Leerdam

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Icoontje doorverwijspagina Zie Leerdam (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Leerdam.
Leerdam
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Leerdam Wapen van Leerdam
(Details) (Details)
Leerdam (Utrecht (provincie))
Leerdam
Situering
Provincie Vlag Utrecht (provincie) Utrecht
Gemeente Vijfheerenlanden
Coördinaten 51° 54′ NB, 5° 5′ OL
Algemeen
Inwoners (2019) Circa 21.000[1]
Overig
Postcode 4140 - 4143
Netnummer 0345
Belangrijke verkeersaders N327 N484 N848
Voormalige gemeente - 2019
Website www.leerdam.nl
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische kaart van de voormalige gemeente Leerdam
Glascentrum
Haven
Watertoren
Molen Ter Leede

Leerdam (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een stad en voormalige gemeente in de gemeente Vijfheerenlanden, in de Nederlandse provincie Utrecht.

Gemeentefusies[bewerken]

Tot de gemeente Leerdam behoorden ook de dorpen Schoonrewoerd, Oosterwijk en Kedichem en een aantal buurtschappen sinds de gemeenten Schoonrewoerd en Kedichem in 1986 opgingen in Leerdam.

Op 10 november 2015 werd bekend dat de gemeente Leerdam fuseert met het naburige Vianen en Zederik tot de gemeente Vijfheerenlanden.[2] De fusiegemeente hoort bij de provincie Utrecht. De herindeling vond plaats op 1 januari 2019. Op 1 januari 2018 waren al wel de ambtelijke organisaties van de drie gemeenten samengegaan.[3]

De gemeente verhuisde door de fusie ook naar de provincie Utrecht.[4]

Geschiedenis[bewerken]

Leerdam komt voor het eerst ter sprake in 1143 en wordt vermeld als Ter Lede of Ter Leede. Het is op dat moment een heerlijkheid van de Heren van der Lede, waaruit het geslacht Van Arkel ontsproot. De heren hebben het in hun bezit tot 1305 waarna het gebied in handen komt van de heren van Arkel. In 1382 verkrijgt Leerdam stadsrechten van Otto van Arkel, Leerdam ontving een tweede keer stadsrechten in 1407 van Willem VI van Holland.

Na de Arkelse Oorlogen (1401-1412) werd het leen van Arkel door Holland ingevorderd. In 1428 verkreeg het huis Egmont het gebied tot halverwege de 15e eeuw, waarna het aan het huis Oranje-Nassau kwam.

Het riviertje de Linge, omgeven door rietwallen en veel waterlelies, bepaalt mede de sfeer van het landschap. De stad ligt in het oostelijke gedeelte van de Vijfheerenlanden.

De rijke historie van het stadje Leerdam kan worden gevonden in goedbewaarde historische gebouwen zoals de Grote Kerk, het Hofje van mevrouw van Aerden, de overgebleven en gedeeltelijk gerestaureerde stadsmuren van de Zuidwal en het Oude Raadhuis.

Aan de gracht aan de zuidkant van de stad stond ooit een kasteel, het Kasteel van Leerdam. Dit is compleet verwoest door de Spanjaarden in 1574 en nooit meer opnieuw opgebouwd. In 1770 bouwde men hier dus het vrouwenhofje: het Hofje van Mevrouw Van Aerden. Dit is nu een museum dat je kunt bezoeken.

Van de molens die de polders bemaalden, is de wipmolen Ter Leede bewaard gebleven.

De monumentale stadsmuur aan de Zuidwal en de grachten laten zien hoe versterkt de stad Leerdam was. Er waren 4 poorten in de stadsmuur. Deze poorten zijn echter in de 19e eeuw gesloopt.

In de Kerkstraat, tegenover het Hofje van Mevrouw van Aerden bevond zich het Schoonhuis of Drossaardshuis. Het enige wat er nu nog van over is, is het poortje met daarboven de tekst “Vriheyt en is om gheen gelt te coop”. Tegenwoordig is het de ingang van een winkel.

Nadat het Kasteel van Leerdam verwoest was, kwam Maria van Oranje er te wonen. Zij bestuurde voor haar broer het graafschap.

In de jaren 10 en 20 van de 21e eeuw wordt Leerdam uitgebreid met de nieuwbouwwijk Broekgraaf aan de westkant van de stad.

Industrie[bewerken]

Vanaf de 18e eeuw werd het stadsleven sterk beïnvloed door de glasfabriek en de houtindustrie. De huidige Glasfabriek Leerdam is internationaal bekend als de ‘Royal Leerdam’ en ‘Royal Leerdam Crystal’. Royal Leerdam Crystal maakt onderdeel uit van de Koninklijke Porceleyne Fles/ Royal Delft.

