een scheuring die voornamelijk plaatsvond in gemeenten die tot de Gereformeerde Bond behoorden. De vertrokken leden hebben zich verenigd in de Hersteld Hervormde Kerk (HHK).

Op 24 mei 2005 is de officiële naam veranderd in Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland.

Huidige theologische positie[bewerken | brontekst bewerken]

Discussie rondom Bijbelvertaling[bewerken | brontekst bewerken]

In 2002 werd op initiatief van de Gereformeerde Bond begonnen met een volledige revisie van de Statenvertaling, wat leidde tot de publicatie van de Herziene Statenvertaling in 2010. Een ander deel gereformeerde bonders heeft meegewerkt aan het project De Bijbel met uitleg, een editie van de Statenvertaling in de versie van de Gereformeerde Bijbelstichting met uitleg van woorden en verzen. Dit is op zijn minst te noemen omdat de laatsgenoemde uitgave min of meer uit bezwaar tegen de Herziene Statenvertaling is ontstaan.

Discussie schepping en/of evolutie[bewerken | brontekst bewerken]

In de Gereformeerde Bond is geen eenduidig geluid te horen rondom actuele thema's rondom schepping en/of evolutie. In 2017 schreef dr. Gijsbert van den Brink het boek En de aarde bracht voort, waarin hij de implicaties van de evolutietheorie op de gereformeerde theologie behandelde en betoogde dat deze niet strijdig hoeven te zijn.

In hetzelfde jaar schreef dr. Mart-Jan Paul het boek Oorspronkelijk waarin vastgehouden werd aan de zesdaagse schepping en de evolutietheorie niet inpasbaar werd geacht binnen de gereformeerde theologie.

Dr. M. Klaassen noemde de opvattingen van de theïstische evolutie "vlees noch vis". Volgens hem kan de theologie van de theïstische evolutie "de lakmoesproef van christelijke orthodoxie niet doorstaan. Je kunt niet God en Darwin hebben, zonder iets wezenlijks los te moeten laten."[7]

Liturgie[bewerken | brontekst bewerken]

Liedbundel Weerklank[bewerken | brontekst bewerken]

In 2016 kwam de liedbundel Weerklank gereed. Deze bundel is samengesteld door een aantal predikanten en organisten uit de kring van de Gereformeerde Bond. Waar Gereformeerde Bondsgemeenten voorheen afwijzend hebben gestaan tegenover het zingen van gezangen in de eredienst, wil deze bundel voorzien in ‘verantwoorde liederen die passen bij de gereformeerde liturgie’. Anno 2019 wordt de bundel in enkele tientallen gemeenten gelieerd aan de Gereformeerde Bond gebruikt.[8]

Bekende personen uit de geschiedenis van de Gereformeerde Bond[bewerken | brontekst bewerken]

  • Hugo Visscher, medeoprichter en bestuurslid in de eerste jaren van de Gereformeerde Bond
  • Johannes Severijn, bijzonder hoogleraar vanwege de Gereformeerde Bond
  • Wim Aalders, predikant
  • Cornelis Graafland, bijzonder hoogleraar vanwege de Gereformeerde Bond
  • Cornelis Tukker, predikant
  • Gijs Boer, predikant
  • Leendert Kievit, predikant
  • L. Vroegindeweij
  • Jan van der Haar, predikant
  • J. Catsburg (1926-1984), predikant Genderen (1958); Opheusden (1962); Sint Maartensdijk (1967); Katwijk aan Zee (1972) Garderen (1977)
  • W. Chr. Hovius
  • W. Balke

Personen met een zekere bekendheid binnen en buiten eigen kring door publicaties of activiteiten [huidige kerkelijke context][bewerken | brontekst bewerken]

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

Historisch[bewerken | brontekst bewerken]

  • Graaf, J. v.d. Delen of helen? Hervormd kerkelijk leven in en met de Gereformeerde Bond, 1905-1951 (1978)
  • Praamsma, L. De Kerk van alle tijden, deel 4 (1981)
  • Graaf, J. van der., C. Graafland, A. van Brummelen, K. Exalto, Beproefde trouw (1981)
  • Exalto John, Fred van Liebrug, Bonders in opmars. Hervormd-gereformeerden 1890-1960 (uitg. Labarum Academic, Apeldoorn).
  • Vergunst, P.J. (red). Uw Naam geef eer. Honderd jaar Gereformeerde Bond (1906-2006)
  • Vergunst, P.J. Dienst Van Mensen een dwarsdoorsnede van een generatie hervormd-gereformeerde predikanten (2009)

Leerstellig[bewerken | brontekst bewerken]

  • Hoedemaker, Ph. J. Heel de kerk en heel het volk. Een protest tegen het optreden van de gereformeerden als partij (1904)
  • Berkhof, H. en G. Boer., Gedachtewisseling over de positie en problemen van de Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk (1956)
  • Brink, G. van den en C. van der Kooi, Christelijke dogmatiek, (2012)
  • Boer, G. Tijdbetrokken vreemdelingschap. Verzameld werk van ds. G. Boer (2016)
  • Klaassen, M. ‘De HEERE onze gerechtigheid. Rechtvaardiging en verbond in heilshistorisch perspectief’ (2017)
  • Boer, G. Gegronde troost, uittleg van de Heidelbergse Catechismus
  • Boer, G. Verkondiging met volmacht, verzameld werk van ds. G. Boer II
  • Kievit, I. Vreugde bij de bron, verspreide geschriften van ds. I. Kievit
  • Brummelen, A. van. Verzamelde geschriften van dr. A. van Brummelen
  • Kievit, L. Op verhoogde toon, verzameld werk van ds. L. Kievit (1918-1990)
  • Klaassen, M. Verbonden. De betekenis van Gods verbond in de Bijbel en het persoonlijk leven,  Apeldoorn 2019

Overige literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

  • Belt, H. van den, Betrouwbaar getuigenis. Het geestelijk gezag van de Bijbel (2010)
  • Brink, Gijsbert van den, En de aarde bracht voort. Christelijk geloof en evolutie (2017)
  • Paul, M.J. Oorspronkelijk. Overwegingen bij schepping en evolutie (2017)
  • Paul, M.J. Waar komen wij vandaan? Op zoek naar antwoorden in het evolutiedebat (2018)
  • Brink, Gert van den, Er is geen God en Philipse is zijn profeet. De onredelijkheid van een atheist (2010)
  • Vries. dr. P. de en dr. M. Klaassen, Liefde die boven alles uitgaat, wat zegt de Bijbel over (homo) seksualiteit en identiteit? (2020)

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]