Vanaf Pasen tot eind september werken glasblazers uit binnen- en buitenland in het Glascentrum, dat dan open is voor publiek.

De stad geniet bekendheid door de Leerdammer kaas, die in Schoonrewoerd wordt geproduceerd.

Toerisme en musea[bewerken]

Monumenten[bewerken]

In de voormalige gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Kunst in de openbare ruimte[bewerken]

In Leerdam zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Evenementen[bewerken]

  • Leerdamse vrijmarkt
  • Glasstadmars: Jaarlijkse wandelevement met ca. 3000 deelnemers.
  • Laatste weekend september: Wandeltocht De 80 van de Glasstad. Dit is een Kennedymars, waarbij wandelaars 80 km afleggen.

Markt en koopavond[bewerken]

  • Markt is op donderdagmorgen van 8:30 tot 12:30 uur in de binnenstad. Sinds 12 april 2012 is de weekmarkt verhuisd van het Dokter Reilinghplein naar de straten in de binnenstad, waaronder de Fonteinstraat, Kerkstraat en de Markthof.
  • Koopavond in het centrum van Leerdam is op vrijdagavond.

Onderwijs[bewerken]

Er zijn diverse basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs.

Sportverenigingen[bewerken]

Sportverenigingen in Leerdam zijn onder meer:

Verkeer en vervoer[bewerken]

Leerdam ligt aan de spoorlijn (Elst-) Geldermalsen - Dordrecht. Leerdam werd in 1883 aangesloten op deze spoorlijn. Tussen 2007 en 2018 wordt de lijn geëxploiteerd door Arriva en heeft de naam MerwedeLingelijn gekregen. Vanaf 9 december 2018 verzorgt Qbuzz het treinvervoer op de Merwedelingelijn als R-net, de trein rijdt elk halfuur richting Geldermalsen en Dordrecht. Leerdam heeft een spoorwegstation met een stationsgebouw uit 1881 (in gebruik als restaurant) en een door Cees Douma ontworpen stationsgebouw uit 1987 (in gebruik als lunchroom).

Openbaar vervoer per bus van Arriva, Qbuzz en U-OV met:

  • Lijn 85 Leerdam - Schoonrewoerd - Vianen - Utrecht Papendorp - Utrecht Centraal, Jaarbeurszijde (streekbus U-OV)
  • Lijn 141 Leerdam - Asperen - Heukelum (streekbus Arriva)
  • Lijn 260 Leerdam - Asperen - Beesd - Enspijk - Deil - Geldermalsen (buurtbus Arriva)
  • Lijn 503 Leerdam - Hei- en Boeicop - Lexmond (belbus U-OV)
  • Lijn 572 Leerdam - Leerbroek - Nieuwland - Meerkerk knooppunt A27 (belbus U-OV)
  • Lijn 650 Leerdam - Rhenoy - Rumpt - Beesd - Culemborg (schoolbus Arriva)
  • Lijn 703 Ameide - Meerkerk - Leerdam - Hei en Boeicop - Lexmond (buurtbus U-OV)
  • Lijn 704 Leerdam - Kedichem - Arkel (buurtBuzz Qbuzz)

Zetelverdeling gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Leerdam bestond uit 19 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010 2014
Leerdam 2000 6 5 5 3 4 6
PvdA 4 4 4 6 4 3
CDA 3 3 3 3 3 3
VVD 2 3 2 2 3 2
SGP 2 2 3 3 3 3
ChristenUnie* 2 1 2 2 2 2
Protestants-christelijke combinatie - 1 - - - -
Totaal 19 19 19 19 19 19

De ChristenUnie werd in 1994 en 1998 vertegenwoordigd door de RPF, één van haar voorgangers.

Geboren in Leerdam[bewerken]

Kerken[bewerken]

Leerdam kent een groot aantal kerken. Opvallend zijn vooral de vele reformatorische kerken, onder meer een gereformeerde gemeente (573 leden), een gereformeerde gemeente in Nederland (647 leden), een christelijk gereformeerde kerk (321 leden).

Stedenband[bewerken]

Leerdam heeft een stedenband met:[5]

Graaf van Leerdam[bewerken]

De Nederlandse koning Willem-Alexander voert de adellijke titel Graaf van Leerdam. Zie Titels van de Nederlandse koninklijke familie.

Fotogalerij[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]